Al jaren is het er: aanbod van kinderporno in de fantasiewereld Second Life. Dankzij een Nederlandse tv-uitzending komt het in het brandpunt van de belangstelling. Terecht: een pijnlijk onderwerp met een boeiende discussie.
Ofschoon de gemiddelde Nederlander niet het flauwste benul heeft van Second Life (SL) bracht een tv-programma het alsof dit het dagelijks leven van velen bepaalt. De uitzending van Netwerk (0-10 minuten) van 20 februari 2007, gemaakt door de Evangelische Omroep (EO) ging immers over kinderporno. Schot in de roos, ook bij Uitzending Gemist waar het in de week na vertoning relatief heel hoog scoorde met meer dan 30.000 kijkers.
Het nieuws in de uitzending: hoofd zedenzaken bij het Openbaar Ministerie Kitty Nooij wil één of meer proefprocessen voeren om jurisprudentie te verkrijgen over de strafbaarheid van virtuele kinderporno.
Tweede nieuwsfeit: mocht de huidige wetgeving het spelen (op onder meer SL) met afbeeldingen en fantasie van kinderporno niet kunnen stuiten op grond van de huidige zedenwetgeving, dan moet er een verbod op komen. De EO vond woordvoerders van CDA, PvdA, SP en SGP bereid om dat alvast te zeggen.
In de uitzending kwamen de parlementsleden Arda Gerkens van de SP en Samira Bouchibti van de PvdA aan het woord. De laatste vindt klip en klaar: "Of het nu echt is of driedimensionaal maakt niet uit. Dit is een spel waarin kinderen worden misbruikt en dat moet verboden worden." Arda Gerkens: "We moeten op geen enkele manier kinderporno tolereren."
Ronkend, scheef beeld
De toon van presentator Thijs van den Brink was nuchter, wat niet gold voor de teneur van de uitzending. Die speelde in op de, in Nederland momenteel zo welig florerende, emotie van verontwaardiging. De ronkende aankondiging: "Netwerk duikt onder in de virtuele sekswereld en ontdekt kinderporno."
Dat is niet waar: je duikt niet onder in SL. Iedereen heeft toegang en neemt deel met een aangenomen identiteit. De echte identiteit komt ook nauwelijks ter sprake, zo geldt een ongeschreven regel van deze namaakwereld.
EO-tekst onder meer over SL: "Regels zijn er niet. Alles is maakbaar. Doel van het spel: geld verdienen en mensen ontmoeten. Alles is virtueel, alleen het geld is echt."
Ook dat is niet waar: er zijn wel degelijk regels voor Second Life. Dus de EO jokte. Of in haar termen, overtreding van het negende van de tien geboden: "Gij zult geen valse getuigenis spreken tegen uw naaste."
Het doel van SL is spelen, de fantasie botvieren. Het geld, de Linden Dollars, zijn niet echt. Ze zijn wel inwisselbaar tegen echt geld, met een creditcard te betalen. De meeste deelnemers doen (nog) niets met geld. Dat laat onverlet dat winstbejag een groeiende rol speelt in SL.
Met voorbeelden in de uitzending van 'virtueel paaldansen' en het 'kopen van een geslachtsdeel' trad wederom het geld naar voren. Dit moest de oneliner in de Netkwerk-uitzending ondersteunen: "De andere kant van de seksindustrie."
De climax van de tekst luidt: "Kinderen die zich voor anderhalve euro verhuren als prostituee." Hiermee heeft de EO de toon gezet voor haar kijkers in Kapelle, Nunspeet en Rijssen.
Reële waarschuwingen
Maar dat was de, kennelijk noodzakelijke, verkeerde aankleding van de kwestie die op zich wel hout snijdt. Centraal stond Jos Buschman. Hij werkt bij de Van Mesdagkliniek en behandelt onder meer veroordeelde pedofielen. De kliniek is er voor tbs-verpleging, staat in Groningen en is onderdeel van het ministerie van Justitie.
Buschman: "Het is slechts een kwestie van tijd vóór de eerste dader is aangezet door Second Life. Omdat elke vorm van medium waar je fantasie kunt blijven uitvoeren, de daad stimuleert. Dit is bovendien de ultieme vorm, vanuit de huiskamer en je kunt interacteren. Het is ook nog eens een groepsproces."
Kortom, aldus Buschman over Second Life "Per definitie een leerschool voor pedofielen". En deze uitspraak heeft ook internationaal haar weg gevonden. Buschman kreeg geen weerwoord in Netwerk. Dat paste niet in de teneur van de uitzending, die gericht was op het bewerkstelligen van een verbod en niet op discussie.
Elders ontstond de discussie wel. Onder meer bij The Register, een Britse IT-publicatie, en op Second Life Herald, een weblog over SL, kwam het tot grensoverschrijdend debat.
Nationaal leidden de uitzending van Netwerk over kinderporno in Second Life en de berichten erover vooral bij NRC.nl tot een levendig debat met zinvolle argumenten.
Hoe zit het met de wet?
Dat je nu even met 'googelen' vindt hoe het wettelijk nu precies zit, blijkt niet het geval. Uiteindelijk op Wetten.overheid.nl, ook niet eenvoudig, staat de actuele tekst na de laatste wijziging van 2002:
Artikel 240b: "Met gevangenisstraf van ten hoogste vier jaren of geldboete van de vijfde categorie wordt gestraft degene die een afbeelding - of een gegevensdrager, bevattende een afbeelding - van een seksuele gedraging, waarbij iemand die kennelijk de leeftijd van achttien jaar nog niet heeft bereikt, is betrokken of schijnbaar is betrokken, verspreidt, openlijk tentoonstelt, vervaardigt, invoert, doorvoert, uitvoert of in bezit heeft.
Met gevangenisstraf van ten hoogste zes jaren of geldboete van de vijfde categorie wordt gestraft degene die van het plegen van een van de misdrijven, omschreven in het eerste lid, een beroep of een gewoonte maakt."
"Artikel 248c: "Hij die opzettelijk aanwezig is bij het plegen van ontuchtige handelingen door een persoon waarvan hij weet of redelijkerwijs moet vermoeden dat deze de leeftijd van achttien jaren nog niet heeft bereikt dan wel bij het vertonen van afbeeldingen van dergelijke handelingen in een daarvoor bestemde gelegenheid, wordt gestraft met gevangenisstraf van ten hoogste vier jaren of geldboete van de vierde categorie."
De NVSH - wie kent die nog? - heeft een heldere uiteenzetting over de wijziging van 2002:
"Ook het bezit van virtuele kinderpornografie is strafbaar. Onder virtuele pornografie worden afbeeldingen verstaan die niet op echte kinderen zijn gebaseerd, maar wel die indruk wekken. Wat betreft tekeningen en schilderijen, die zijn strafbaar als ze 'levensecht' zijn. De politie kan dus altijd optreden, behalve misschien tegen abstracte kunst. Geschreven teksten blijven (voorlopig?) niet strafbaar. Het argument van de politiek om ook dergelijke afbeeldingen strafbaar te stellen is dat ze schade kunnen veroorzaken 'omdat ze misbruik suggereren'."
Ook gefotoshopt beeldmateriaal is strafbaar sinds 2002, het maken van nieuwe beelden op basis van foto's, dus afbeeldingen van de realiteit. De desbetreffende wet is gemaakt als reactie op de praktijk dat mensen bestaand foto- en filmmateriaal bewerken, waardoor 'nieuwe' beelden gemaakt worden. En alle vraag die de productie van kinderporno, dus misbruik van kinderen, (indirect) stimuleert is strafbaar.
Op de site van het Meldpunt Kinderporno staat nu: "Kan ik verhalen op het Internet over kinderporno melden? Nee, alleen kinderpornografische afbeeldingen zijn strafbaar. Verhalen en teksten die over seks met kinderen gaan, zijn niet strafbaar. Alleen wanneer aantoonbaar is dat een verhaal/tekst non-fictief is, bijvoorbeeld door namen van personen, valt er wettelijk iets tegen te doen."
