Antigua contra de Verenigde Staten, Brussel tegenover de Deense wet, Britse sites versus De Lotto in Nederland - het mondiale gokwezen op internet vormt een groeiende stroom van inkomsten voor de advocatuur. En het einde is nog lang niet in zicht.
Nog geen 68.000 levende zielen tellen Antigua en Barbuda, eilandjes in de Caraïbische Zee. Vijfduizend daarvan werken er voor online casino's; internet zette Antigua weer op de kaart, dankzij het verbod op internetgokken in Amerika.
Een van de mensen die daar verantwoordelijk was, de Amerikaan Jay Cohen, betaalde een hoge tol voor het aanbieden van een site waarop Amerikanen kunnen wedden op sportwedstrijden. Anderhalf jaar lang zat Cohen daarvoor in de gevangenis. Zijn bedrijf World Sports Exchange ging overigens in de tussentijd vanaf Antigua gewoon verder, terwijl Cohen, een afgestudeerd nucleair ingenieur, in de cel zat: zijn vennoten haalden het niet in hun hoofd nog voet op Amerikaanse bodem te zetten.
Cohens celstraf toont hoe gevoelig het onderwerp gokken, en al helemaal via internet, ligt in Amerika. Terwijl het Hooggerechtshof vorig jaar nog verklaarde dat porno binnen de vrijheid van meningsuiting valt en op websites nazi-spullen te koop zijn onder hetzelfde mom, hanteren de Verenigde Staten een drooglegging voor buitenlandse internetcasino's - terwijl de dorst groot is, want de gokomzetten in de VS overtreffen die van cd's en bioscoopbezoek samen. Zo worden onder meer creditcardbedrijven vervolgd als ze transacties met buitenlandse goksites aanvaarden.
Niet louter de ethische anti-gokverslaving-lobby van christelijke conservatieven is hier debet aan, maar ook economische motieven. Dit ervaart de Belgische raadsman Lode van den Hende van het grote Britse advocatenkantoor Herbert Smith in Brussel. "Landen willen nu eenmaal hun fiscale voordeel beschermen. Uiteindelijk gaat natuurlijk alles wat met gokken te maken heeft om het geld."
De Vlaamse advocaat vertegenwoordigt Antigua in de klacht die het eilandje indiende bij de Wereldhandelsorganisatie over het weren van zijn online casino's door de VS. Vorige week werd de beslissing van het arbitragehof bekend, dat wil zeggen louter de kale uitkomst: het nietige Antigua won van de enig overgebleven supermacht.
Het verbod op het geven van toegang tot goksites voor Amerikanen is volgens de WTO in strijd met de internationale handelsverdragen die de VS heeft getekend. Het oordeel was goed nieuws voor lieden als Jay Cohen, die toevallig daags daarvoor was vrijgekomen.
VS slaat vonnis in de wind
De volledige tekst van de WTO-beslissing - de eerste die iets te maken heeft met internet - beslaat 270 pagina's, maar is officieel nog geheim, zegt Lode van den Hende tegen Netkwesties, want betrokkenen hebben nog een paar maanden om commentaar te leveren. Inhoudelijk wil hij daarom niet op de zaak ingaan.
Wel is met de geopenbaarde uitkomst duidelijk geworden dat Amerika met de ondertekening van het GATT-handelsverdrag verplichtingen is aangegaan om concurrentie toe te staan op het gebied van wat in de verdragstekst 'other recreational services' heet. Kansspelen zouden daar ook onder vallen.
Online casino's en de overheid van Antigua reageerden verheugd op de uitspraak van de WTO. "Als internetcasino's de keuze hebben tussen legaliteit en belasting afdragen of illegaal verder gaan, dan zullen de meeste kiezen voor legaliteit", meent Van den Hende.
Heel anders reageerden de VS. De Amerikaanse regering gaat in beroep tegen het WTO-vonnis, ondanks dat ze vrijwel zeker elke uitkomst in de praktijk zal negeren. Webgokken plaatsen de VS eventueel in het rijtje producten en diensten waarmee ze de internationale afspraken binnen de Wereldhandelsorganisatie aan de laars lappen. Dat zegt professor Joseph Kelly, kansspelexpert bij de universiteit van Buffalo: "De WTO is niet populair in dit land." Hij verwacht bovendien dat dit soort beslissingen de felle tegenstanders van de legalisering van gokken alleen maar tot meer protesten zal aanzetten.
Brussel in actie tegen Denen
De uitspraak dat het weren van buitenlandse goksites in strijd is met concurrentiebeding, blijkt geen gevolgen te krijgen voor Nederland of andere EU-lidstaten, waar een even restrictief beleid geldt. Want de EU-lidstaten hebben in het GATT-verdrag, in tegenstelling tot de VS, wel een uitzondering gemaakt voor kansspelen. Op dit punt hoeven ze geen concurrentie toe te staan, zodat de binnenlandse monopolies van de Staatsloterij en de Lotto door internet niet in gevaar komen.
Althans, zo leek het. Maar de Europese Commissie maakte woensdag bekend dat ze een onderzoek is begonnen naar de wettelijke beperkingen in Denemarken op het wedden op sportwedstrijden via onder meer internet.
De Europese Commissie wil de Europese gokmarkt harmoniseren. Aanknopingspunt is een Deense wet van 2003 die een verbod oplegt voor het gelegenheid bieden tot deelname aan of reclame te maken voor kansspelen in andere lidstaten, zelfs al zijn die in die landen legaal. Dezelfde situatie doet zich voor in Nederland. In Denemarken is het alle media - waaronder internetsites - ook nog eens verboden advertenties te verkopen aan buitenlandse gokdiensten.
De Europese Commissie onderzoekt of dit verbod strijdig is met artikel 49 van het Verdrag van Rome: het vrije verkeer van diensten. De Deense beperkingen zijn volgens de EC wellicht "disproportioneel", omdat ze te weinig te maken hebben met de in het verdrag genoemde uitzonderingen: "de bescherming van consumenten en de handhaving van de openbare orde".
Denemarken moet binnen twee maanden reageren. Als het antwoord niet bevalt, kan de Commissie een formeel verzoek doen om het systeem te veranderen. Als de Denen daar niet aan tegemoet komen, gaat de zaak naar het Europese Hof van Justitie. Een zaak ligt daar doorgaans jarenlang.
Gambelli de voetangel
Dat scenario is uiteindelijk toch de nachtmerrie van de nationale gokmonopolisten, want Europese uitspraken inzake vrij grensoverschrijdend verkeer kunnen hun positie aantasten. Niet voor niets zei Lotto-directeur Veenstra een paar maanden geleden in Netkwesties over zijn strijd tegen buitenlandse goksites: "Ik durf te wedden dat Ladbrokes deze zaak niet tot de Hof van Justitie weet te brengen." Dat Britse bookmakerskantoor is nog altijd in een juridische strijd verwikkeld met de Lotto.
Hetzelfde Europese Hof van Justitie in Luxemburg deed in november 2003 uitspraak in de zogeheten Gambelli-zaak (zie: Netkwesties-editie 73). De uitkomst: een verbod op buitenlandse gokwebsites is toegestaan, mits de EU-lidstaten hun beleid effectief richten op het tegengaan van gokverslaving en fraude. Als een land online casino's buiten de deur houdt, terwijl het van die twee punten zelf nauwelijks serieus werk maakt, en maar al te gretig de staatskas spekt, dan mag het de buitenlandse concurrentie niet tegenhouden.
"Nu de Commissie zelf actie onderneemt tegen Denemarken, concludeer ik dat het 'Gambelli' zo uitlegt, dat sommige EU-landen misschien niet louter de monopolies in stand houden vanwege het bestrijden van gokverslaving," zegt Van den Hende. Zijn landgenoot Phillipe Vlaemminck, raadsman van de Vlaamse nationale loterij en de Europese vereniging van loterijen, is het uiteraard niet met hem eens als het over 'Gambelli' gaat. Zoals in november al bleek interpreteren beide 'kampen' de uitspraak in eigen voordeel.
Vlaemminck voegt daaraan nog de kritiek aan toe dat het niet moet gaan om de reclames die de nationale loterijen voeren. "Of reclame wel of niet door de beugel kan, verschilt nogal per EU-lidstaat. Wat in Italië een normale manier is om een loterij te promoten, is dat in een noordelijke lidstaat bijvoorbeeld helemaal niet."
Vlaemminck, die de WTO-zaak volgde namens de World Lottery Association, ziet de opstelling van 'Brussel' niet snel veranderen, ook niet na de laatste actie tegen Denemarken. Het onderwerp kansspelen is volgens hem tussen de EU-landen te delicaat: "Er is een wereld van verschil tussen de Britten en de Duitsers. Die diversiteit is ook een rijkdom. Harmonisering zal alleen worden doorgevoerd als het een duidelijk voordeel heeft." Dat is er volgens hem niet.
Nederland strijdterrein
In Nederland veranderde er na de Gambelli-uitspraak van het Europese hof in november weinig in de rechtspraak over goksites. De Nederlandse rechters vinden nog altijd niet dat de staat met de tientallen miljoenen opbrengst voor de Lotto, de Staatsloterij en Holland Casino te weinig doet tegen gokverslaving.
Zo won in februari 2004 De Lotto opnieuw een rechtszaak, dit keer van onder meer het Britse Betfair. Dat is een nieuw soort goksite, waarbij internetters onderling weddenschappen kunnen afsluiten. Betfair claimt slechts een "gokbemiddelaar" te zijn. De gebruikers van de site wisselen als het ware weddenschappen met elkaar uit en dat is volgens het bedrijf enigszins te vergelijken met het delen van muziekbestanden via KaZaA, wat in Nederland toegestaan is.
Maar volgens de rechtbank in Zutphen gaat die redenering niet op. Die oordeelde dat de Britse website wel degelijk sportweddenschappen aanbiedt in Nederland en daarmee in strijd handelt met de Wet op de Kansspelen (WoK). Betfair gaat in hoger beroep en startte ook een bodemprocedure tegen De Lotto, die dat op zijn beurt eveneens deed tegen Betfair.
'Knetterharde spam'
De Nederlandse advocaat van Betfair, Justin Franssen, wil niet inhoudelijk ingaan op de zaak, omdat die nog "onder de rechter" is, maar toont zich wel hoopvol over het Europese onderzoek naar de Deense wet. "Dit is een belangrijk signaal." Ook geeft hij aan dat Betfair geen reclame afvuurt op Nederlandse internetters. Franssen: "Andere goksites bezorgen ons een slechte naam door het versturen van knetterharde spam of het gebruik van veel pop-ups."
Intussen loopt er in Nederland, zoals gezegd, nog een andere bodemprocedure over internetgokken: die tussen De Lotto en Ladbrokes. Die beslissing werd vorige week uitgesteld tot medio mei. Volgens een woordvoerster van de rechtbank gebeurde dat "vanwege de complexiteit van de zaak".
Ook complex is het voor goksites om bezoekers uit andere landen te weren indien de rechter dit eist. Volgens Vlaemmink, raadsman van de Europese loterijen, gebruiken veel goksites inmiddels lokaliseringssoftware, die nauwkeurig kan nagaan waar bezoekers vandaan komen. Desondanks was het voor Netkwesties nog altijd mogelijk in te loggen op de sites van Betfair of Ladbrokes.
Volgens Vlaemminck is dat voor Amerikanen wel heel wat moeilijker bij Ladbrokes. De eigenaar van Ladbrokes is namelijk de Amerikaanse Hilton Group, die in eigen land strafrechtelijk vervolgd zou kunnen worden als die Amerikanen zou toelaten tot de site van de bookmaker. En wat nu als Belgen via de site van de Nederlandse Staatsloterij zouden kunnen meespelen? Vlaemmink vanuit Gent: "Dan beginnen we een rechtszaak tegen hen."
Van den Hende besluit: "Binnen Europa zal de rechtspraak zo nog wel een hele tijd doorgaan. Want gokken blijft politiek gezien een heet hangijzer."
[Tonie van Ringelestijn, 1 april 2004]
Warning: include() [function.include]: open_basedir restriction in effect. File(/home/sites/www.netkwesties.nl/web/templates/artikel_kolomscheider.php) is not within the allowed path(s): (/home/netkwestie/:/tmp:/usr/local/lib/php/) in /home/netkwestie/domains/netkwesties.nl/public_html/editie89/artikel1.php on line 86
Warning: include(/home/sites/www.netkwesties.nl/web/templates/artikel_kolomscheider.php) [function.include]: failed to open stream: Operation not permitted in /home/netkwestie/domains/netkwesties.nl/public_html/editie89/artikel1.php on line 86
Warning: include() [function.include]: Failed opening '/home/sites/www.netkwesties.nl/web/templates/artikel_kolomscheider.php' for inclusion (include_path='.:/usr/local/lib/php') in /home/netkwestie/domains/netkwesties.nl/public_html/editie89/artikel1.php on line 86