"Mijn welgemeende verontschuldigingen" - niet minister Brinkhorst van Economische Zaken moest dat uitspreken voor zijn leugen in de Tweede-Kamerbrief van 15 mei jl., maar zijn staatssecretaris Karien van Gennip. Zij was terug van zwangerschapsverlof en de Europese zaken vallen onder haar verantwoordelijkheid. Brinkhorst ontsprong de dans.
Het ging om de volgende passage in een brief van Brinkhorst van 10 mei over de Raad van (inmiddels 25) Europese ministers voor Concurrentiezaken:
"De Raad en Europees Parlement zijn zeer recent tot een akkoord gekomen over de tekst van de richtlijn. Derhalve zal dit punt als hamerstuk op de agenda van de Raad komen te staan. Nederland zal het richtlijnvoorstel zoals dat door het Voorzitterschap is voorbereid, steunen."
Maar Van Gennip had haar excuses nog niet gemaakt of schoffelde die op een typisch Nederlandse manier weer onder de zoden: "Er moet met de tekstverwerking iets fout zijn gegaan."
Immers, zei Van Gennip, het was het streven van de Raad om tot een akkoord te komen. Het leek op liegen in commissie door de minister en staatssecretaris - er bestaat immers geen tekstverwerkingssoftware die zulke fouten maakt - maar in feite was het twee keer hetzelfde clubje ambtenaren van Economische Zaken dat de bewindsman en -vrouw op het verkeerde been zette. Zulks blijft tegenwoordig zonder politieke gevolgen en de betreffende ambtenaar hoeft voortaan evenmin met een zwart kruisje op het voorhoofd door het leven.
Stem maar veranderen
Maar het ging gisteren tijdens het spoeddebat vooral om de verantwoording van het Nederlandse stemgedrag inzake het patentvoorstel van de Raad, dat zo indruiste tegen een politiek breed gedragen patentvoorstel van het Europees Parlement. De delegatie van minister Brinkhorst zei tijdens die vergadering problemen te verwachten. Maar na afweging van alle voor- en nadelen ging hij toch met het voorstel van de Raad akkoord.
Op 14 mei had Brinkhorst de Kamer al geïnformeerd over dat voornemen. Veel reactie kwam er niet, maar wel nadat achteraf gezien in die andere brief een leugen had gestaan.
Nederland moet zijn aanvankelijke stem vóór het voorstel van de Raad bij de definitieve stemming maar omzetten in een tegenstem, zo spraken de Kamerleden gisteren onder aanvoering van Arda Gerkens (SP) van Martijn van Dam (PvdA) uit. "Herziening van een stem is hoogst ongebruikelijk", aldus van Gennip. Van Dam had daar geen boodschap aan: "Als dat tot gezichtsverlies leidt, dan moet u die consequentie maar dragen."
Met onduidelijkheid over de definitieve stemdatum voor het voorstel eindige het debat. Daar het voorstel van de Raad van Ministers afdoende besproken is, kan elke vergadering van Europese ministers er definitief over stemmen. Zo'n stemming zou volgende week dinsdag al kunnen plaatsvinden. De leden van de vaste kamercommissie voor Economische Zaken vonden elkaar en Van Gennip met de afspraak dat er nader debat zou volgen alvorens Economische Zaken zijn stem definitief zou bepalen. Maar daarvoor resteert wellicht te weinig tijd. In dat geval moet Nederland pogen om de stemming uit te stellen. Lukt dat niet, dan moet Nederland volgens PvdA, GroenLinks, SP en D66 maar tegen stemmen. Het CDA, de partij van Van Gennip, vindt dat Nederland zich dan beter van stemming kan onthouden.
De VVD meent, in navolging van haar betrokken eurocommissaris Frits Bolkestein dat het voorstel van de Raad van Europa voor patenten veel beter is dan dat van het Europees Parlement. Fadime Örgü verzocht tijdens het debat wel tot drie keer toe om een EU-breed patent, maar volgens Van Gennip zit dat er niet in.
VNO/NCW-lobby
Dit pleidooi van Örgü betrof de verwoording van een lobby van het grotere bedrijven en die speelden tijdens dit debat op de achtergrond een grote rol. Tot nu toe was de lobby van de kleine softwarebedrijven, vooral van de opensource-beweging, in Nederland het luidst. Maar achterin op de publieke tribune zat Joke van den Bandt-Stel, secretaris Technologiebeleid van VNO/NCW. De werkgeversclub is pro het voorstel van de Europese Raad en tegen alle amendementen van het Europees Parlement, die erop gericht zijn om softwarepatentering flink te beperken.
Binnen VNO/NCW menen brancheorganisatie Nederland ICT - gedomineerd door GEtronics, Atos Origin, PinkRoccade en andere grotere IT-spelers - en het belangrijkste technologiebedrijf Philips dat er een krachtiger patentering moet komen dan het Europees Parlement wenst. En de werkgevers speelden, net als internationaal Nokia, Microsoft, SAP en andere grootbedrijven met patentbelangen, de kaart van de Europese Raad van Ministers, wetend dat die het Europarlement kan passeren. Er zijn dus gerede Nederlandse belangen tegen de weerstand van het EP tegen vergaande patentering.
Volgens Van Gennip staat het EP niet op achterstand met de patenten en is het geen gelopen race: er volgt nog een tweede ronde van eerst debat in het Europarlement en vervolgens een tweede ronde met de Raad van Ministers van Economische Zaken. Vervolgens kan er een derde ronde komen met onderhandelingen indien het EP en de Raad het niet eens zijn.
De kans op overeenstemming is volgens Van Gennip aanzienlijk, daar het voorstel in eerste instantie bedoeld is om aan de huidige praktijk een einde te maken: dat het European Patent Office (EPO) in München momenteel toch octrooien verleent op software ondanks dat ze dit in feite niet mag doen. Die octrooien, al 33.000 in getal, houden in eventuele rechtszaken geen stand gezien het feitelijke verbod erop. Je zou ze illegaal kunnen noemen, maar ook dat is niet juist. "Ze zijn vergeven en een realiteit", aldus Van Gennip.
De grote vraag - en tegelijkertijd een van de twistpunten tussen het Europees Parlement en ministers - is nu of een patentrichtlijn deze 33.000 patenten accordeert of dat een groot deel waardeloos blijft. Een groot deel van die 33.000 Europese patenten, erkent Van Gennip, is buitengewoon triviaal, zoals het patent op het webwinkelen. Deze praktijk, gevoed door de patentenzotheid in de VS, wil Europa in feite niet. "Maar de software achter het winkelwagentje of voor elektronisch betalen moet je kunnen beschermen", vindt de staatssecretaris. Maar parlementsleden vinden nu juist van niet.
I love you
Kortom, waar ligt de grens? In vorige artikelen in Netkwesties - 20 mei 2004, 26 februari 2004 en 18 september 2003 - zijn de nuances aangegeven. Het blijft een taai onderwerp, dat Johanna Boogerd vanuit het Europees Parlement tijdens de commissievergadering gisteren in Den Haag mocht helpen uitleggen:
"Vergelijk een patent op softwarecode met een denkbeeldig patent op de zin 'I love you'. Die mag je opschrijven in een boek, maar zodra je dat laat drukken schendt je het patentrecht. Zo zit het ook met het voorstel van de Raad. Het voorstel reikt veel te ver."
Volgens Van Gennip, die zelf tijdens haar studie technische natuurkunde aan de TU Delft programmeerde en later in Silicon Valley (San Francisco) werkte, valt dat wel mee: "De Raad heeft ingebracht dat de software interoperationeel moet zijn en koppelt het patent voor software aan een technische uitvinding. De vinding van spraakherkenning op een mobiele telefoon goed voor een patent maar de letterlijke code niet."
Maar het Europees Parlement wil een octrooi op software slechts verlenen als die aan een 'apparaat' is gekoppeld, bijvoorbeeld een dvd-speler laat draaien, maar de Raad maakte daarvan dat alle software die je op een computer laat draaien octrooieerbaar wordt. En vrijwel alle software draai je op een computer.
De technische kennis van Van Gennip was aan Jos Hessels van het CDA niet besteed. Hij smeekte de staatssecretaris om de techniek achterwege te laten: "Het is voor mij allemaal abracadabra". Ook Arda Gerkens, die behalve voor haar partij SP in het spoeddebat ook namens GroenLinks sprak, wilde technische details buiten de deur houden - Johanna Boogerd, wiens zoon programmeur is, weet na hard studeren inmiddels wel de finesses.
Gisterochtend ontvingen de commissieleden in Den Haag een nadere uitleg van de tekst van de Raad, maar het geannoteerde stuk stond al lang en breed online. Aangevoerd door Hessels vroeg de commissie Van Gennip om een nadere uitleg van de exacte verschillen tussen het oorspronkelijke voorstel van de Europese Commissie, dat met de 64 amendementen van het Europees Parlement en dat met de 28 (overgenomen) amendementen van de Raad van Ministers. Dat was een nuttig voorstel volgens de commissie.
Dan moet ook duidelijk worden wie er nu precies voor- en nadelen genieten van de huidige situatie en na eventuele aanname van de variaties op de Richtlijn. Zo ontkent Van Gennip, mede op grond van haar werk in Silicon Valley, dat kleine bedrijven het onderspit delven: "Juist kleine bedrijven hebben bescherming van hun vindingen nodig. Pas dan kunnen ze met derden vrijelijk over hun vinding praten en grote bedrijven er proberen voor te interesseren zonder dat ze de kans lopen op 'copycat' of te worden opgezogen door een grote partij."
Maar Van Dam en Gerkens zien nu al excessen bij het EPO en vrezen na legalisering daarvan een stroom van claims die innovatie en verbreiding van software zullen hinderen of ten minste veel duurder zal maken. Ook zij zullen echter met een onderbouwing moeten komen die voor iedereen geloofwaardig is, ook voor VNO/NCW en de achterban.
De tegenstanders van het voorstel van de Raad menen dat buitensporige patenten als het idee van het éénkliksysteem van Amazon in de VS straks ook in Europa patenteerbaar zullen zijn.
Voorstanders als VNO/NCW vinden de angst overdreven. De vereisten voor pure noviteit van technologie en uitsluiting van pure software en alles wat daarmee samenhangt voor patentering maken het voorstel volgens de werkgevers evenwichtig genoeg.
Pinkeltje
Bovendien ontkende Van Gennip dat het Nederlandse standpunt veel ter zake doet. Immers, tijdens de stemming in de Raad was enkel Spanje tegen het voorstel. België, Oostenrijk, Polen en Italië onthielden zich van stemming. "Dat een stem van Nederland de doorslag zou geven, zoals hier en daar is geopperd, is absoluut niet het geval", aldus Van Gennip.
Maar volgens de FFIIFFII, en zeker bij de Nederlandse afdeling, die tot nu toe het grote bedrijfsleven naar de kroon stak met lobbyen, denken dat er grote onrechtvaardigheid in het geding is waar internationaal gecoördineerd verzet tegen past. Dan zullen heus meer landen hun opinie nog eens herzien.
Het kwam hen en de oppositie in de Tweede kamer wel erg goed uit dat New Scientist juist gisteren publiceerde dat Microsoft een Amerikaans patent ontving op het dubbelklikken op beperkte computers - en daar vallen dan mobiele telefoons en pda's onder. Europa kan dit tegenhouden, maar als er iets was dat het debat duidelijk maakte, is dat verzet daartegen onder de Haagse kaasstolp maar van beperkte invloed zal zijn in de rondes die nog volgen zullen.
[Peter Olsthoorn, 3 juni 2004]
Warning: include() [function.include]: open_basedir restriction in effect. File(/home/sites/www.netkwesties.nl/web/templates/artikel_kolomscheider.php) is not within the allowed path(s): (/home/netkwestie/:/tmp:/usr/local/lib/php/) in /home/netkwestie/domains/netkwesties.nl/public_html/editie98/artikel1.php on line 85
Warning: include(/home/sites/www.netkwesties.nl/web/templates/artikel_kolomscheider.php) [function.include]: failed to open stream: Operation not permitted in /home/netkwestie/domains/netkwesties.nl/public_html/editie98/artikel1.php on line 85
Warning: include() [function.include]: Failed opening '/home/sites/www.netkwesties.nl/web/templates/artikel_kolomscheider.php' for inclusion (include_path='.:/usr/local/lib/php') in /home/netkwestie/domains/netkwesties.nl/public_html/editie98/artikel1.php on line 85