JOURNALISTEN EN SCHRIJVERS MOETEN OPPASSEN VOOR GOOGLE
Vorige week ontstond er enige ophef: Google hielp voorgoed haar imago van 'goody' om zeep: er ging een 'vriendelijk briefje' naar een website die 'googling' als werkwoord opnam in een index. Voor Google is het van levensbelang: 'Googeling' mag alleen betrekking hebben op Google, niet op zoeken in het algemeen.
Het merkenrecht is duidelijk: er is een verschil tussen woorden en merken. Wie als fabrikant de pech heeft dat een merknaam na verloop van tijd als algemeen woord in de taal wordt opgenomen, is zijn exclusieve merk kwijt. De voorbeelden zijn er te over: zo was trampoline ooit een merk, net als claxon en aspirine. Daarnaast zijn er de woorden die in de praktijk al gemeengoed zijn, terwijl het bedrijf nog tracht om deze te beschermen: Walkman is de bekendste. Ook een merk al Rollerblade is al bijna synoniem voor modern rolschaatsen.
Volgens merkenjurist Jan Lebacq van de officiële instelling Benelux bureau voor merken en tekeningen geeft Sony jaarlijks 'bakken met geld uit' aan de bescherming van deze merknaam, terwijl er nauwelijks een alternatief voor handen is: een 'mobiel cassetteafspeelapparaat voorzien van koptelefoon', bekt nu eenmaal niet zo als 'Walkman' dat doet.
Ook Microsoft is volgens Lebacq zeer agressief in het achterhalen van merkovertredingen. Microsoft wil dat het merk juist wordt weergegeven. Dit verklaart de talrijke juridische meldingen onder aan elk foldertje of boekwerk waar het woordje Windows of Microsoft voorkomt. Opvallend is dat Microsoft het met merken van anderen niet zo nauw neemt: de Word-spellingscontrole geeft een foutmelding als men Walkman met een hoofdletter schrijft.
Ook voor zoekmachine Google speelt dit probleem: 'googelen' wordt langzamerhand een synoniem voor zoeken op internet, actief en passief. Je kunt gaan googelen. Maar als je niet oppast dan word je gegoogeld, het synoniem voor online een doopceel lichten.
Wil Google hier wat aan doen, dan mag ze de toch al groeiende juridische afdeling met een aantal medewerkers uitbreiden. Volgens Lebacq kost het onderhouden van een merk veel energie en moeite: 'Ook al is het een compliment dat een merk zo veel gebruikt wordt, het is de allergrootste angst van fabrikanten dat een merknaam gemeengoed wordt. Ze steken vaak zeer veel geld in het onderhouden ervan.' Lebacq weet dat er regelmatig processen worden gevoerd over deze kwestie.
Het voorval vorige week waarbij de eigenaar van de relatief onbekende Word Spy het even aan de stok kreeg met Google is nog niets vergeleken met wat journalisten en schrijvers kunnen aanrichten aan het gemeengoed worden van een merk als algemene term. Wordt een merk vaak in de media of romans genoemd, dan is het voor de merkhouder vechten tegen de bierkaai: woordenboeken gebruiken kranten en boeken om nieuwe woorden te boekstaven. Google is hét merk op internet, het gebruik van Google is een manier van leven geworden, veel nauwer verbonden met een internetter dan welk ander product ook: je e-mailt en je 'googelt', of 'googled'.
Schrijver William Gibson publiceerde dit jaar een roman waarin al in het eerste hoofdstuk 'googeling' als algemeen woord gebruikt wordt om zoeken op internet aan te geven. De rest van het boek is vergeven van het werkwoord. Een dergelijke roman vergroot de kans dat 'googled' of 'to google' binnen enkele jaren in een woordenboek word opgenomen, waarna het lastig wordt voor merkhouders om vervolgens de woordenboekenmaker te dagen. Daarnaast houdt Word Spy bij waar het Google-werkwoord opduikt in kranten en media, die lijst groeit nog steeds.
Google doet zelf suggestie
'Het was een heel aardig briefje aan Word Spy', vertelt
Debbie Frost, voorlichter bij Google. 'We vroegen of ze erbij
willen zetten dat Google een merk is. We hebben het gedaan
omdat het om een woordenboek gaat'. Frost wil voorkomen dat
Google niet langer als de bekende internetvriend gezien wordt.
Ze wil niet precies uitleggen hoe en wie ze gaat aanpakken
als bijvoorbeeld de New York Times consequent 'googling' gaat
schrijven in plaats van zoeken op internet. 'We bekijken het
op een 'case by case' basis, voordat zoiets gebeurt is het
puur hypothetisch.'
Gibson ontsnapte kennelijk tot op heden aan de jacht van Google: 'Over de roman van Gibson kan ik niets zeggen omdat ik zelf geen jurist ben. Maar de juridische afdeling bekijkt deze zaken goed.'
Loggers, journalisten en schrijvers moeten toch oppassen met het gebruik van 'het zoekwoordje', zegt ze: 'Zolang het werkwoord specifiek slaat op onze zoekmachine en onze technologie hebben we er weinig problemen mee. Als dat niet zo is, zijn we helaas gebonden aan de wet, en die is vrij duidelijk. We zijn verplicht onze merknaam te beschermen.' Wat Debby Frost bedoelt is dat Google mensen toch zal gaan aanpakken als ze de naam ijdel gebruiken.
Jurist Lebacq wijst erop dat het toepassen van een copyrighttekentje (c) wel zou kunnen werken, maar alleen buiten Nederland: 'In Nederland heeft het tekentje geen juridische waarde. In de Verenigde Staten en, naar ik dacht, in Duitsland wel. Wat je kan doen is een voetnoot opnemen waarin uitgelegd wordt dat het om een merknaam gaat.'
De lijst met merknamen die woorden werden is lang: in sommige woordenboeken is Bic al opgenomen als pen, net als Bols voor jenever. Aspirine is het bekendste voorbeeld. Een zoektocht via Google leert dat googeling nu al meer dan 13.000 maal voorkomt op het web.
Als de zoekbusiness toch nog instort, kan Google verder als advocatenkantoor. Maar moet ze dan in huis beginnen?
Wie 'googled' fout spelt in de zoekmachine krijgt het advies voor een juiste spelling: Did you mean: googled. Nota bene zonder hoofdletter. Google maakt het bij een eventuele rechtszaak de verdediging wel erg makkelijk.
Als Google zelf al niet aangeeft dat het om een merknaam gaat, waarom zou iemand anders zich er aan moeten houden?
[AW, 6 maart 2003]
