Laurens Mommers en Evert de Pender
Zes jaar geleden werd de student Pavle Bojkovski voor de rechter gedaagd wegens publicatie op internet van wetteksten uit een uitgave van Vermande. De zaak vestigde de aandacht op de afwezigheid van een vrij toegankelijke verzameling van geldende Nederlandse wetgeving op internet. Inmiddels lijkt er veel veranderd: er is nu wel een website met Nederlandse wet- en regelgeving. Maar schijn bedriegt.
Elke burger moet zich aan de wet houden. Om daartoe in staat te zijn, zou hij die wet ook moeten kennen. Dat is mogelijk, maar tijdrovend; hij vindt de geldende Nederlandse wetgeving tegenwoordig in elk geval op wetten.overheid.nl, onderdeel van de internetportal van de overheid. Het bestaan van dit zogenaamde basiswettenbestand is een grote vooruitgang ten opzichte van de oude situatie, waarin alleen via uitgevers als Kluwer en Sdu toegang kon worden verkregen tot gedrukte of elektronische overzichten van Nederlandse wet- en regelgeving.
Dat neemt niet weg dat er nog het een en ander aan de toegang tot het basiswettenbestand ontbreekt. De interface is niet echt gebruiksvriendelijk, en traag in het gebruik. De zoekfunctie kent beperkingen. Langere wetten zijn niet in één keer op te vragen: de gebruiker moet ze eerst downloaden voordat hij ze in hun geheel kan bekijken, en bovendien gaat dat downloaden tergend traag. Is er een reden voor deze minder-dan-optimale dienstverlening?
De aanbesteding voor het maken van het basiswettenbestand door de overheid is destijds gewonnen door Sdu Uitgevers, de voormalige Staatsdrukkerij/-uitgeverij. Een van de partijen dus die ook nog steeds geld moet verdienen met het aanbieden van betaalde juridische informatie, waaronder een compleet wettenbestand, te raadplegen via Wettenbank.nl. Sdu concurreert met zichzelf: het krijgt een bedrag van de overheid om het basiswettenbestand op te zetten en te onderhouden, en probeert ondertussen ook nog Wettenbank.nl te gelde te maken.
De portal Overheid.nl is onder meer gericht op burgers. De gemiddelde burger, zonder juridische opleiding en op zoek naar een antwoord op een juridische kwestie, zal zich in het basiswettenbestand snel lam zoeken zonder ook maar één antwoord te vinden. Wie legt hem uit dat een vraag over garantie op een wasmachine vaak beantwoord kan worden met de artikelen over consumentenkoop in het Burgerlijk Wetboek? Dan heeft het ministerie van Economische Zaken het beter bekeken. Via Staiksterk.nl biedt het antwoorden op veel voorkomende problemen met consumentenrecht.
Wie verder rond kijkt op Overheid.nl, ziet een groot aantal initiatieven bijeengebracht, maar zonder een duidelijke lijn. Sommige van die initiatieven zijn nuttig. Zo worden op de site Overheidsloket.overheid.nl veel diensten van de overheid ontsloten via een systeem van categorieën, bijvoorbeeld bouwen en wonen (sectoren), en vergunningen en subsidies (type dienst). Die dienst is aanmerkelijk consumentvriendelijker dan het basiswettenbestand, maar hierin ontbreken weer de verwijzingen naar toepasselijke wet- en regelgeving.
De overheidsportal toont aan dat in Nederland een duidelijk beleid omtrent het (her)gebruik van overheidsinformatie ontbreekt. Zo lijkt het erop dat de overheid, in tegenspraak met haar beleid in andere sectoren van dienstverlening, zelf het roer weer in handen wil nemen en de eigen informatie zelf openbaar wil maken. Dit blijkt onder meer uit de vele projecten die zijn gestart vanuit ICTU, een stichting die is opgericht om de elektronische overheid gestalte te geven.
De vraag is of die intensieve overheidsbemoeienis wenselijk is. Wij denken van wel, maar niet zonder andere partijen ook de mogelijkheid te bieden om zich op deze markt te bewegen. Marktpartijen zouden immers wel eens beter in staat kunnen zijn in te spelen op bepaalde informatiebehoeften. De huidige vormen van beschikbaarheid van overheidsinformatie dreigen het gebrek aan daadwerkelijke toegankelijkheid ervan te versluieren, zoals mag blijken uit het gebrek aan nut van wetten.overheid.nl voor de gemiddelde burger.
In elk geval zou het goed zijn die marktpartijen te laten concurreren op de markt voor overheidsinformatie. Dat idee is zeker niet nieuw. Zo zegt de Europese richtlijn 2003/98/EG over het hergebruik van overheidsinformatie dat overheidsdocumenten, uitzonderingen daargelaten, onder redelijke voorwaarden (kostprijs, niet-exclusief) beschikbaar moeten komen voor derde partijen die deze informatie hergebruiken voor het aanbieden van diensten. Daarbij kun je denken aan commerciële partijen, zoals een aanbieder van juridische informatie, maar ook non-commercieel hergebruik, bijvoorbeeld voor een juridische informatieportaal van een consumentenorganisatie.
Zover is het nog niet. In de praktijk blijkt het bijzonder lastig om de 'vrije' informatie te vergaren. Sdu heeft zijn basiswettenbestand vrij effectief afgeschermd tegen structureel downloaden van de daarin aanwezige informatie. Niet zonder reden: Sdu mag de gegevens uit het basiswettenbestand immers ook verkopen aan marktpartijen. Toch merkwaardig voor informatie die door de overheid is 'teruggekocht' en daardoor in principe voor een ieder vrij toegankelijk zou moeten zijn. Dit type barrières verhindert de ontwikkeling van innovatieve diensten op basis van overheidsinformatie. Niet Sdu, maar de overheid heeft hier steken laten vallen. Dat een marktpartij geld wil verdienen, kan haar natuurlijk niet verweten worden.
De overheid had zelf beter moeten opletten of de functionele vereisten aan het basiswettenbestand en de bijbehorende contractuele bepalingen wel strookten met de achterliggende doelstellingen. Het wordt hoog tijd dat de overheid de economische waarde van de informatie die zij produceert eens iets serieuzer gaat nemen. De huidige drempels voor toetreding tot de markt van al dan niet bewerkte overheidsinformatie zijn veelal te hoog. Wil de overheid in de geest van voornoemde Europese richtlijn het initiatief van het midden- en kleinbedrijf op deze markt bevorderen, dan moet zij serieus werk maken van het wegnemen van de aanwezige drempels. Toegankelijkheid van overheidsinformatie vraagt meer dan beschikbaarheid alleen: alternatieve zoekmethoden, meta-informatie en koppeling met andere informatie vormen hier cruciale elementen.
Laurens Mommers is niet enkel op de Leidse Universiteit werkzaam, maar met Evert de Pender ook zelf betrokken in de kwestie over rechten op wetteksten met het bedrijf Legal Intelligence.
[30 april 2004]
Warning: include() [function.include]: open_basedir restriction in effect. File(/home/sites/www.netkwesties.nl/web/templates/column_kolomscheider.php) is not within the allowed path(s): (/home/netkwestie/:/tmp:/usr/local/lib/php/) in /home/netkwestie/domains/netkwesties.nl/public_html/editie93/column1.php on line 50
Warning: include(/home/sites/www.netkwesties.nl/web/templates/column_kolomscheider.php) [function.include]: failed to open stream: Operation not permitted in /home/netkwestie/domains/netkwesties.nl/public_html/editie93/column1.php on line 50
Warning: include() [function.include]: Failed opening '/home/sites/www.netkwesties.nl/web/templates/column_kolomscheider.php' for inclusion (include_path='.:/usr/local/lib/php') in /home/netkwestie/domains/netkwesties.nl/public_html/editie93/column1.php on line 50