Wie tijdens het EK Voetbal via internet een gokje wil wagen komt al snel uit bij De Nationale EK-Poule.nl, een gezamenlijk initiatief van De Lotto en De Telegraaf. De reclame-uitingen voor De Nationale EK-Poule vliegen je - ook op internet - om de oren. De Lotto heeft als enige voor sportweddenschappen een Nederlandse gokvergunning.
Alleen een klein aantal partijen, zoals De Lotto, De Staatsloterij en Holland Casino, is het wettelijk toegestaan gokken aan te bieden. Terwijl minister Donner van Justitie eerder het tv-programma Casino Kings en het spel Sevens verbood, kan de samenwerking tussen De Lotto en het grootste dagblad van het land kennelijk nog wel door de beugel.
Nederlandse gokkers die willen kiezen uit het veel grotere aanbod aan veelsoortige sportweddenschappen op buitenlandse sites van 'bookmakers' komen bedrogen uit. De sites mogen Nederlanders niet laten gokken en velen hanteren software om te bepalen of een bezoeker in Nederland zit. Op straffe van boetes zijn al bijna totaal bijna honderd goksites daartoe veroordeeld in rechtszaken aangespannen door De Lotto.
Zo'n verbod op buitenlandse sites binnen de EU mag alleen, oordeelde het Europese Hof van Justitie in november 2003, als nationale vergunninghouders en de staat zelf genoeg doen om gokverslaving en fraude tegen te gaan. Als dat niet serieus gebeurt, en de vergunninghouders vooral de staatskas spekken, mag een land andere Europese bedrijven de toegang tot de gokmarkt niet ontzeggen.
Vloer aangeveegd met beleid
In Nederland gebeurt dat dus op grote schaal, maar daar komt wellicht verandering in. Voor het eerst heeft een Nederlandse rechter deze week de Lotto in een rechtszaak niet direct gelijk gegeven. In een tussenvonnis in de bodemprocedure tussen de Britse bookmaker Ladbrokes en De Lotto oordeelde de rechtbank in Arnhem woensdag dat er geen sprake is van het serieus tegengaan van gokverslaving door De Lotto en de Nederlandse staat.
De omzetten en marketingbudgetten bij De Lotto zijn volgens de rechter buitensporig toegenomen, het toezicht deugt niet en het gokbeleid is vooral gericht op 'fondsenwerving'. Oftewel: juist dat waarvan het Europese hof zei dat het een reden is om het verbod op buitenlandse goksites ongedaan te maken.
De voorlopige conclusie van de rechtbank: "Het huidige Nederlandse kansspelbeleid is onvoldoende restrictief om te rechtvaardigen dat aanbieders van buitenlandse kansspelen wordt verboden op voet van artikel 49 EG-verdrag hun diensten in Nederland te verrichten."
Maar de rechter wil dat nog niet definitief zo zeggen; dat zou "immers verregaande consequenties hebben". Daarom mag minister van Justitie Donner eerst nog reageren. Hij moet dan de bedenkingen van de rechter weerleggen. En wel voor 15 september, want dan doet de rechtbank in Arnhem definitief uitspraak. Ook is het nog mogelijk dat de Staat der Nederlanden zelf partij wordt in deze bodemprocedure.
Ladbrokes blij, Lotto stoïcijns
De advocaten van Ladbrokes reageerden verheugd. "De rechter gaat veel verder dan tot nu toe. Dit is de eerste keer in Nederland dat een rechter zegt dat het beleid in strijd is met artikel 149 van EG-verdrag," zegt de advocaat van Ladbrokes, Klaas Bisschop van Lovells tegen Netkwesties. "Maar we zijn ook teleurgesteld dat ze nog weer een laatste kans krijgen. De rechter zegt: 'eigenlijk hebben jullie gelijk, maar..."
Lotto-directeur Tjeerd Veenstra wist er toch nog een positieve draai aan te geven dat het in Nederland 'nog wel meevalt' met de gokomzetten. "En het lukt ons nooit om die achterstand in te halen. Gokken past slecht in de Nederlandse cultuur."
Ook volgens Lotto-advocaat, Joris van Manen van De Brauw Blackstone Westbroek, is er 'nog geen man over boord'. "Er moet ook nog een vonnis van de Hoge Raad komen eind dit jaar. We gaan gewoon verder."
Een bom en een vloerkleed
Het tussenvonnis van de Arnhemse rechter kwam toevallig een dag voor een debat in de Tweede Kamer over kansspelen. "De rechter heeft een bom gelegd onder het Nederlandse kansspelbeleid, maar die bom is nog niet afgegaan, dat gebeurt op 15 september, mits de minister de bom nog weet te demonteren," zegt ChristenUnie-lijsttrekker Andre Rouvoet. "De houdbaarheidsdatum van dit tweeslachtige kansspelbeleid is bijna bereikt."
Vooral voor de christelijke partijen SGP en ChristenUnie is het gokbeleid al jaren een doorn in het oog. Die laatste partij begon in maart 2004 een campagne tegen onder andere de internetgoksites van de Lotto onder de slogan Geen gok met kansspelen. Volgens de ChristenUnie is met name internetgokken schadelijk, omdat er nog weinig bekend is over de verslavende werking.
Tijdens het debat donderdagavond in de Kamer citeerden de sprekers van alle partijen uit het vonnis van een dag eerder. "Het vloerkleed onder beleid is weggetrokken," aldus Cees Vendrik van GroenLinks. "Het wordt dus echt nu riskant. Het is nog mazzel dat de Staat tot 15 september de ruimte krijgt om uitleg te geven. De enige manier om deze rechter nog te overtuigen is een nieuw kansspelbeleid te maken en te erkennen dat de commercialisering bij de vergunninghouders de laatste jaren uit de hand is gelopen."
Internetgokproef
Het onderwerp kansspelen stond toch al op de politiek agenda vanwege de schandalen rond de Staatsloterij, het agressieve reclame- en expansiebeleid van Holland Casino en de onduidelijkheden rond de geldstromen richting de goede doelen. En dan is het kabinet ook nog eens van plan om in ieder geval één partij toe te staan een uitgebreide 'proef' te doen met 'interactieve' gokspelletjes op internet.
De ChristenUnie vindt dat 'hoe dan ook een uitbreiding van het toch al grote aanbod'. Ook de SP is fel tegen. Kamerlid De Wit wijst interactieve kansspelen op internet volledig af, dus ook de voorgenomen proef. Hij betwijfelt of justitie bij overtredingen met internetgokken voldoende in staat zal zijn om in te grijpen.
SP'er Jan de Wit: "Er zijn zoveel mogelijkheden via internet buiten Nederland en we hebben die buitenlandse gokpaleizen op internet al niet in de hand, dat we dit al helemaal niet zelf moeten gaan organiseren als overheid." Ook PvdA-kamerlid Klaas de Vries staat niet te trappelen. "Als het niet lukt gokverslaving tegen te gaan door dit te kanaliseren, dan moeten we dit niet doen."
CDA-kamerlid Siem Buijs vindt dat de internetproef met meerdere aanbieders 'moet kunnen', omdat het is 'gebaseerd op de huidige manier om illegale aanbod tegen te gaan'. De VVD vindt de proef 'juist te voorzichtig', aldus kamerlid Jan Rijpstra. "Als het op verantwoorde wijze gaat, kunnen er best meer partijen meedoen. In het verleden hebben we de verwachting gewekt bij de speelautomatenbranche dat ze ook mogen deelnemen aan een proef met internet."
Donner: geen illusie over internet
Minister Donner pareerde de kritiek door zich voorstander te verklaren van een strengere aanpak. "Ik kan dat niet in één klap uitvoeren vanwege allerlei lopende vergunningen en benodigde wetswijzigingen." Hij wilde over de maatregelen verder niets zeggen, omdat dat dan in de rechtszaak tussen Ladbrokes en Lotto tegen hem zou kunnen worden gebruikt.
"Internet laat zich niet reguleren. Ik heb niet de illusie illegaal aanbod op internet tegen te kunnen gaan en al helemaal niet het spelen zelf, want dat gebeurt in de huiskamer," zei Donner wel. "Met de proef met internetspelletjes creëer ik zelf een betrouwbaar alternatief. Er is al een internetmarkt, maar een deel daarvan kan je de betrouwbaarheid intrekken door het zelf te organiseren. Maar dat moeten we dan niet doen met meerdere partijen. Dan organiseer ik weer een proefmarkt, en dat is Europees rechtelijk weer riskant."
Donner liet de Kamer eind maart per brief al weten dat er moeilijk valt op te treden tegen het aanbod van gokspelletjes op buitenlandse sites. "En er kan slechts tot op zekere hoogte opgetreden worden tegen Nederlandse ondernemingen die hierbij vanuit het buitenland werken." Het KLPD heeft een onderzoek ingesteld naar kansspelen op internet en het Openbaar Ministerie, de Belastingdienst en de politie werken aan een nieuwe aanpak.
Kritiek vanuit wetenschap
Hoogleraar rechtssociologie Nick Huls uitte in een oratie voor de Erasmus-universiteit in Rotterdam twee weken geleden felle kritiek op het Nederlandse gokbeleid. De Nederlandse overheid moet haar aandelen in de vergunninghouders maar rap van de hand doen, anders is zij hypocriet bezig, stelde hij onder de titel God dobbelt niet (met daarin een Netkwesties-artikel op de literatuurlijst).
"De overheid is gewoon ongeloofwaardig bezig. De staat is de grote vriend van het gokwezen. Maar dit nationale beleid heeft zijn langste tijd gehad.," aldus professor Huls nu tegen Netkwesties. "Het is onvermijdelijk dat onze aanbieders zich gaan opmaken voor de Europese gokmarkt. Het is een kwestie van tijd of ook onze rechters zullen ontdekken dat het Nederlandse recht niet meer bij de tijd is."
Volgens de professor moet de overheid zich houden bij het plaatsen van waarschuwingsvlaggetjes bij goksites. "Deze sites zijn wel veilig en deze niet. Dit kan gewoon via Postbus 51. Mensen moeten dan ook niet achteraf gaan klagen als ze gaan gokken op een site waar de overheid voor waarschuwde en ze hun geld niet krijgen."
Dat De Lotto tot nu toe alle rechtszaken tegen buitenlandse goksites won, vindt Huls ongelofelijk. "In een scriptie heeft een student al eens berekend dat de legale kansspelaanbieders in ons land evenveel aan marketing besteden als een bedrijf als Unilever. De Lotto voert deze zaken zo lang mogelijk door. Ik weet nu al dat de minister weer een enorm verhaal zal houden dat het overheidsbeleid strenger zal worden."
Internetadvocaat Christiaan Alberdingk Thijm, advocaat bij Solv, denkt dat de repliek van Donner in deze zaak interessant zal worden. "Donner had als wetgevingsjurist kansspelen in zijn portefeuille. Hij houdt er niet van."
Fout van rechter
De uitspraken die de Nederlandse rechters tot nu toe deden zijn niet altijd te handhaven, denkt advocaat Bisschop van Ladbrokes. "Tegen sites op eilandjes als Barbedos wens ik de Lotto veel succes! Je kan het vrolijk gaan verbieden, maar ze hebben er daar geen boodschap aan." Volgens Bisschop houdt Ladbrokes zich wel netjes aan het verbod op het aannemen van weddenschappen door Nederlanders.
De veroordeelde partijen weren Nederlanders met locatiesoftware op basis van IP-nummers. Van Manen: "Natuurlijk weten we ook wel dat er voor hackers en slimmerds altijd wel een manier is om te doen alsof je ergens anders vandaan komt, maar dan moet je ook nog eens een bankrekeningnummer in het buitenland hebben. Voor het grote publiek is dat allemaal niet te doen."
Over het weren van bezoekers op de goksites maakt de rechter in het tussenvonnis trouwens een fout. Hij schrijft dat de Lotto haar websites Lotto.nl en Toto.nl, waarop sinds vorig jaar direct gegokt kan worden, niet heeft afgeschermd voor buitenlanders. "Toewijzing van het gevorderde zou dus meebrengen dat Ladbrokes wordt verboden wat de Lotto wel doet. Kennelijk is het de Lotto vergund kansspelen op internet aan te bieden, zonder dat de websites zijn afgeschermd voor buitenlanders," aldus de rechter.
Zowel De Lotto als Ladbrokes zeggen dat dat niet klopt. Bisschop noemt het 'merkwaardig' en Van Manen gaat er even goed voor zitten: "Dit is een blunder van de rechter! Je kan vanuit het buitenland bij ons de sites wel bezoeken, maar niet zo maar een weddenschap aangaan. Wij hebben natuurlijk zelf ook detectiesoftware aanstaan."
Deze rechterlijke dwaling is misschien een aardig voorbeeld van de "aan apathie grenzende houding ten aanzien van de kennis die nodig is om ons rechtssysteem ongeschonden door de transitie naar de informatiemaatschappij te loodsen", zoals hoogleraar recht en informatica Aernout Schmidt het drie weken geleden in zijn oratie aan de universiteit van Leiden omschreef.
Verkeerd partij kiezen
Voordat het proces van Lotto begon had Ladbrokes volgens Bisschop slechts tweeduizend geregistreerde Nederlandse klanten. Het gaat het concern eigenlijk ook niet zo om de Nederlandse markt, het doel van dit soort processen is zoveel mogelijk zaken voor het Europese Hof van Justitie te krijgen. In Luxemburg en Brussel kan dan een doorbraak worden geforceerd over de harmonisering van de hele Europese 'gokmarkt'.
Bisschop: "De Lotto graaft met het aanspannen van deze procedures haar eigen graf. Er zijn maar twee uitkomsten mogelijk en die zijn voor De Lotto allebei nadelig. Ofwel nieuwe partijen zoals Ladbrokes worden toegelaten tot de markt, ofwel het gokbeleid wordt nog strenger, zodat De Lotto niet meer zo'n commerciële bedrijf kan zijn als nu."
Alberdingk Thijm is het nooit eens geweest met de uitspraken van de Nederlandse rechters tegen partijen als Ladbrokes. "Internetondernemers moeten rekening houden met de wetgeving van 267 verschillende landen voordat zij hun diensten kunnen aanbieden. Dat is ondoenlijk. Een vrij handelsverkeer en vrije informatieoverdracht zijn gebaat bij een grenzeloos internet", schreef Alberdingk Thijm vorig jaar in een opiniestuk.
Dit soort redeneringen over 'het grenzeloze internet' halen bij Lotto-advocaat Joris van Manen het bloed onder de nagels vandaan. De raadsman vindt dat de buitenlandse gokdiensten hiermee ten onrechte als de underdogs worden neergezet. "Ook de media lijken wel de kant te kiezen van de goksites. Maar partijen als Ladbrokes, met als moederbedrijf de grote Hilton Group, willen alleen maar zoveel mogelijk geld verdienen aan het gokken."
Van Manen: "Vergeet niet dat bij de Lotto zestig procent van de omzet gaat naar de staat en goede doelen. Wat Ladbrokes aan goede doelen overmaakt is een schijntje. De Lotto is er ook voor de sport..."
Eerder in Netkwesties:
[Tonie van Ringelestijn, 3 juni 2004]
Warning: include() [function.include]: open_basedir restriction in effect. File(/home/sites/www.netkwesties.nl/web/templates/artikel_kolomscheider.php) is not within the allowed path(s): (/home/netkwestie/:/tmp:/usr/local/lib/php/) in /home/netkwestie/domains/netkwesties.nl/public_html/editie98/artikel2.php on line 112
Warning: include(/home/sites/www.netkwesties.nl/web/templates/artikel_kolomscheider.php) [function.include]: failed to open stream: Operation not permitted in /home/netkwestie/domains/netkwesties.nl/public_html/editie98/artikel2.php on line 112
Warning: include() [function.include]: Failed opening '/home/sites/www.netkwesties.nl/web/templates/artikel_kolomscheider.php' for inclusion (include_path='.:/usr/local/lib/php') in /home/netkwestie/domains/netkwesties.nl/public_html/editie98/artikel2.php on line 112