Moeder moet openbaar kritiek uiten
De Zwolse rechter verbiedt een moeder wier dochter tijdens een gymles haar nek brak om zich nog langer via e-mail en het web negatief te uiten over de school of met medewerkers contact op te nemen. Maar haar kritische website valt buiten dit 'internetstraatverbod'.
In januari 2004 breekt de brugklasser Zoë tijdens een gymles op de Van de Capellen Scholengemeenschap in Zwolle haar nek. De worsteloefening die de groepjes kinderen moeten doen, loopt voor Zoë desastreus af. Als gevolg van het ongeval krijgt de Havo-scholiere allerlei lichamelijke klachten en kan ze zich niet goed meer concentreren op haar schoolwerk. Gevolg: Zoë wordt teruggezet naar het VMBO.
De moeder van Zoë, Jacqueline Jager, is na het ongeluk des duivels en begint via internet een campagne voor genoegdoening. Ze verwijt de school dat te gevaarlijke gymoefeningen en tekortschietend toezicht van de lerares. Ook de reactie van de school op het ongeval van Zoë kritiseerde ze.
"En dan krijg je brieven van een advocaat dat je mond dicht moet houden omdat je de school in diskrediet brengt? Scholen moeten hun verantwoordelijkheid nemen en betere regels hebben. Terwijl je zorg naar je doodzieke kind uit moet gaan! Ik vind het ongehoord wat hier gebeurt!", schrijft Jager op haar website over Zoë's ongeluk.
Jager verwijt de school dat haar dochter nooit meer een baan waarvoor een hoge opleiding nodig is zal kunnen halen als gevolg van het drama. "Zoë moet van Havo 2 af naar de VMBO technische leerweg dus weer een droom weg en zakt haar de moed in de schoenen en ik ben me schoenen in middels al lang kwijt. Ze heeft faalangst/concentratie stoornis/dislectie/en zeer slechte ogen en heel veel pijn."
TV en kranten
Jager laat het niet bij de schrijfsels op internet. Ook diverse landelijke en regionale media benadert ze met haar ervaringen over het falend toezicht tijdens de gymles. SBS6, RTV Oost en De Telegraaf besteedden er uiteindelijk aandacht aan. "Want het kan toch niet zo zijn dat een familie Tokkie die alles aan zich zelf te danken hebben - de narigheid waar ze in verkeren - terwijl mijn gezin en kind de hele Nederlandse maatschappij niet boeien?!"
Effectbejag wordt haar verweten, ook om materieel gewin. Dat is olie op het vuur: "Door zowel de gemeente als de school is gesuggereerd dat ik me wil verrijken aan het ongeval van mijn dochter en dan moet je je inhouden en adem in adem uit, maar ben echt in alle staten!"
Van de school krijgt Jager weinig begrip. De onenigheid leidt in de zomer van 2004 tot opgewonden telefoontjes en uiteindelijk een scheldkanonnade van Jager via e-mail naar de gymlerares. Nadat ze in januari 2005 in De Telegraaf nog eens haar gal mocht spuwen, stapte de Van de Capellen Scholengemeenschap naar de rechter.
Niet negatief uitlaten
De rechtbank in Zwolle deed vorige week uitspraak: Jager mag zich niet meer 'negatief' uitlaten over de Van de Capellen Scholengemeenschap. Letterlijk staat er in het vonnis: "Verbiedt gedaagde zich anders dan op zakelijke wijze negatief in de ruimste zin en in welke context dan ook uit te laten over eiseres, de school en/of de aan de school verbonden personen, zulks mondeling, schriftelijk of via welke wijze van communicatie dan ook, waaronder begrepen e-mail- en internetverkeer."
Ze mag louter nog 'zakelijk contact' met de school onderhouden. Bijvoorbeeld wel ouderavonden bezoeken, maar mag dan niet over het ongeluk beginnen. Iedere keer dat Jacqueline Jager zich toch negatief uitlaat over de school kost haar dat 25 euro. Dat geldt ook voor elke keer dat ze contact opneemt met de media over de zaak. Daarom heeft haar advocaat, Yme Drost in Hengelo, liever niet dat zijzelf commentaar geeft op de uitspraak. "Dat zou immers weer 'negatief' zijn...", zucht hij.
De rechter viel vooral over een e-mailwisseling waarin Jager beschuldigingen deed over 'corruptie en misbruik van machtspositities'. Maar de president van de Zwolse rechtbank, mr. E.A. Maan, maakt juist een uitzondering voor de eigen site van Jager: "De onderhavige website is naar het oordeel van de voorzieningenrechter niet van dien aard dat de grenzen als hiervoor vermeld zijn overschreden."
Ook de recente uitingen in de Telegraaf waren volgens de rechter niet onrechtmatig, zoals de school stelde. Desalniettemin moet Jager zich voortaan onthouden van negatieve uitlatingen over de scholengemeenschap.
Wat is negatief?
Wat moet de maatschappij met dit vonnis? Een verbod op 'negatief uitlaten in de ruimste zin', een site die wordt toegestaan, een interview dat ook door de beugel kan? Waar ligt de overtreding?
Drost was erg verbaasd over de uitspraak van de Zwolse rechtbank. "Ik heb nog nooit zo'n vonnis gezien." Hij beaamt wel dat mevrouw Jager in haar e-mails soms 'op het scherpst van de snede' opereerde. "Laat ik het zo zeggen: ze schreef in duidelijke bewoordingen." Maar tegen het schelden via e-mail ondernam de school volgens Drost niks. "Het e-mailverkeer was niet de reden om naar de rechter te stappen, dat was dat Telegraaf-artikel." Het schelden via e-mail was niet goed, geeft Drost toe, maar verder heeft Jager zich volgens hem niet schuldig gemaakt aan laster of smaad.
"Dit komt in feite neer op censuur", aldus Drost. "Dit terwijl mijn cliënt geen kritiek heeft op de kwaliteit van het onderwijs op de school. Alleen op de afhandeling van deze kwesties."
Jagers advocaat, Yme Drost, overweegt tegen het contactverbond in hoger beroep te gaan. Ook al omdat hij tevens een zaak is begonnen voor schadevergoeding. "Stel nou dat wij die zaak winnen, dan mag ze niet eens op haar site zetten dat ze van de school heeft gewonnen, want dat zou toch ook weer 'negatief in de ruimste zin van het woord' zijn?"
Interprotestverbod
De uitspraak van de Zwolse rechter bevreemdt advocaten. "Ik denk dat dit een van de eerste contactverboden met inbegrip van internet is", zegt Doeko Bosscher van SOLV Advocaten in Amsterdam. "Het lijkt een flutzaakje, maar het interessante is dat hier een soort internetstraatverbod wordt gegeven." [Wellicht is het beter te spreken van een 'protestverbod'.]
De brede reikwijdte van het rechterlijk verbod op 'negatieve' uitlatingen, bevreemdt Bosscher: "Waar staat 'negatief' voor in dit vonnis? Dit gaat wel erg ver." Hij verwijst naar het Lexington-arrest van de Hoge Raad in 1962 waarin werd gesteld dat bij een 'algemeen verbod' alles verboden is 'waar je in ernst niet aan kan twijfelen'.
"Maar dat is in dit geval het verschuiven van de problemen. Want wanneer kan je aan en bepaalde uitlating twijfelen? Het kan je dus gebeuren dat je een verbod aan je broek krijgt, terwijl het daarbij niet eens uitmaakt of je feitelijk gelijk hebt of niet."
Botsende grondrechten
Dat 'zwartmaken' alleen genoeg is voor een veroordeling, komt volgens hem ook doordat nog altijd niet duidelijk is hoe twee verschillende grondrechten in het Europese Verdrag van de Rechten van de Mens (EVRM) - de bescherming van de persoonlijke levenssfeer en de informatievrijheid - met elkaar in verhouding staan. "Voor uitingen van burgers over de overheid is duidelijk dat die vrij ver mogen gaan, maar voor burgers onderling is het niet even duidelijk."
Ook advocaat John Allen van Nauta Dutilh in Amsterdam, die vaker zaken rond meningsuiting behandelt, vindt de uitspraak van de Zwolse rechter 'vrij ver gaan'. "De reputatie van de school staat op gespannen voet met de persoonlijke uitingsvrijheid." Allen vertegenwoordigt naar eigen zeggen vaak 'bedrijven die door journalistieke media te grazen zijn genomen'. Zaken rond websites komen ook voor.
Nog een geval
Allen trad ook op voor de belangenvereniging van slachtoffers van de ontslagzwendel in de ICT rond de bedrijven Bright-IT / Serengetti van Eric Pouw en Richard van Veen, die in januari door het OM in Rotterdam werden aangehouden. "Op de website schreef de belangenvereniging over een werkgever, Econocom, die in zee ging met Eric Pouw om van overtollig personeel af te komen. Econocom was het niet eens met wat er op de site stond en spande een zaak aan waarin ze rectificatie eiste", aldus Allen.
In deze zaak stelde de rechter Econocom in het ongelijk, omdat de site geen onjuiste informatie had verschaft. "Voldoende aannemelijk is immers geworden dat Econocom fouten heeft gemaakt." Of dat in het geval van Jager tegen de Zwolse school ook zo is, vindt Allen lastig. "Als er sprake zou zijn geweest van stalking, dan zou dat wel expliciet genoemd zou zijn in dit vonnis. Dit lijkt me een wel erg forse uitspraak."
Bij Van de Capellen wil het bestuur niet reageren op de uitspraak van vorige week. Een secretaresse laat namens bestuurslid Bert Otten aan Netkwesties weten: "We willen proberen weer wat rust te krijgen en willen daarom hier liever niet meer op ingaan...."
[Tonie van Ringelestijn, 11 februari 2005]
|
