Nederland moet niet enkel nodig aan de AI, maar daartoe ook datacenters ruimte geven binnen haar grenzen. Dat staat in een een aantal economische voorstellen die afgelopen jaar verschenen:

• AI-Deltaplan: “AI-rekenkracht wordt cruciaal voor onze economie. Versnel vergunningverlening voor lokale datacenters via AI-rekenzones en investeer EU-breed in meer rekencapaciteit.” En uit de epiloog, vanuit de toekomst geredeneerd: “We richtten drie AI-rekenzones in met gestroomlijnde vergunningstrajecten en directe koppeling aan offshore windparken. Vandaag voorzien deze datacentra in 80% van onze rekenkrachtbehoeftes, zonder enige CO2 uitstoot.”
• NL-Invest, de staatsdeelneming voor grote investeringen, presenteerde het plan AI Deep Dive: “Als flankerend beleid voor strategische investeringen is het essentieel dat de overheid structurele belemmeringen wegneemt…[zoals] beperkte ruimte voor datacenters.”
• AI-coalitie voor Nederland (AIC4NL), geleid door ervaren krachten, bepleit in het Position Paper: “Het bouwen van een veilige en betrouwbare AI-infrastructuur voor data en AI-rekencapaciteit…” met als ruggengraat “een eigen Nederlandse AI-fabriek…om een ontwikkelomgeving te realiseren waarin bedrijven, overheden en kennisinstellingen nieuwe AI-technologie en nieuwe AI-toepassingen ontwikkelen…De volgende stap is het bouwen van infrastructuur om de ontwikkelde AI-technologie en AI-toepassingen daadwerkelijk op grote schaal te gaan gebruiken. Nederland moet hierbij investeren in een eigen fysieke AI-gebruiksinfrastructuur.”

Dit laatste plan gaat niet enkel over hardware, maar op de eerste plaats over toepassing van AI, met in Groningen een beoogd door TNO geleid expertisecentrum rond een fysieke “supercomputer”. Vanuit de EU is 200 miljoen toegekend.

Wennink

Rapport-Wennink: “Ook de Nederlandse opslag- en bewerkingscapaciteit van data loopt tegen beperkingen aan. In Nederland mogen in slechts 2 van onze 342 gemeenten hyperscale datacenters worden gebouwd, en ook de reguliere datacentercapaciteit groeit langzaam in vergelijking met andere Europese landen.

Dat uit zich in toenemende krapte: in de afgelopen vijf jaar is de vrije beschikbare ruimte aan capaciteit in datacenters in de metropoolregio Amsterdam gedaald van 24% naar 9%. De gemeente Amsterdam heeft daarnaast recent aangekondigd dat datacenters pas vanaf 2035 weer in aanmerking komen voor een bouwvergunning, voornamelijk vanwege nijpende netcongestie.

Illustratie boven: deel van 'Figuur 3.17 Weergave van de afnemende kwaliteit en kwantiteit vande Nederlandse digitale infrastructuur', uit Rapport Wennink 12 december 2025

Grote Nederlandse ondernemingen en onderzoeksinstellingen zullen hun IT-capaciteit dus steeds vaker uit moeten besteden aan datacenters buiten Nederland. Internationale datastromen zullen zich zonder voldoende datacentercapaciteit en zeekabels geleidelijk naar andere digitale hubs verplaatsen.”

Dan volgt een gevolgtrekking die logisch lijkt, maar dat niet is: “Dat gaat niet alleen over de infrastructuur zelf: ook het kennisecosysteem wat zich rondom zo’n knooppunt bevindt, brokkelt langzaam af. Dit raakt in het bijzonder de financiële sector, de wetenschap en kennisinstellingen, maar ook grote internationale techbedrijven zoals Booking.com en Adyen.

Nederland dreigt zonder ruimte voor verdere groei van datacenters technische kennis en werkgelegenheid te verliezen. Hiermee komt de verdere ontwikkeling van onze sterke en relevante posities in fintech, cloud en AI onder druk te staan. Aangezien onze strategische afhankelijkheid op digitaal gebied nu al enorm is, kunnen we ons dit niet veroorloven?”

Die ontwikkeling van de toepassing van AI is natuurlijk niet afhankelijk van dataverwerking op het kleine oppervlak van Nederland zelf, zoals ook door de AI Coalitie voor Nederland helder uiteengezet is. Dit pleidooi voor datacenters kan voor Nederland schadelijk uitpakken, want Wennink meent dat ze bij toedeling van ruimte en energievoorziening voorrang moeten krijgen.

Inmiddels is Wennink betrapt op meer onjuistheden en gebrekkige argumentatie. 

Rathenau: eenzijdig

Tegenstand voor Wennink komt van het Rathenau Instituut, een belangrijke Haagse adviesclub voor innovatie die in deze gepasseerd werd. Rinie van Est (Digitalisering en Klimaat) en Jasper Deuten (Innovatie) komen, ondersteund door directeur Eefje Cuppen, tot de slotsom dat Wennink heel eenzijdig over vernieuwing spreekt. Ze bestempelen dit als “innovatiesimplisme”.

Immers, behalve voor economische groei heb je als land ook te maken met drie andere factoren:

Innovatie voor maatschappelijke opgaven, want investeringen in R&D moet je afstemmen op

“collectieve behoeften (zoals goede en betaalbare zorg, een sterke krijgsmacht, goed en toegankelijk onderwijs, goede huisvesting, gezond en veilig voedsel) en maatschappelijke opgaven (zoals het tegengaan van klimaatverandering en waterveiligheid).” Dat kan zelfs vragen om “investeringen die niet per se tot economische groei leiden”.

Maatschappelijke inbedding van innovatie, want die is “cruciaal om technologie daadwerkelijk te laten bijdragen aan een welvarende, duurzame, gezonde en veilige samenleving”.

Reguleren van de kansen en risico’s van innovatie:

“Regels zijn noodzakelijk om mens, dier, natuur en milieu te beschermen en om kansen en risico’s rechtvaardig te verdelen…Het idee dat regelgeving innovatie per definitie tegenhoudt, is hardnekkig…”

Waarschuwende wetenschappers

Nog behoudender zijn (nu ruim 500) Nederlandse AI-wetenschappers en -experts in hun open brief van december 2025. Ze vinden dat weloverwogen beleid en regelgeving noodzakelijk zijn, alvorens gehaast vanuit economisch oogpunt en een beroep op onvermijdelijkheid vanuit technische invalshoek de race met AI al te beginnen. En:

“Het openen van meer hyperscale datacenters voor AI specifiek, zal de energie- en klimaattransitie ernstig verstoren.”

Niet transparant

Dan kwam NRC vrijdag 2 januari 2026 met de onthulling dat Amerikaanse partijen als Google en Microsoft niet voldoen aan de eis van de nieuwe Europese energie-efficiëntierichtlijn (EED) om hun cijfers over stroom- en waterverbruik te rapporteren.

Marloes de Valk die aan de London South Bank University een dissertatie schreef over energieverbruik van ict, vroeg opheldering bij de RVO. Dit Rijksorgaan verzamelt rapportages over de hyperscale datacenters van Google en Microsoft. Antwoord:

“Het klopt dat een groot gedeelte van de vragen niet zijn ingevuld… We hebben geen wettelijke middelen om datacentra te dwingen.”

Investeerders komen

Ondanks het sombere beeld van Wennink en andere rapporteurs is Nederland nog in trek bij investeerders in datacenters. Canada Pension Plan Investment Board (CPP Investments) en Goodman Group in Australië stichten een joint-venture om 8 miljard euro te investeren in Europese datacentra.

Ze richten zich met name op Frankfurt, Amsterdam en Parijs waar ze de eerste projecten al op de rails hebben gezet. “Deze locaties met stroomvoorziening zijn zeer gewild om te voldoen aan de snelgroeiende vraag naar cloud computing en AI-toepassingen, vooral omdat ze snelheid op de markt en leveringszekerheid bieden.”

Goodman bouwt centra voor grote partijen als Microsoft. Het is zo’n partij die uitstekend onder de politieke radar weet te blijven, maar in Europa al voor 6 miljard euro geïnvesteerd in ruim honderd panden

Goodman is al in Nederland actief voor de bouw van wat we hier doorgaans lelijk en ongewenst vinden vanwege het energie slurpen, zoals datacenters in de regio Amsterdam. Uiteraard staat het woord duurzaam centraal in de beschrijvingen:

“Onze datacenters worden waar mogelijk gevoed met hernieuwbare energie en bieden een flexibel inrichtingsontwerp in overeenstemming met de eisen van de klant. Wij zorgen voor alle bestemmingsplannen en vergunningen, en voor het ontwerp en de bouw van het gebouw zodat onze klanten zich kunnen richten op de ontwikkeling van efficiënte faciliteiten die aan de vraag voldoen.”