Cameratoezicht, steeds goedkoper, rukt op
Cameratoezicht rukt op, maar zicht op het nut en de kosten ervan is er nauwelijks. Dure glasvezelnetten die voor cameratoezicht werden gegraven lijken verkwist gemeenschapsgeld: de trend is mobiel, online en draadloos. En hoe zit het eigenlijk met webcams van burgers?
In 2005 wordt de Gemeentewet zodanig aangepast dat cameratoezicht expliciet toegestaan zal zijn. Dat weerhield meer dan honderd gemeenten er de afgelopen jaren niet van die al massaal in te voeren.
Toezicht op dat cameratoezicht zelf blijkt lastig: slechts eenderde van de gemeenten met cameratoezicht meldde het - zoals het hoort - bij het College Bescherming Persoonsgegevens. Uit een rapport van het CBP van begin december 2004 blijkt dat bij circa 40 procent van de gemeenten inzage in de beelden door burgers niet mogelijk is, laat staan de eveneens wettelijk vereiste mogelijkheid tot correctie of verwijdering.
Dat elke gemeente het cameratoezicht invoert met andere technieken, organisatievormen en doelstellingen, maakt het er allemaal niet doorzichtiger op. Al even onduidelijk is het effect van het cameratoezicht. Landelijk onderzoek in Nederland ontbreekt. "In Engeland hebben wetenschappers al in 1992 een landelijke evaluatie van cameratoezicht gedaan, maar telkens als ik hiervoor een voorstel indien bij ministeries en overheden krijg ik nul op het rekest", zegt Steven Flight, die voor bureau DSP-Groep gemeenten adviseert over cameratoezicht.
"Waarom landelijk overzicht belangrijk is? Gemeenten moeten weten welk soort cameratoezicht in welke omgeving of situatie het beste werkt. Want camera's werken niet altijd en overal. Wat wil je ermee bereiken? Een uitgaansgebied of een winkelstraat observeren vereist een andere aanpak. Maar nu proberen gemeenten allemaal zelf het wiel opnieuw uit te vinden."
Meer dan de helft van de gemeenten bekijkt helemaal niet op het cameratoezicht wel effectief is, stelde het CBP vast. Van de 45 procent die wel een evaluatie heeft gedaan rapporteerde slechts 35 procent een afname van geweldsmisdrijven "Het is echter moeilijk te zeggen wat de invloed van de invoering van cameratoezicht is geweest", aldus Flight.
Veel meer Amsterdamse camera's
Desondanks klonk er in Amsterdam vorige maand gejuich: sinds de plaatsing van 26 camera's op de Wallen en de drukke winkelstraat Nieuwendijk was de criminaliteit gedaald met 27 procent - en dat in nog geen vier maanden! Een succesverhaal voor de gemeentelijke pr. Maar onderzoeker Steven Flight, die zelf de evaluatie deed, tempert de euforie: "De criminaliteit in het hele centrum van Amsterdam is ook sterk aan het dalen, daar moet je het wel tegen afzetten. Bovendien zagen we ook op de Wallen verplaatsing van criminaliteit naar plekken waar de camera's niet staan."
Een oplossing daarvoor had de gemeente Amsterdam snel gevonden: er komen volgende maand nieuwe camera's bij op drie kruispunten op de Wallen. En daar blijft het niet bij, vertelt een woordvoerster van de gemeente aan Netkwesties: "Dit voorjaar neemt het college van B&W het besluit voor levering van camera's voor het systeem in het hele gebied rond het Centraal Station."
Zo'n systeem is duur. Op de Wallen en de Nieuwendijk zijn de camera's via een gesloten kabelnetwerk verbonden met twee politiebureaus. Flight van de DSP-Groep verwacht dat de voorgenomen uitbreiding van het cameratoezicht naar het hele 'Stationseiland' zo'n 450.000 euro gaat kosten. "Er gaat ook een kabeltje naar het stadhuis."
Ook het cameratoezicht op de Amsterdamse metrostations en haltes wordt de komende jaren uitgebreid, van 290 naar 650 wakende ogen. Mét een centrale regiekamer in het nieuwe hoofdkantoor van het Gemeentelijk Vervoersbedrijf (GVB), dat volgende maand wordt geopend. De kosten van dit cameraproject vallen nog hoger uit: 3,2 miljoen euro.
Draadloze verbindingen goedkoper
Niet alleen in Amsterdam gaan er tonnen naar het cameratoezicht: in veel grote steden gaat het om relatief hoge bedragen. Niet verwonderlijk dat veel gemeenten niet bereid blijken tot inzage in de kosten voor het cameratoezicht. Voor het onderzoek van het CBP wilde slechts 28 procent van de gemeenten cijfers noemen. De kosten van de wel transparante gemeenten variëren sterk per gemeente: van 950 euro tot 250.000 euro per jaar.
Dat grote verschil is afhankelijk van de techniek. Gesloten (glasvezel) kabelnetten zijn erg duur - reden genoeg voor een ontwikkeling richting draadloze verbindingen, gebruik van verplaatsbare camera's en beperkte opname, louter als de computer verdachte beelden detecteert.
Zo was er in Amersfoort deze jaarwisseling bijvoorbeeld alleen cameratoezicht bij het theater De Flint. "Vorig jaar werd hier voor een paar ton schade aangericht", zegt medewerker Rob Bos van het theater. We zijn blij dat de demontabele camera's er nu tijdelijk komen te hangen. Alleen met oud en nieuw, de rest van het jaar is het niet nodig, dan gebeurt hier niks."
Na oud en nieuw zijn ze verplaatst, legt projectleider Kees Vonk van de gemeente Amersfoort uit: "Op basis van actuele politiecijfers kiezen we een geschikte plek voor de camera's. Het is vooral bedoeld voor daderherkenning. Bij het bewaakte object zelf worden de beelden op schijf opgeslagen. Daar kan er ook worden uitgekeken, dus een kabelnet noch duur graafwerk is nodig. Dit mobiele cameraproject kost maar 70.000 euro. De binnenstad volhangen met camera's zoals Amsterdam konden we niet betalen.
In de Utrechtse wijk Lombok is net een proef met een ander type camera achter de rug. "Deze werken met radiosignalen, vergelijk het met wifi", zegt projectleider Marcel Verwer van de gemeente Utrecht. Technisch werkte het volgens hem allemaal prima. "Deze camera's zijn draadloos tot het punt waarop ze binnenkomen op de bestaande infrastructuur. We wilden geen duur net neerleggen en er dan na een half jaar achterkomen dat de criminaliteit zich heeft verplaatst buiten het bereik van de camera's. Nu besparen er met dit draadloze systeem zo'n driekwart van de kosten." In de Utrechtse binnenstad waren al vaste camera's op glasvezel. Dat kostte volgens Verwer destijds 1,5 miljoen gulden.
Lagere drempel
Leveranciers van bewakingssystemen noemen de overgang van cameratoezicht naar 'gewone' internetverbindingen een trend. "Steeds meer cameratoezicht zal in het vervolg over het gewone internet gaan", zegt Wilfried Reuver, marketing-medewerker van VCS-International in Waalwijk, marktleider.
Als de camera's worden aangesloten op een glasvezelnetwerk komen de kosten uit op ongeveer 60.000 euro per camera, zegt Reuver. "Bij een groter aantal daalt natuurlijk dat bedrag per camera." Als de beelden over een bestaand netwerk gaan, schat Reuver de kosten op slechts 5000 euro per camera.
Peter Austin van Unlimited Vision in Abcoude zegt dat de traditionele beveiligingsbranche de omzet opvijzelt met vaste systemen: "Want dan komt er veel installatietechnologie bij kijken. Graven is peperduur. En ze willen verdienen aan personeelskosten voor het uitkijken van de beelden in meldkamers. Daardoor zijn ze traag met de invoering van detectietechnieken waarbij verdachte beelden herkend worden door de computer."
Reuver van VCS wil dit niet bevestigen. Wel uit hij reserves bij het gebruik van standaard internetverbindingen. "Cameratoezicht over IP staat nog in de kinderschoenen."
Bewaking per wifi en UMTS
Dat zijn ze bij de startup Ultra Waves in De Meern niet met Reuver eens. Dit bedrijfje biedt sinds vorige maand in samenwerking met het beveiligingsbedrijf Falck en telecombedrijven Enertel en Vodafone zijn bewakingsdienst Ultralert aan met draadloos communicerende camera's over een wifiverbinding (via 2,4 of 5 Ghz) en vanaf eind volgend jaar ook met de snellere variant WiMax. Als de zendkastjes 400 meter van elkaar staan, kan een snelheid van 20 Mb/s bereikt worden, claimt het bedrijf. Bewakers kunnen zelfs de beelden bekijken op hun mobieltje via het UMTS-netwerk van Vodafone.
Wimax en UMTS maken het systeem flexibel, maar waar nodig komt er toch glasvezel aan te pas, legt Jan Willem van Helden van Ulta Waves uit: "Het is draadloos tot een entreepunt op een bestaande kabelinfrastructuur. Kosten voor het graven, meestal ergens tussen de 1000 en 3000 euro per strekkende meter, zijn er dus niet." De toegang tot glasvezelnetten van andere partijen is nog een probleem, aldus Van Helden. In Eindhoven leidde het Ultralert-systeem op het Philips-complex al tot gesteggel tussen KPN en Enertel.
Wifi staat nu niet echt bekend om zijn goede beveiliging, maar Van Helden is niet bang dat onbevoegden met de beelden kunnen meekijken. "We versleutelen de data met 256-bits-encryptie. En je kan de beelden alleen bekijken als je de juiste autorisatie hebt. Dat gaat niet alleen met een wachtwoord, maar ook met USB-apparaatjes." Volgens Van Helden is de kans op storingen met het draadloze systeem wel iets groter dan over kabel: "Maar alle camera's zijn uitgerust met een harddisk ter plekke, dus de opname is er altijd. En als één camera stoort, wordt dat automatisch doorgegeven door de andere camera's in het netwerk."
Gezichts- en geluidsdetectie
Enkele overheids- en politiediensten gaan volgens Van Helden gebruikmaken van Ultralert. Ook gemeenten, winkeliersverenigingen, bedrijven en evenementenorganisaties zoals die van Sail 2005 hebben interesse voor het bewakingssysteem. Voor havengebieden lijkt de combinatie Wimax-UMTS ideaal. In de Rotterdamse haven vindt momenteel een proef met Ultralert plaats.
Ultra Waves ontwikkelt ook zijn eigen 'embedded software', waarmee de camera's op afstand zijn te controleren, en chips die met behulp van algoritmes bepaalde type beelden kunnen herkennen.
"Gezichtsherkenning wordt binnen afzienbare tijd ook mogelijk. Nu nog richten we ons op het herkennen van verdachte situaties of bijvoorbeeld zaken als kentekenborden", zegt Van Helden. Met behulp van automatische detectie kunnen bewakers veel grotere gebieden in de gaten houden, denkt hij.
Een ding ontbreekt nog aan Ultralert: geluidsdetectie. Dat hebben de camera's die nu tijdens een proef in de Groningse binnenstad opereren wel. Die techniek is afkomstig van het bedrijf Sound Intelligence. Directeur Peter van Hengel: "Het is geen spraakherkenning en we nemen niets op. We detecteren alleen maar op basis van klankkleur, toonhoogte en volume of er een verdachte situatie is. Het gaat er niet om wat er gezegd wordt, maar hoe het wordt gezegd." Zodra de software iets verdachts detecteert, gaat er direct een signaal naar de meldkamer, vertelt Van Hengel. De proef in Groningen duurt nog tot februari.
Shoppers bespieden
Een andere, nog goedkopere 'internetoplossing' voor cameratoezicht levert Unlimited Vision in Abcoude, met beeldtransport over ADSL over tv-kabel. Het staat onder andere bij bouwprojecten. "We krijgen wel eens verontruste reacties van bouwvakkers die zich bespied voelen, maar als ze zien hoe het werkt klagen ze niet meer. Het is niet bedoeld om de bouwers zelf in de gaten te houden", sust Peter Austin van Unlimited Vision.
Ook zijn systemen hebben detectiemogelijkheden, zegt Austin. "In een Defensie-pand detecteert onze webcam bij de ingang wie er binnenkomt. De persoon wordt vervolgens door het pand gevolgd. Je kan ook, in de internetmodule, klikken op een naam en door de koppeling met camera's zien waar de persoon zich bevindt. Hetzelfde principe gebruikten we in de Amsterdamse IJ-haven: elke boot kreeg een eigen ID mee."
Om te tonen hoe de webcams werken heeft Unlimited Vision op zijn website een uitgebreide demopagina met tien camera's op bijvoorbeeld winkelstraten en kantoren. Enkele daarvan zijn door internetters zelf te besturen: inzoomen tot op 'straattegelniveau' is daarmee mogelijk. Op de camera's in de Kalverstraat en de PC Hooftstraat zijn winkelende mensen bij inzoomen gemakkelijk te herkennen.
De webcam van Unlimited Visions bij kledingzaak Society Shop in de PC Hooftstraat biedt ook nog eens een archief van de afgelopen dag in een open directory bij provider Xs4all.
"Nooit klachten ontvangen, hoor"
Mag dit eigenlijk wel? Volgens Peter Austin is het geen probleem: "We hebben er geen klachten over ontvangen en we hebben nooit gehoord van het CBP dat het niet zou mogen. Dus ik ga ervan uit dat het mag."
Aan Netkwesties laat CBP-medewerker Geert Onne van de Klashorst weten dat wat hem betreft de camera's van Unlimited Vision op de winkelstraten niet toegestaan zijn, te meer omdat sommige ook een tijdelijke opslag van archiefbeelden hebben.
"Dit lijkt me onrechtmatig, omdat de webcams in de Kalverstraat en PC Hooftstraat duidelijk gericht zijn op de openbare ruimte en niet op de interne bewaking in de winkels. Over specifieke gevallen geven we als CBP standaard geen oordeel, maar zodra er een klacht binnenkomt van iemand die vindt dat hij ten onrechte door deze webcams is gefilmd, dan zullen wij dit oppakken", aldus Van de Klashorst.
Volgens hem is het aan de gemeente om het cameratoezicht te doen en niet aan burgers. "Het is natuurlijk een gimmick, maar op de webcams zijn mensen wel duidelijk te volgen. De gevolgen kunnen onvoorspelbaar zijn. Vooralsnog moet de gemeente uitmaken of dit gedoogd kan worden. Maar als het in de PC Hoofstraat zou zijn toegestaan, dan moeten bordeelhouders dat net zo goed mogen."
De politiek lijkt privacy-bezwaren bij openbare webcams niet bezwaarlijk te vinden. Zelfs PvdA'er Martijn van Dam, vaak een privacy-voorvechter, is het niet met het CBP eens. Webcams op straat richten valt wat hem betreft onder 'vrije nieuwsgaring'. "Het beginnen van een eigen zender die 'nieuws' verslaat - wat is er de afgelopen dag allemaal gebeurd in de PC Hooftstraat? - is voortaan een eitje. Het is vernieuwend dat mensen zelf de camera kunnen bedienen en zo hun 'eigen' nieuws kunnen maken. Maar met weinig fantasie is dit vrije nieuwsgaring."
Van Dam: "Het wordt tijd dat de discussie eens op gang komt of de grenzen van privacy door dit soort mogelijkheden niet aan het verschuiven zijn. Ik mag ook in de PC Hooftstraat gaan staan en daar de hele dag kijken wie er langskomt. Ik mag er ook met een videorecorder opnames gaan maken. Mag ik die camera dan niet op afstand bedienen? Mag ik er een nieuwsitem van maken in het NOS Journaal? Antwoord is 'ja'. Mag ik er dan ook een nieuwsitem van maken voor op mijn website? Leuke discussie!"
De Oudkerk-cam
Inderdaad een leuke discussie - te meer daar hij juist deze week in Rotterdam wordt gevoerd. Wethouder Marianne van den Anker (veiligheid) opperde maandag, aldus het Rotterdams Dagblad, het idee om met camerabeelden op internet de gang naar de tippelzone te ontmoedigen. Klanten van de verslaafde prostituees aan Keileweg zouden uit angst wegblijven.
Maar het mag niet van het CBP. Camerabewaking voor de veiligheid van de prostituees is toegestaan. Ook dan krijg je kentekens en gezichten in beeld, maar voor het bekijken en opslaan daarvan zijn regels vastgelegd. Openbaar tonen op internet valt buiten dit kader.
De Rode Draad, belangenorganisatie van prostituees, is er ook tegen. Het opjagen van klanten leidt tot vertrek naar afgelegen wegen waar de veiligheid in gevaar komt, gezien het ontbreken van de gewone camerabewaking die er wel al is op de Keileweg.
Privacy en kosten hangen nauwer samen dan het op het eerste gezicht lijkt. Met toename van internet- en draadloze verbindingen wordt het goedkoper om camerasystemen in gebruik te nemen, zowel voor overheden als voor particuliere organisaties en privé-personen. De kosten-opbrengstenverhouding wordt gunstiger. Dat zal het risico op excessen doen toenemen: nu al zijn op Google honderden beveiligingscamera's te zien, doordat de beveiliging van de webservers waarop ze staan tekort schiet.
Ook dat zal meer en meer vragen opwerpen over de legitimiteit van het gebruik en de negatieve gevolgen van bewaking.
[Tonie van Ringelestijn, 14 januari 2005]
|
