Jeroen Terstegge
Als je een website begint is een van de belangrijkste dingen waar je een besluit over moet nemen: maak ik de website in het Engels of in mijn eigen taal? Die keuze bepaalt in grote mate wie je publiek is en daarmee - en veel mensen zijn zich daar onvoldoende van bewust - hoeveel invloed jouw ideeën hebben op andere mensen of (delen van) de samenleving.
Het is eenvoudig op internet te constateren dat alleen het Engels een internationaal alternatief is voor de eigen moedertaal. Ook buiten het World Wide Web zie je de toenemende invloed van de Engelse taal op besluitvormingsprocessen. In menig multinational word je tegenwoordig geacht ieder mailtje in het Engels te dichten om zodoende een eventuele doorzending aan een collega of baas die jouw moerstaal niet machtig is mogelijk te maken.
Als je dus aan een taalgenoot een mailtje in het Engels schrijft, sla je twee vliegen in één klap:
Voorts zie je vaak dat zodra er zich een buitenlander in het vergadergezelschap bevindt, iedereen overschakelt op het Engels. Hetzelfde geldt voor conferenties, zelfs als het publiek overwegend uit slechts één land komt. En als je als wetenschapper je ideeën aan een breed publiek wilt presenteren, dan moet je tegenwoordig haast wel je publicatie in het Engels schrijven. Bij sommige wetenschappen is dat al sinds jaar en dag gebruikelijk, maar in andere takken van de wetenschap - zoals de juridische - is een Engelstalige publicatie in een Nederlands vaktijdschrift nog steeds not done.
Brussel
Dat het Frans als internationale taal aan invloed verliest, het Engels terrein wint en de overige talen volstrekt worden gemarginaliseerd, blijkt wel uit de manier waarop 'Brussel' werkt. De uitbreiding van de Europese Unie met 10 nieuwe lidstaten is sinds 1 mei 2004 een feit. En met die uitbreiding zijn er maar liefst 9 talen bijgekomen. De tolken van de EU moeten nu dus in 20 talen de vergaderingen van het Europese Parlement, de Europese Commissie, en de Europese Raad van Ministers vertalen. Daarvoor zijn maar liefst 350 extra tolken aangetrokken.
Maar de aanwezigheid van een tolk is in het Brusselse eerder uitzondering dan regel. In weekblad Intermediair stond onlangs een bericht dat europarlementariër Marieke Sanders ten Holte van de VVD, tevens president van de 'Intergroup for minority languages' van het Europees Parlement, heeft geweigerd aan een onderhandeling met de Raad van Europa deel te nemen omdat er geen Nederlandse tolk beschikbaar was. Dat was, naar eigen zeggen, een kwestie van "democratisch principe".
Ik vind het meer een achterhoedegevecht. Immers, op andere niveaus in Europa zijn slechts een paar of zelfs helemaal geen tolken beschikbaar. Een belangrijke internationale conferentie over spamming van de OECD (een organisatie van 30 industriële landen) die in februari in Brussel werd gehouden, werd bijvoorbeeld maar alleen in het Engels, Duits, Frans, Italiaans en Spaans vertaald.
Aan het eind van de ochtendsessie werd weer eens pijnlijk duidelijk hoe belangrijk het Engels is geworden in het internationale politieke discours. De Franstalige voorzitter van de conferentie deelde mee dat de rest van de sessie van die ochtend noodgedwongen in het Engels verder zou moeten gaan, omdat de tolken stipt om 12.00 uur gingen lunchen (dat schijnt te moeten van hun CAO). Zelf ging hij echter stug door in het Frans (zonder tolk), waardoor veel - met name niet-Europese - conferentiegangers hem niet begrijpend aankeken en het op slag rumoerig werd in de zaal, waardoor het laatste deel van de sessie min of meer zinloos was geworden.
De meeste vergaderingen in Brussel moeten het echter helemaal zonder tolk doen. Bij een gewone vergadering tussen het bedrijfsleven en de Europese Commissie wordt meestal uitsluitend het Engels gebruikt en ook buiten de Europese instellingen is in de 'achterkamertjes' en de 'wandelgangen' van Brussel de voertaal overwegend Engels.
Het Engels (en tot op zekere hoogte ook nog steeds het Frans en in veel mindere mate het Duits) is in Brussel de zogenaamde 'spiltaal'. Dat betekent dat bijna alle voorbereidende en originele stukken en vergaderingen en alle primaire vertalingen van een document of toespraak in een andere taal in het Engels zijn. Een Nederlandse vertaling van een Europese richtlijn of verordening is dus juridisch gezien wel authentiek, maar niet het origineel en daarom in principe onbetrouwbaar.
Ook bij vertalingen worden immers - soms politiek gevoelige - fouten gemaakt, zoals twee jaar geleden nog bleek bij de vertaling van de Europese Telecom-privacyrichtlijn (2002/58/EG). Het kopje 'unsolicited communications', oftewel 'ongevraagde communicatie', boven artikel 13 werd vertaald met 'ongewenste communicatie', hetgeen zeker in de spam-discussie een wezenlijk andere politieke en maatschappelijke lading heeft.
En dan loopt voor je het weet de ambtelijke en politieke discussie bij de implementatie van de richtlijn gierend uit de hand. De Nederlandse regering heeft deze blunder van de vertaaldienst van de Europese Commissie dan ook officieel in een voetnoot in de Memorie van Toelichting op de nieuwe Telecommunicatiewet rechtgezet (kamerstuk 28851, nummer 3, p.160).
Onvoldoende kennis van het Engels
De keerzijde van het algemene gebruik van het Engels is dat alleen díe ideeën over het voetlicht komen die ook daadwerkelijk in het Engels geschreven of uitgesproken zijn. Daarbij wordt soms pijnlijk duidelijk dat de native speakers in het voordeel zijn. Met enige regelmaat zie je sprekers uit andere landen naar woorden zoeken of de verkeerde woorden gebruiken of is hun accent zo belabberd dat zij vrijwel onverstaanbaar zijn voor anderen (dat geldt overigens soms ook voor mensen die alleen een 'stiff upper lip'-accent hebben).
Ook zie je in de diverse e-zines dat verwijzingen naar Engelstalige bronnen veel vaker voorkomen dan niet-Engelstalige bronnen (NB. Deze stelling is gegrond op mijn niet-wetenschappelijk onderbouwde empirisch onderzoek van enkele juridische e-zines waar ik op geabonneerd ben). De uitspraken van de Engelse privacy-autoriteiten zijn daar een goed voorbeeld van. Vrijwel iedere zaak, publicatie of uitspraak van de Information Commissioner haalt de internationale e-zines op privacygebied. De uitspraken van de privacy-autoriteiten van andere landen worden veel minder vaak aangehaald.
Dit werkt vervolgens weer door in Engelstalige publicaties (je kunt tenslotte moeilijk verwijzen naar iets dat voor jou of voor jouw lezers onbegrijpelijk is) en in internationale beleidsbepalende vergaderingen. Daarmee is invloed van de Information Commissioner op de interpretatie van de Europese privacyregels onevenredig groot. Van de andere privacy-autoriteiten weten we daarentegen bijzonder weinig. Van de Griekse privacyautoriteiten weet ik bijvoorbeeld alleen maar dat zij de Griekse versie van het programma Big Brother hebben verboden wegens strijd met de Griekse privacywet. Maar zelfs in dat geval zijn mij de precieze gronden om het programma te verbieden niet bekend, omdat alles in het Grieks is. Van de Portugese en Finse privacyautoriteiten heb ik zelfs nog nooit iets gehoord.
Het voorbeeld van Information Commissioner maakt duidelijk dat op de niveaus anders dan de officiële Europese organen (Parlement, Commissie, Raad en Hof) en waar dus meestal geen tolken aanwezig zijn, het niet, onvoldoende of onjuist gebruiken van de Engelse taal betekent dat de invloed van de boodschapper op de internationale politieke en beleidsvormende discussie - en dus zijn macht - aanzienlijk minder is. Marieke Sanders ten Holte heeft wat dat betreft dus wel een punt, maar verkeert in de luxe positie dat zij als europarlementariër wel steeds over een tolk zou kunnen beschikken.
Ook kan voldoende kennis van de Engelse taal soms tot komische of vervelende situaties leiden. Zo sprak ik zelf eens op een congres in Luxemburg voor een publiek van overwegend Luxemburgse bankiers. Het verzoek van de organisatie aan mij was om in het Engels te spreken. Vervolgens bleek dat de organisatie een Brusselse tolk had ingehuurd om alles in het Frans te vertalen. De hele zaal volgde dus via de koptelefoon mijn Engelse praatje in het Frans. Had ik dat eerder geweten, dan had ik mijn praatje gewoon in het Nederlands gehouden en had de organisatie een tolk Nederlands/Frans moeten inhuren.
In een ander geval belde ik eens in het Engels met de Italiaanse privacyautoriteiten met de vraag of ik een van de juristen kon spreken. De telefonist vroeg mij in het Italiaans of ik de vraag langzamer wou herhalen. Dat deed ik. Tot drie keer toe. Toen hing de telefonist gewoon op!
Bij de Tsjechische privacyautoriteiten daarentegen bleek de enige medewerker die fatsoenlijk Engels sprak de voorzitter zelf te zijn. Die nam maar liefst een half uur de tijd om mijn vragen te beantwoorden, hetgeen bij de meeste privacyautoriteiten hoogst ongebruikelijk is.
Nadelen eigen taal
Het krampachtig vasthouden aan de eigen taal (via een tolk) en onvoldoende kennis van de Engelse taal (zonder tolk) heeft dus een aantal nadelen:
Dit alles leidt tot vermindering van invloed op het discours en dus tot een vermindering van macht. De boodschapper die de Engelse taal niet voldoende beheerst is minder geloofwaardig. Ook wordt een publicatie in de eigen taal niet of onvoldoende internationaal opgepikt waardoor de verspreiding van wellicht goede en zinvolle ideeën noodgedwongen beperkt blijft tot de eigen taalgenoten.
Het antwoord op een onvoldoende beheersing van het Engels of het gebrek aan een tolk moet dus niet zijn, dat je je dan maar aan de politieke of beleidsvormende discussies onttrekt (of zelfs weigert aan onderhandelingen met de Raad van Europa deel te nemen). De beheersing van de Engelse taal door alle Europeanen zou daarom aanzienlijk vergroot moeten worden; als het even kan tot dichtbij het niveau van een native speaker. 'Steenkolen engels' volstaat niet meer in een Europa waar 60 procent van onze wetten uit Brussel komt en al helemaal niet in de globaliserende wereld van het internationale zakenleven of de wetenschap.
Om in het Europa van 25 lidstaten, in het internationale zakenleven, de wetenschap je invloed hoog te houden (of bezoekers te trekken naar je website), is het dus noodzakelijk dat je voortdurend aandacht hebt voor je beheersing van het Engels. En daar ben je vooral zelf bij.
Maak je website dus in het Engels, schrijf al je e-mails in het Engels en lees om je vocabulaire op te vijzelen voortaan je favoriete boeken van John Grisham, Tom Clancy of Harry Potter alleen nog maar in de originele Engelse versie en niet in de Nederlandse vertaling (hoe goed die ook moge zijn).
[13 mei 2004]
Warning: include() [function.include]: open_basedir restriction in effect. File(/home/sites/www.netkwesties.nl/web/templates/column_kolomscheider.php) is not within the allowed path(s): (/home/netkwestie/:/tmp:/usr/local/lib/php/) in /home/netkwestie/domains/netkwesties.nl/public_html/editie95/column1.php on line 90
Warning: include(/home/sites/www.netkwesties.nl/web/templates/column_kolomscheider.php) [function.include]: failed to open stream: Operation not permitted in /home/netkwestie/domains/netkwesties.nl/public_html/editie95/column1.php on line 90
Warning: include() [function.include]: Failed opening '/home/sites/www.netkwesties.nl/web/templates/column_kolomscheider.php' for inclusion (include_path='.:/usr/local/lib/php') in /home/netkwestie/domains/netkwesties.nl/public_html/editie95/column1.php on line 90