Deze week nog: heb je net naar beelden op het web van een afschuwelijke onthoofding zitten kijken - met naar het leek een bot mes - moet je als journalist een hyperlink gaan aanbieden. Een expliciete uitnodiging om wreedheden waar te nemen? Of gewoon service, de lezer beslist om de te klikken? Een essentieel interpretatieverschil over de hyperlink, een fenomeen waar nog veel te weinig over nagedacht is.
Eerst de kern: het vonnis van de meervoudige kamer van de Rechtbank te Haarlem inzake ZoekMP3, het verslag over de zitting kunt u het verslag van de rechtszitting op 19 februari 2004, aangespannen door Techno Design als exploitant van ZoekMP3. Daar kun je zoeken naar mp3-bestanden. De zoekresultaten verschaffen voornamelijk hyperlinks naar bestanden die illegaal worden aangeboden wegens rechtenschending. Techno Design spande de zaak aan met als eis een verklaring van piratenjager Brein dat Techno Design rechtmatig handelt. Het downloaden is immers niet illegaal. Is de zoekdienst een verlengstuk van de zoeker of van de aanbieders? Of in andere termen: is de wapenwinkel medeplichtig aan moord?
Nee, zegt de rechtbank, in klare taal: "Weliswaar wordt door de werking van ZoekMP3.nl het vinden van mp3-bestanden op internet, die zonder het bestaan van ZoekMP3.nl niet of slechts met moeite traceerbaar zou zijn, sterk vereenvoudigd, dit neemt echter niet weg dat de overdracht van de informatie die in het mp3-bestand is opgeslagen rechtstreeks van de individuele aanbieder van dat bestand naar de gebruiker van ZoekMP3.nl wordt doorgegeven [...]"
"Hetzelfde resultaat, te weten de beschikbaarheid van het mp3-bestand, kan worden verkregen op andere wijze dan door middel van ZoekMP3.nl [...]"
"Van een primaire openbaarmaking van die mp3-bestanden door Techno Design in de zin van de Auteurswet 1912 of de Wet op de naburige rechten is dan ook geen sprake."
"Ook van secundaire openbaarmaking (gelijktijdige additionele openbaarmaking zoals doorgifte) van de inbreukmakende mp3-bestanden door Techno Design is in het onderhavige geding geen sprake. [...] De mp3-bestanden die door de gebruikers van ZoekMP3.nl worden afgespeeld en/of gedownload [worden] rechtstreeks van de individuele aanbieder van het bestand naar de gebruiker doorgegeven. De inbreukmakende mp3-bestanden worden derhalve niet door de server van Techno Design doorgegeven aan de gebruikers."
"De enige relevante handeling die Techno Design verricht, is dat zij aan gebruikers van ZoekMP3.nl de webadressen aanwijst en opgeeft waar zich mp3-bestanden bevinden."
En het antwoord van de rechtbank van Haarlem op de cruciale vraag of een zoekdienst een verlengstuk is van het (illegale) aanbod of van de vraagzijde, luidt het antwoord simpel: "De handelingen zijn immers gericht op de gebruikers van de zoek- en informatiefaciliteiten en diensten van Techno Design en niet op de personen die de mp3-bestanden (door middel van plaatsing op het internet) openbaar maken."
Bevordert ZoekMP3 indirect het illegaal handelen en is dat een onrechtmatige daad? Nee, zegt de rechtbank weer, maar eerst een beetje 'ja': "In dit geding is immers niet bestreden dat door de werkzaamheid van ZoekMP3.nl ook andere - in beginsel rechtmatige toepassingen, zoals het downloaden en/of afspelen van (inbreukmakende) mp3-bestanden voor eigen gebruik of in besloten kring, derhalve buiten het publieke domein, mogelijk worden gemaakt. [...]"
"[...] Slechts indien de gebruiker van het gedownloade bestand dit weer verveelvoudigt of openbaar maakt kan er sprake zijn van inbreukmakend handelen door die persoon. Dat Techno Design hierbij enige bemoeienis heeft is echter noch gesteld noch anderszins gebleken."
"[...] Ook bij een actie uit de onrechtmatige daad geldt dat de beschikbaarstelling van faciliteiten en diensten die kunnen leiden tot inbreukmakend en onrechtmatig handelen van derden op zichzelf niet leidt tot onrechtmatig handelen van de aanbieder van die faciliteiten en diensten."
"[...] In dit licht bezien, leidt ook het gegeven dat Techno Design (zij het zelden) handmatig links naar bestanden aan haar database toevoegt, niet tot onrechtmatigheid van het handelen van Techno Design."
Duidelijke taal, klinkklare overwinning voor ZoekMP3 en advocaat Christiaan Alberdingk Thijm van Solv Advocaten in Amsterdam. Maar er schuilt nog een adder onder het gras:
Techno Design moet links naar illegaal aanbod uit zijn database verwijderen zodra het bedrijf erover in kennis wordt gesteld. Dit stelt de rechtbank vast analoog aan de verplichtingen voor providers die ook moeten handelen zodra hun ter ore komt dat er op de servers ergens illegaal materiaal staat.
De uitspraak geeft Brein ook een middel om de praktijken van ZoekMP3 te frustreren. De website handelt volgens de rechter namelijk wel degelijk onrechtmatig als "het gaat om het aanbieden van verwijzingen naar mp3-bestanden ten aanzien waarvan het bij Brein aangesloten Techno Design ervan in kennis hebben gesteld dat die verwijzing betrekking heeft op een mp3-bestand dat inbreuk maakt op de auteurs- of naburige rechten of anderszins onrechtmatig mp3-bestand."
Tim Kuik, directeur van Brein, ziet hierin een lichtpuntje. Gaat hij massaal links melden bij Techno Design? "Dat zal zeker gebeuren. We hebben toegang tot internationale database met honderdduizenden namen van nummers. Daarin zitten ook webadressen bij die verwijzen naar onrechtmatig materiaal. We hebben voor de rechtszaak al 350 van die links en die zullen we dan ook doorsturen naar ZoekMP3."
Dat zou nog knap moeilijk kunnen worden, al denkt Alberdingk Thijm dat zijn cliënt daar niet echt problemen mee zal krijgen: "We hebben Brein steeds gezegd: vertel ons maar welke links illegaal zijn, dan verwijderen we die, maar zo luidt de wet voor elke provider. Het probleem voor een provider van een zoekmachine is wel dat als de content op internet blijft staan en de spider die een week later weer vindt, dan komt die link opnieuw op de database. De enige oplossing is dus dat Brein het aanbod van bestanden zelf aanpakt. Ook Google behoudt zich overigens het recht voor om links uit de database te houden."
Bovendien verwisselen de illegale bestanden vaak heel snel van server en dus van adres. Het bijhouden van al die wisselende links is praktisch ondoenlijk. Kuik: "Voor een deel zou zoiets automatisch kunnen, maar ik vrees dat er handwerk bij zal komen kijken. Maar wij zullen ons vooral richten op het populairste materiaal dat via ZoekMP3 is te vinden. Dan maar zo. De aanhouder wint."
Alberdingk Thijm wil nog wel een principiële schermutseling in het hoger beroep dat Brein begint bij het Hof: "Het is ook lastig om aan te tonen dat een link onrechtmatig is. Dat is al een voorvraag. En ook: kan Brein bij ieder geval aantonen de rechthebbende te vertegenwoordigen? Brein kan niet lukraak links sturen naar ZoekMP3 en zonder enige onderbouwing verwijdering eisen."
Ook Kuik scherpt nieuwe pijlen voor het beroep. Kuik: "ZoekMP3 beweerde dat ze een spider hebben - wat ik betwijfel trouwens - die het net afspeurt naar mp3-bestanden maar 'heel toevallig' ook .zip en andersoortige bestandsnamen die zogenaamd daar in de buurt staan automatisch uitpakt, waarna dan blijkt dat daar ook een mp3-bestand in zit. Alsof ze niet zelf kunnen bepalen wat zo'n spider wel en niet doet."
De winnende advocaat is in zijn nopjes: "De rechters in Haarlem hebben goed geluisterd, goede vragen gesteld en ingezien dat het om een principiële kwestie gaat. Dat laatste was misschien wel de belangrijkste hobbel. Ze zijn afgegaan op bestaande jurisprudentie en wetgeving, specifiek voor internet."
Verliezende advocaat Willem Roos van Hocker Rueb Doeleman in Amsterdam spreekt daarentegen van "tegenstrijdige constateringen in het vonnis. Er worden veel omstandigheden genoemd van grote omvang van de illegaliteit en dat er inbreuk op grote schaal plaatsvindt, maar dat het faciliteren van het enorme illegale aanbod. De rechter zegt ook onterecht dat Techno Design niet weet welke bestanden illegaal zijn. Aan de webadressen kan ik dat direct al zien en zij zeker. De rechtbank trekt dit ten onrechte als een provider. Techno Design is geen blinde doorgever, maar creëert een marktplaats voor illegale waar."
Deskundigen over het vonnis
Jacqueline Seignete van Vogel en Ruitenberg (advocatenkantoor voor aansprakelijkheid): "Ik vind het onbegrijpelijk dat als je een website biedt die in feite een enorme jukebox is met illegaal aanbod, je nog vrijuit gaat. Je moet niet kijken wie nu technisch het bestand naar de gebruiker brengt, maar wie het signaal presenteert. Dat ZoekMP3 is als tussenpersoon zo'n aanbieder van illegaal materiaal, ook al staat het niet op zijn server."
"De rechtbank baseert zich op de gedachte dat ZoekMP3 buiten de uitwisseling van signalen staan. Dat is niet doorslaggevend. Op internet zijn tussenpersonen actief die aansprakelijk zijn."
Ingeval van aanbod van een zoekdienst voor kinderporno zou het vonnis hetzelfde zijn geweest? "Ja, ik denk het wel, het faciliteren is niet onrechtmatig volgens de rechtbank. Ik vind het faciliteren onrechtmatig, maar je creëert een eigen product, een hele database."
Professor Bernt Hugenholtz, hoogleraar Informatierecht aan de Universiteit van Amsterdam, was het met de (interpretatie van) het Kazaa-vonnis destijds niet eens. Hij voerde wat oppositie tegen Kazaa-verdediger Alberdingk Thijm. In dit geval oordeelt Hugenholtz positief over de 'winst' van de aangeklaagde partij:
"Het vonnis ligt in de lijn van de aansprakelijkheid van internetproviders, met duidelijke parallellen. De aanbieder van de zoekmachine pleegt niet zelf de inbreuk. De subtielere vraag is in hoeverre zo'n intermediair inbreuk door derden bevordert. Dat ontkent de rechtbank vrij overtuigend. De handelingen van de zoekers zijn ook niet onrechtmatig. Dat is ook een verschil met de Scientology waar gebruikers wel inbreuk maakten."
Verlengstuk van het aanbod of van de vraag? "De rechtbank stelt terecht dat je iemand alleen aansprakelijk kunt stellen als hij ook de handelingen pleegt. De zoekmachine bevordert niet de beschikbaarheid maar de vindbaarheid. Maar er zijn ook uitspraken die een andere kant op wijzen. Een Belgische rechter vonniste dat een website met hyperlinks naar illegale mp3-bestanden op zichzelf ook illegaal was."
"Dat zou je naar een zoekmachine kunnen doortrekken. Ik ben blij dat dit niet is gebeurd. Want het gevolg had kunnen zijn dat ook de generieke zoekmachine aangepakt zou worden. Dit is wel een randgeval, hoor. Binnen no time biedt ZoekMP3 je de weg naar allerlei illegale bestanden. Het is geen product waar ik een warm gevoel bij krijg. Maar we moeten er veel voor over hebben dat zoekmachines dit soort door Brein aangekaarte risico's niet lopen, en daar liften de rotte appels dan op mee."
[Peter Olsthoorn, m.m.v. Tonie van Ringelestijn, 13 mei 2004]
Warning: include() [function.include]: open_basedir restriction in effect. File(/home/sites/www.netkwesties.nl/web/templates/artikel_kolomscheider.php) is not within the allowed path(s): (/home/netkwestie/:/tmp:/usr/local/lib/php/) in /home/netkwestie/domains/netkwesties.nl/public_html/editie95/artikel1.php on line 78
Warning: include(/home/sites/www.netkwesties.nl/web/templates/artikel_kolomscheider.php) [function.include]: failed to open stream: Operation not permitted in /home/netkwestie/domains/netkwesties.nl/public_html/editie95/artikel1.php on line 78
Warning: include() [function.include]: Failed opening '/home/sites/www.netkwesties.nl/web/templates/artikel_kolomscheider.php' for inclusion (include_path='.:/usr/local/lib/php') in /home/netkwestie/domains/netkwesties.nl/public_html/editie95/artikel1.php on line 78