Marokkaanse sites laveren tussen liberaal en bevoogdend
Webfora voor Marokkanen trokken de laatste twee jaar nogal wat negatieve aandacht vanwege extreme, bedreigende en hatelijke uitingen. Hoe ver gaat de verantwoordelijkheid van hun beheerders? "Zolang het maar binnen de wet is", vindt de een. Maar ook: "emoties willen we eruit filteren".
Onder meer vanuit de Schiedamse belwinkel Internet Phone Center waren Mohammed B., de moordenaar van Theo van Gogh, en zijn vrienden van de Hofstadgroep actief op internet. Niet alleen op obscure sites en zelfgemaakte MSN-groepen, maar ook op populaire fora voor moslims. Teksten van Mohammed B., alias Abu Zubair, werden door andere internetters op fora als Marokko.nl overgeplakt. Dit bleek uit onderzoek van 'cybersocioloog' Albert Benschop van de Universiteit van Amsterdam, die later betrokken werd bij het AIVD-onderzoek naar de Hofstadgroep. Andere extreme moslims gebruikten de fora al eerder om (doods)bedreigingen te uiten richting Van Gogh en Nederlandse politici.
Na de moord op Van Gogh reageerden bezoekers van Marokkaanse sites als Maroc.nl verheugd dat het 'goddeloze varken' aan zijn einde was gekomen. Tegelijkertijd stroomden xenofobe en racistische berichten binnen van rechts-extremisten. De Marokkaanse sites grepen niet al te vlot in. Zo boden de fora niet alleen een open platform voor discussies, maar ook om haat te zaaien, ondanks dat Maroc.nl zich tot het uiterste inspande om met een harde veroordeling van de moord en inzet van extra moderators dit te voorkomen. Met als waarschuwing: "De moderators zullen laagdrempelig ingrijpen, mocht een discussie een bepaalde (rechter of linker) kant opgaan. U bent gewaarschuwd!"
Anonimiteit is vruchtbaar
Moeten beheerders van moslimfora beter opletten, ook al vallen uitspraken binnen de wet? Wat is de morele verantwoordelijkheid van de jongeren, de sites zelf en van de overheid? Rond deze vragen organiseerden De Rode Hoed en Tans, netwerk voor hoger opgeleide jonge Marokkanen, op 21 oktober 2005 een bijeenkomst. De discussie trok behalve de uitgenodigde beheerders van Marokkaanse sites, een handjevol hoger opgeleide jonge Marokkanen, slechts een paar 'autochtone' belangstellenden. Aanwezig waren: Khalid Mahdaoui van Marokko.nl, Karim Azaouagh van Maroc.nl, Otman Nouinou van Islaam.nl en de enige niet-Marokkaan Faizal Nabibaks, één van de oprichters en webmasters van Maghreb.nl.
Over één ding zijn zij en anderen het snel eens: het is goed dat deze sites er zijn. "Internet levert een heel positieve bijdrage aan identiteitsontwikkeling van Marokkaanse jongeren", vindt Mahdaoui van Marokko.nl. De sites zijn razend populair onder Marokkaanse jongeren van alle rangen en standen. Waarom eigenlijk? "Internet is een uitlaatklep. Een heleboel zaken kun je niet met je ouders bespreken, daarvoor ga je naar internet", zegt een meisje. "We zitten met veel vragen, op internet vind je een luisterend oor voor je problemen", zegt een ander. Of: "Je durft niet te zeggen dat je homo bent, maar op internet ben je anoniem, daar durf je het wel."
Een andere reden is dat sommige jongeren aansluiting met de moskee missen, denkt Nouinou van Islaam.nl: "De imams zitten te vaak nog in een ivoren toren van hun moskee. Ze praten pas met mensen als iemand naar hen toe gaat. Maar veel jongeren zoeken liever antwoorden op internet. Imams moeten ook naar buiten treden, ook via internet."
De fora als uitlaatkleppen trekken mensen van allerhande pluimage. "Ook een grote stroom autochtone bezoekers die zich ook niet bepaald op fatsoenlijke wijze gedragen", zegt Azaouagh van Maroc.nl. Ze uiten zich anoniem.
De anonimiteit van internet wordt juist door veel aanwezige jongeren geprezen. Zo zegt een vrijwillige moderator van Maroc.nl: "Je hebt niet, zoals in de samenleving, dat je uit respect voor je buurman het een of ander niet kan zeggen. Op internet zeg je alles wat je op je hart hebt. Of dat laf is? Wat is laf? Kijk naar de samenleving vandaag de dag: de haat en de angst die er nu is, die is het gevolg van het niet kunnen uiten van meningen. Ik zie het als een opgebouwde concentratie die tot ontlading is gekomen. Als internet er veel langer was geweest, dan hadden we dat nu niet zo erg gehad."
Nouinou van Islaam.nl ziet ook een ander positief punt aan anonimiteit: "Daardoor krijg je reacties van mensen die hetzelfde hebben meegemaakt. Erover kunnen praten zonder dat iedereen weet wie je bent, helpt mensen. In zo'n discussie krijgen ze het gevoel: ik ben niet de enige die dit overkomt."
Nadeel vindt hij dat niet alles is wat het lijkt. "Sommige van onze leden hebben tien verschillende nicknames. Onder de ene naam zijn ze een hele vrome moslim, onder de andere zijn ze weer heel anders."
Per ongeluk zwanger
Een ander nadeel van anonimiteit, noemt een meisje uit de zaal: opmerkingen die onder eigen naam nooit geuit zouden worden. "Een Marokkaans meisje plaatste een hulpkreet: ik ben per ongeluk zwanger geraakt en wat nu? Je wilt niet weten wat voor reacties daarop kwamen! In het normale leven zeg je echt niet tegen zo'n meisje zoals er op het forum stond: 'dan had je je benen maar bij elkaar moeten houden' of 'je bent zelf de grootste hoer van de stad'. Dan ga je echt je boekje te buiten."
Op internet kan het allemaal wel, maar Mahdaoui van Marokko.nl is niet onder de indruk van het voorbeeld: "Ik denk dat ze die reacties in de echte wereld ook zal krijgen. Als sitebezoeker moet je zelf je ogen sluiten voor dat soort reacties. Richt je op de berichten waar je probleem wel serieus wordt behandeld."
Waarom doen sites zelf niets met die hulpkreten? Mahdaoui: "Ik ben toch geen maatschappelijk werker. Als ik dat zou doen, ben ik met niks anders bezig, want zo zijn er honderden hulpkreten." Azaouagh van Maroc.nl: "Dit soort gevallen verwijzen we door naar de site Depri-en-dan.nl waar Maroc.nl in de opzetfase bij betrokken was. Die helpt Marokkaanse meisjes op en serieuze manier."
Bij Maroc.nl werden dit soort hulpvragen een paar jaar geleden nog wel zelf serieus opgepakt. Niet door de makers van de site, maar door externe adviseurs van de GG&GD en door imams. Maroc.nl had deze bij elkaar gebracht. "Bij elkaar hebben ze duizend mailtjes gestuurd om bezoekers van ons te helpen met gezondheidsvragen of vragen over seksualiteit", vertelt Azaouagh.
Politiereclame ingetrokken
Maar het initiatief is gestopt. "We hebben daar geen geld meer voor. Dan houdt het op." Volgens hem komt dat ook doordat Marokkanen nu zo negatief in het nieuws zijn en er minder animo is om op de site te adverteren. De politie Amsterdam heeft haar banners twee jaar lang ingetrokken naar aanleiding van een paar berichten op het forum. Dat was voor ons een flinke aderlating."
Dus bannerinkomsten hangen samen met redactie-inhoud. Wat betekent dit voor de onafhankelijkheid? Kunnen adverteerders met succes eisen dat bepaalde berichten worden verwijderd? Islaam.nl is van het stel het minst commercieel: de site heeft geen banners en wil ook geen geld verdienen. Officieel is de site van de 'Stichting Islaam & Cultuur Nederland'. Otman Nouniou van Islaam.nl: "We plaatsen geen reclame en banners, dan moet je daar weer rekening mee houden. Wij richten ons alleen op de islam. We willen niet de hele tijd bang zijn om adverteerders kwijt te raken."
De andere sites kampen wel met dat probleem. Maroc.nl is ook een stichting, maar heeft wel adverteerders. De andere twee, Maghreb.nl en Marokko.nl, zien zich zelf echt als bedrijven. Beide commerciële sites ondervonden dat na de WTC-aanslagen in de VS op 11 september 2001 en de golf aan uitingen daarover op fora de adverteerders zich steeds vaker terugtrokken.
Het ging ook om overheidsinstellingen met bijvoorbeeld banners op de Marokkaanse sites zetten voor homocampagnes en andere maatschappelijke voorlichting. Dan moet je kiezen: geld van adverteerders of vrijheid van meningsuiting voor de bezoekers? Nabibaks van Magreb.nl: "Als er een adverteerder belt die zegt: die posting weg of mijn banner weg, dan is het: banner weg."
Met twee maten meten
Nabikaks vindt dat autochtonen voor zichzelf meer recht op vrije meningsuiting toelaten dan voor allochtonen. Fel: "Op 11 september werden wij op postings op ons forum aangesproken. Adverteerders belden ons op om te klagen dat sommige forumleden iets positiefs te zeggen hadden over de aanslag. Ze trokken hun banners in. Terwijl als je nu vier jaar later kijkt wat mensen in reacties op sites als De Telegraaf en Geenstijl schrijven, dan schrik je daar gewoon van. Blijkbaar mag nu alles wel."
Nabikaks begon met Magreb.nl omdat hij vond dat internet 'te wit' was. "Alles online werd bepaald door autochtonen. Maar we hebben in dit land bijvoorbeeld een miljoen moslims en een half miljoen Surinamers. Die moesten ook een gezicht krijgen op internet. Dat hebben we wel bereikt. Vijf jaar geleden waren wij nog de Geenstijls, de Fortuyns en de Van Goghs van internet. Toen zei iedereen: dit en dat mag je niet zeggen. En nu is het omgedraaid. Nu worden wij beperkt gehouden en mogen anderen alles, lijkt het wel."
Ook Marokko.nl ondervindt dat, zegt Mahdaoui: "Alles wat met Marokkaans te maken heeft, wordt nu eng gevonden. Er hoeft maar één bezoeker te zijn die een extreem berichtje naar alle adverteerders heeft gemaild en tien adverteerders trekken meteen hun banners in. Vanuit commercieel oogpunt willen we voorkomen dat bezoekers weggaan naar andere sites. Dus willen we ze niet continu opzadelen met dezelfde discussies. We krijgen per maand misschien wel tien verzoeken om bannerposities beschikbaar te stellen voor homodiscussies, maar die zijn nu al zo vaak geweest, daar werken we niet meer aan mee."
Emoties beteugelen
Maroc.nl heeft geen andere doelstelling dan 'Marokkaanse jongeren bij elkaar brengen'. "Waarom dat zo is ontstaan? Tja, zoiets groeit nu eenmaal zo. Waarom leven wij?" zegt Azaouagh. "Maar willen jullie je dan niet afzetten tegen media die eenzijdig berichten over Marokkanen?" vraagt discussieleider Ahmed Marcouch. "Oh ja, dat ook allemaal", lacht Azaouagh.
Misschien wel een veelzeggende reactie. Niet alle mensen die de sites beheren zijn zich even bewust van de invloed die ze hebben op hun bezoekers. Ze zijn te sterk afhankelijk van vrijwilligers en kampen met gebrek aan moderators voor de fora. Nouinou van Islaam.nl: "We kunnen zelf lang niet alle berichten lezen. Daarom hebben we een knopje bij elk bericht gezet waarmee bezoekers kunnen rapporteren dat de regels worden overtreden. Dat gebeurt ook regelmatig, we krijgen tientallen tot honderden van zulk soort meldingen per dag."
Azaouagh van Maroc.nl: "Er staan bij ons wel portiers aan de deur. Als je het verstiert gooien we je eruit. Maar het is allemaal pas achteraf. We willen niet te hoge obstakels opwerpen, dan vermoord je het idee achter de site: dat iedereen moet kunnen meedoen."
Maar wat kan je dan doen tegen extremisten met kwade bedoelingen? Dat radicalen op de fora actief zouden zijn, wordt door de webmasters afgewimpeld. Nouinou van Islaam.nl: "Niet iedereen meent alles wat hij zegt op internet. Sommige jongens zijn niet radicaal, ook niet als ze zulke uitspraken doen. Als je met ze de discussie aangaat, dan blijkt dat die persoon leeg is en vanuit emoties praat. Wij maken er dan een discussie van. Dan zie je vaak dat zo iemand zich terugtrekt, of hij wordt overtuigd dat hij stom bezig is of het blijkt gewoon een storm in een glas water te zijn."
Maroc.nl heeft wel een zwarte lijst, maar verwijdert mensen niet snel. "We proberen de ergste berichten niet te verwijderen, maar die verplaatsen we naar speciale afdelingen op het forum. Daar proberen we dan de grenzen te bepalen. Er zitten veel ironisch bedoelde opvattingen tussen. Maar dat snap je pas als je langer op het forum zit dan die journalisten die ons gebruiken om er wat extreme citaten uit te pikken."
Glurende rechercheurs
Desondanks kijkt Justitie ook vol aandacht mee op de fora. "We zijn laatst nog bij een expertmeeting van Justitie geweest", aldus Mahdaoui. "Ik krijg ook regelmatig een belletje van de politie", zegt Nabikaks. "Dan is het weer een rechercheur. Laatst nog belde iemand die een onderzoek deed naar Desi Bouterse over een berichtje op een van onze andere sites. Ik zeg dan: als u met een bevel komt, dan geef ik de informatie pas."
Ook Maroc.nl heeft vaak contact met Justitie. "Er is wel eens aangifte gedaan, vooral door het Meldpunt Discriminatie Internet. Dat zijn dan van die berichtjes die aan de aandacht van een moderator ontschoten zijn. Uiteindelijk zei Justitie dan dat we juridisch niet te vervolgen zijn. Vanaf dat moment hebben we goed en vaak contact met Justitie. We hebben een lijstje directe nummers. Ook hebben we wel eens bezoek gehad van de AIVD."
Om er kalm aan toe te voegen: "Ze zullen hier ook wel in het publiek zitten."
Morele maatstaven
Een deel van de zaal dringt er bij de webmasters op aan meer morele verantwoordelijkheid te nemen en ook een bijdrage te leveren aan de opvoeding van jonge Marokkanen. "Je moet niet alleen kijken wat wettelijk wel en niet mag. En ik snap ook wel dat andere sites nog erger zijn, maar wij moeten als Marokkanen een inhaalslag maken. Laten wij ons een netter gedragen op internet dan de gemiddelde Nederlander. Dan kunnen we het negatief beeld over ons misschien kwijtraken."
Andere aanwezige jongeren zijn het daar helemaal niet mee eens: "Alles moet gezegd kunnen worden. Er moeten juist zo min mogelijk kaders zijn."
De webmasters vinden dat bezoekers zelf anderen moeten aanspreken op hun gedrag. Mahdaoui: "Een uitspraak als 'Bin Laden is mijn held' mag binnen het wettelijk kader. Daar moet je ook niet aan willen komen. Waarom zouden Marokkanen zich ineens netter moeten gedragen dan Nederlanders? Hetzelfde recht hebben zij toch ook? Wij laten het ook staan opdat andere bezoekers met een weerwoord komen. Je kunt het bericht verwijderen, maar daarmee verwijder je de gedachte van zo iemand nog niet."
Niet alle jongeren zijn ervan overtuigd dat het zo werkt. "Zelfreinigend vermogen? Als het over religie en zulke zaken gaat, dan is die totaal niet te vinden. Het is toch overduidelijk dat deze webmasters geen verantwoordelijkheid nemen?" zegt een jongen.
Islaam.nl wil toch meer sturen: "Wij kijken ook naar het doel van een bericht. Als dat is om een hete discussie die nergens toe leidt aan te zwengelen, dan gaat het bericht eraf", aldus Nouinou. "Pak de inhoud en maak je los van de persoon."
Een fraai voorbeeld: "Wij kregen een keer een bericht van iemand die zei: 'jullie profeet is pedofiel'. Toen brak de hel los. Verwijder die gozer, riepen onze bezoekers. Maar dat deden we juist niet. We probeerden erachter te komen waarom die persoon dat zei. Hij is boos door iets? Is het een emotionele uitspraak?"
"Toen bleek dat die persoon daarover iets had gelezen. Er kwam een lange discussie over de hele historische context in de tijd van Mohammed. Aan het eind van de rit gingen mensen toch verstandelijk met elkaar communiceren. De aanstichter bood zijn excuses aan. Hadden we dat meteen verwijderd, dan schiet je er ook niks mee op. Mensen zeggen vaak: de islam kan niet tegen kritiek. De islam kan dat wel maar veel moslims niet, omdat ze niet voldoende bagage hebben om de kritiek te weerleggen."
Visvijvers voor extremisten
Dat radicalen zieltjes winnen op de sites moet natuurlijk voorkomen worden, vindt iedereen. "Onze sites zijn prima vijvers om in te vissen voor extremisten. Er komen duizenden jonge Marokkanen elke dag. Het is de verantwoordelijkheid van de sites zelf om geen plek te bieden aan oproepen die negatieve uitwerking op Marokkanen kunnen hebben", aldus Mahdaoui.
Hij vindt dat de populariteit van de sites juist gebruikt moet worden door de overheid. "We zijn een plaats waar je dagelijks duizenden Marokkanen kunt bereiken. Dat is ook positief. Vroeger klaagde de overheid dat ze moeilijk in contact kon komen met de doelgroep. Bij ons kan dat. We zijn een ideale plaats om voorlichtingscampagnes onder de aandacht te brengen."
De sites zouden meer moeten samenwerken, vindt Faizal Nabikaks. "We zouden samen een soort opiniesite moeten opzetten met meer inhoud, meer redactie, meer verantwoordelijkheid, met veel vrouwen en met oudere Marokkanen."
Ook Nouinou van Islaam.nl wil 'meer kwaliteit' door onderlinge samenwerking. "Zo kunnen we een grotere vuist maken om iets te doen voor ons zelf, voor elkaar. Wij doen ons best om emoties uit discussies te filteren, maar we moeten niet blijven pingpongen met het woord verantwoordelijkheid. Sitebeheerders, jongeren, ouders, imams, overheid. Iedereen moet het woord 'verantwoordelijkheid' op zijn eigen hoofd plakken. Als bezoeker ben je net zo verantwoordelijk voor de site als wij."
[Tonie van Ringelestijn, 4 november 2005]
|
