Lodewijk Asscher
VoIP en andere nieuwe diensten moeten voortaan eerst door de FBI worden goedgekeurd...
Bij ieder nieuw massacommunicatiemiddel ontstaan zorgen over aftapbaarheid. In de VS leven plannen om aanbieders van 'Voice over IP'-diensten (o.a. telefonie via internet) te dwingen aftapbaarheid in hun netwerken in te bouwen. Dat moet gebeuren op dezelfde manier als bij klassieke telefonie.
Bovendien moeten toekomstige internetcommunicatietechnieken met het oog op aftapbaarheid eerst door de FBI worden goedgekeurd voordat ze kunnen worden ingevoerd. Dat zou betekenen dat bijvoorbeeld America Online voor de invoering van een nieuwe chatservice toestemming moet vragen aan de geheime dienst!
In 1928 was er de zaak Olmstead: het Amerikaanse Hooggerechtshof besteedde voor het eerst aandacht aan de vraag of het telefoongeheim viel onder de bescherming van de Amerikaanse Grondwet. Olmstead werd verdacht van de illegale verkoop van alcohol en werd afgeluisterd via een tap in zijn kelder.
De achtergrond van deze zaak was de drooglegging van de jaren 20 en 30, die leidde tot een ongekende bloei van criminaliteit en dus tot revolutionair nieuwe opsporingsmethoden. (De overeenkomst met de verschijnselen rond de 'war on drugs' en de oorlog tegen het terrorisme is opvallend.) Het Supreme Court meende dat de Grondwet niet zo kon worden geïnterpreteerd dat telefonie beschermd zou zijn, aangezien telefoon de stem via kabels buiten het huis brengt. Het ging hier om ontastbare ('intangible') goederen - een gesprek - en er is geen binnendringen nodig voor het onderzoeken van dat gesprek. En de Amerikaanse Grondwet bood alleen bescherming tegen 'search and seizure' van fysieke eigendommen...
In een 'dissenting opinion' (afwijkende mening van het vonnis) gaf de beroemde rechter Louis Brandeis echter aan dat als de ontwikkeling der technologie ertoe leidt dat veel individuen vertrouwelijk communiceren buiten het grondwettelijk beschermde gebied van het huis, de Grondwet ook zo geïnterpreteerd moet worden dat de bescherming buiten het huis geldt. Immers: "a principal to be vital must be capable of wider application than the mischief which gave it birth." [1]
In de jaren zestig wordt toch erkend dat ook telefonie privacybescherming verdient. Zo wordt in de zaak Katz opgemerkt dat "one who occupies a telephone booth, shuts the door behind him, and pays the toll is surely entitled to assume that the words he utters will not be broadcast to the world." [2]
De komst van digitale telefonie en de doorbraak van internet in de jaren 90 van de twintigste eeuw maakte de discussie over de beschermingsomvang van het communicatiegeheim en de aftapbaarheid van netwerken weer actueel. De FBI maakte zich ernstige zorgen over de aftapbaarheid van digitale spraak (ISDN). Dus begon de dienst een geheime actie om de aftapbaarheid op een andere manier te bestendigen: Operation Root Canal. De FBI benaderde de aanbieders en verzocht ze 'vrijwillig' mee te werken aan aftapbaarheid van hun netwerk.
Om een wettelijke plicht te vermijden en uit angst voor de macht van de FBI gingen de aanbieders daar aanvankelijk mee akkoord. Ze haakten echter alsnog af toen ze vreesden dat hun concurrenten niet op het plan van de FBI zouden ingaan, terwijl diegenen die wel meededen wellicht honderden miljoenen dollars zouden moeten investeren - het zogenaamde Gekke Henkie-effect.
Toen Operatie Wortelkanaal mislukt was, moest de FBI zich toch richten op het wetgevingsmiddel. Uiteindelijk werd de Digital Telephony Act (DTA), ook wel Communications Assistance for Law Enforcement Act (CALEA) genoemd, geïntroduceerd in 1994. De drie doelen zijn het behouden van aftapcapaciteit, het behouden van privacy, en het voorkomen van belemmering van technologische vooruitgang. Van aanbieders wordt geëist dat ze hun netwerken aftapbaar maken en dat ze meewerken bij een aftapverzoek.
De wet eist van aanbieders van telecommunicatiediensten en -netwerken dat ze niet alleen desgevraagd strafvorderlijke autoriteiten van dienst zijn bij het uitvoeren van geautoriseerde wiretaps, maar ook dat ze de mogelijkheid van toegang garanderen tot de communicatie. CALEA verplicht de telecomoperators tot het aftapbaar maken van bestaande inrichtingen en toekomstige inrichtingen zo te ontwerpen dat er afgetapt kan worden. Het gaat om een open verplichting, er wordt geen bepaalde standaard gegeven, de kosten zijn voor de telecomoperator zelf.
Nederland kent vergelijkbare wetgeving: Hoofdstuk 13 van de Telecommunicatiewet verplicht aanbieders van diensten en netwerken te zorgen voor aftapbaarheid. Een aanbieder van Voice over IP als openbare telecomdienst zal naar Nederlands recht aftapbaarheid moeten bieden.
Doel van de Amerikaanse plannen is de aftapbaarheid via hetzelfde stramien te realiseren als de aftapbaarheid van digitale telefonie. Dat zal flinke kosten met zich meebrengen. En om niet nog eens in het eigen wortelkanaal te vallen moeten nieuwe technieken of communicatieprotocollen eerst door de FBI worden goedgekeurd voordat ze mogen worden gebruikt. Dat laatste is buitengewoon verstrekkend en potentieel fnuikend voor de innovatie.
Aanbieders belanden zo in een drievoudige spagaat. Zij moeten enerzijds hun netwerken beveiligen tegen aftappen, anderzijds investeren in aftapbaarheid en tegelijkertijd de privacy van hun klanten respecteren. Soms lijkt de tijd van Olmstead weer terug. Privacybescherming houdt op zodra de boodschap het huis verlaat of - in moderne termen - zodra de boodschap de host verlaat. Macht over privacy komt te liggen bij de Online Service Provider en via hem weer bij de overheid. Grondrechtenbescherming is sluitstuk van de strijd tegen het grote kwaad.
Zeer 1928. De prijs is een stokkende technologische ontwikkeling en een afnemende privacybescherming.
[1] 277 US 438 (1928), p. 473 e.v. (J. Brandeis, dissenting).
[2] 389 US 347 (1967), p. 352.
[25 maart 2004]
Warning: include() [function.include]: open_basedir restriction in effect. File(/home/sites/www.netkwesties.nl/web/templates/column_kolomscheider.php) is not within the allowed path(s): (/home/netkwestie/:/tmp:/usr/local/lib/php/) in /home/netkwestie/domains/netkwesties.nl/public_html/editie88/column1.php on line 59
Warning: include(/home/sites/www.netkwesties.nl/web/templates/column_kolomscheider.php) [function.include]: failed to open stream: Operation not permitted in /home/netkwestie/domains/netkwesties.nl/public_html/editie88/column1.php on line 59
Warning: include() [function.include]: Failed opening '/home/sites/www.netkwesties.nl/web/templates/column_kolomscheider.php' for inclusion (include_path='.:/usr/local/lib/php') in /home/netkwestie/domains/netkwesties.nl/public_html/editie88/column1.php on line 59