Hoe ver mag de informatievoorziening via internet over milieu- en ramprisico's gaan? De VVD vindt dat het 'recht om te weten' botst met de dreiging van een terroristische aanslag. Ze schrikt van de zogenaamde 'risicokaarten' die acht provincies al tijden online hebben staan. Ook de AIVD surft mee.
"We mogen terroristen geen hitlijst geven voor mogelijke doelen", waarschuwt VVD-Kamerlid Paul de Krom. "Het is toch niet de bedoeling dat iemand op internet precies kan zien waar hij zijn bom moet plaatsen om zoveel mogelijk slachtoffers te veroorzaken?"
Dat dat allang gebeurt, wist De Krom tot voor kort nog niet. Zijn ongerustheid werd gewekt door een lijstje webadressen dat Netkwesties hem opstuurde met de risicokaarten op acht provinciale websites. Daarop staan, heel overzichtelijk met kleurige stippen en cirkels, waar 'risicovolle' bedrijven, zoals chemische fabrieken en vuurwerkdepots, zich bevinden. Bij elk bedrijf staan vervolgens de rampscenario's, de hoeveelheid gevaarlijke stoffen in opslag en de straal waarin bijvoorbeeld een brand of explosie effect zal hebben.
| Provincies met online versies van risicokaarten: |
Na het zien van de provinciale websites stelde het VVD-kamerlid woensdag - samen met zijn fractiegenoot Geert Wilders - kamervragen aan minister Remkes van Binnenlandse Zaken en staatssecretaris Van Geel van VROM, met het verzoek deze binnen een week te beantwoorden. De VVD'ers vragen of het publiceren van de risicokaarten op internet "de mogelijkheid van terroristische aanslagen vergroot of gemakkelijker maakt" en of "het recht om te weten" van burgers belangrijker is dan "het belang van de openbare orde en veiligheid".
AIVD alert
De Krom en Wilders vragen zich af of de Rijksoverheid betrokken is bij deze acties van de provincies. Navraag leert dat het ministerie van VROM werkt aan een eigen site met een landelijke risicokaart, samengesteld uit informatie van provincies, gemeenten en waterschappen.
Deze landelijke risicokaart moet in mei 2005 op internet staan. Terwijl de huidige provinciale kaarten maximaal twaalf types rampen weergeven, zullen dat er op de landelijke VROM-kaart slecht drie zijn: brand, giftige stofffen en kernrampen.
De effectafstanden, die al tijden op sommige provinciesites staan, worden niet op de openbare VROM-site gezet - uit angst voor terrorisme. "De effectafstanden komen alleen op een afgeschermd deel, voor professionals. Dit om misbruik tegen te gaan", zegt de VROM-woordvoerder.
Inlichtingendienst AIVD blijkt ook betrokken te zijn bij het VROM-project, zo bevestigt AIVD-zegsman Vincent van Steen. "De AIVD is niet tegen een landelijk overzicht van risico-bedrijven, maar het is niet wenselijk alle informatie zomaar op internet te zetten, zoals over het mogelijke aantal slachtoffers en de gezondheidseffecten." Ook naar de provinciale kaarten die nu op internet staan, zal de AIVD kijken. "Maar provincies hebben een eigen verantwoordelijkheid in deze, wij geven via Binnenlandse Zaken een advies."
Provincies schrikken
Bij de Provincie Noord-Holland, een van de gewesten met zo'n online risicokaart, is er 'toevallig' op dezelfde dag dat Netkwesties belt, overleg geweest over dit onderwerp. "Na Madrid wordt de vraag opgeroepen of kwaadwillenden met deze informatie misschien vervelende dingen kunnen doen", zegt woordvoerder Raymond Fillet.
"Op zich is zo'n risicokaart op internet een goede zaak: het geeft burgers inzicht, maar je moet je wel afvragen wat je allemaal presenteert. Het is discutabel als er zou staan welk effect een bepaalde ramp op mensen zou kunnen hebben, bijvoorbeeld een dodelijke afloop of ademhalingsproblemen."
De online risicokaart van Noord-Holland is nog een proef, details over lpg, gevaarlijke stoffen en bestrijdingsmiddelen komen er nog bij. Zoiets hebben andere provincies, onder meer Friesland en Overijssel, al wel. De provincie Friesland is verbaasd over de politieke vraagtekens. "We hebben hier tot nu toe nooit iets over gehoord. Er is ook geen overleg over geweest. We wachten wel af wat de minister ervan zegt."
Paspoort tonen voor info
De VVD lijkt alleen te staan. CDA-Kamerlid Liesbeth Spies: "We hoeven niet alles op internet te zetten, maar te weinig openbaar maken vind ik erger dan een krampachtige houding." Ze wijst erop dat de Wet Openbaarheid Bestuur (WOB) als toegestane gronden om informatie te weigeren al biedt: "de veiligheid van de staat" en "de bescherming van het algemene belang".
Daarom is het volgens haar ook niet nodig om het tonen van identificatie voor het aanvragen van milieu-informatie te verplichten. Dat wil VVD'er De Krom namelijk. "Wat is er mis met het tonen van een paspoort? Zo iemand heeft toch niks te verbergen?"
Gaat CDA'er Spies er "niet op voorhand" vanuit dat de sites met risicokaarten levensgevaarlijk zijn, PvdA-parlementariër Diederik Samson weet zeker dat dat niet zo is: "De aanslagen in New York en Madrid werden niet gepleegd op fabrieken of opslagplaatsen, maar op gewone burgerdoelen, doordat de terroristen bijvoorbeeld gewoon met de andere passagiers in een vliegtuig of trein stapten", aldus Samson tegen Netkwesties.
Rechtomteweten.nl
In het verlengde van de risicokaarten, die werden opgesteld na de ramp in Enschede, is er sinds vorige maand een site die de "chronische effecten" door blootstelling aan kankerverwekkende stoffen in kaart brengt: Rechtomteweten.nl. De milieuorganisaties en de Katholieke Universiteit Nijmegen publiceren de kans om kanker te krijgen van de uitstoot van stoffen van bedrijven als Shell, Corus en DSM. Nu nog in drie regio's: Rijnmond, IJmond en Nijmegen.
Volgens projectleider Johan Wolters zijn er al verzoeken binnengekomen voor het toevoegen van andere regio's, maar dat is niet de bedoeling, niet alleen omdat geld en tijd ontbreken: "Wij vinden dit niet onze taak maar die van de landelijke overheid."
Overheid moet publiceren
PvdA'er Diederik Samson is het met hem eens en diende vorige maand samen met Boris van der Ham van D66 een amendement in bij de behandeling van het Europese Verdrag van Aarhus, dat de openbaarheid van milieu-informatie verplicht. Samsom en Van der Ham willen dat Van Geel, de staatssecretaris van Milieu, een 'zorgplicht' krijgt voor een soort landelijke 'Recht-om-te-weten-site'.
De twee politici vinden dat zo'n site in het voorjaar van 2005 online moet staan - niet alleen met gegevens over uitstoot van schadelijke stoffen, maar ook met overzichten van vergunningaanvragen. Samson: "Het soort dingen dus dat nu nog vaak midden in de zomervakantie op een achterafpagina in een regionaal krantje wordt gepubliceerd."
Maar tijdens het debat toonde staatssecretaris Van Geel zich een tegenstander van het PvdA/D66-voorstel: "Je moet geen informatie zomaar over de schutting gooien." Ook vindt hij het niet de taak van zijn department om "informatie te maken".
PvdA en D66 krijgen waarschijnlijk net geen meerderheid: de VVD is tegen, vanwege de genoemde terreurdreiging. Het CDA vindt het voorstel van Samson "marxistisch-centralistisch" en steunt partijgenoot Van Geel. "Ik ben natuurlijk voor zoveel mogelijk milieu-informatie op internet", zegt CDA-kamerlid Spies, "maar ik vind het niet goed om dit centraal te regelen. We maken hier in Den Haag al te veel regels. Ik zie het wel weer gebeuren dat we drie jaar zitten te praten over de structuur van zo'n gezamenlijke site."
Samson reageert: "Als alle overheden het zelf apart gaan aanbieden, dan blijft het onoverzichtelijk voor de gewone burger. En de enigen die er dan garen bij spinnen zijn al die internetbedrijfjes. Ik denk dat als we zo'n landelijke site maken, juist ambtenaren de fanatiekste gebruikers zullen zijn. Die hebben nu vaak zelf geen overzicht van de vergunningen in hun eigen gemeente. Zo'n site levert dus efficiencywinst op."
Van Geel houdt het bij een "reeds ingezet spoor", de website met gezondheids- en milieu-indicatoren die het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) in voorbereiding heeft. Maar die site heeft een andere opzet dan Rechtomteweten.nl, vertelt Brigit Staatsen, projectleidster van de RIVM-site. Zoiets als kankerkansen per postcode zit er niet in.
"We beginnen met landelijke en provinciale berekeningen, bijvoorbeeld over geluidsoverlast van vlieg-, weg- en spoorverkeer. Ook komt er informatie op te staan over loketten voor milieuklachten. De site wordt eenvoudig van opzet, daarna kan het altijd nog gedetailleerder", aldus Staatsen.
Geen onderbuikdiscussies
Volgens Johan Wolsink, de projectleider van Rechtomteweten.nl, is zijn site met slechts drie regio's al een betrekkelijk succes: "We hebben in ruim een maand 35.000 bezoekers en honderden reacties gekregen. Daarmee hebben we al aangetoond dat er vraag naar dit soort informatie is."
Volgens Wolsink hebben vrijwel alle bedrijven die op de site vermeld staan positief gereageerd. "Omdat het een hoop onduidelijkheid wegneemt. Ze zeggen: wij hebben niets te verbergen. En er gebeurt dan ook niks illegaals, ze hebben vergunningen."
Wolsink, verbonden aan de Gelderse Milieufederatie, is niet bang voor 'onderbuikdiscussies'. De meest negatieve reacties kwamen tot nu toe - opmerkelijk genoeg - van milieuactievoerders, omdat het risico in veel industriegebieden juist opvallend laag is. Wolsink: "Dan moeten ze zich maar richten op ernstiger zaken. Wij behoren niet tot de hardliners."
| In het buitenland bestaan initiatieven die te vergelijken zijn met Rechtomteweten.nl. Zo heeft Amerika al sinds 1998 Scorecard.org. Ook in Canada en Australië zijn er dit soort sites. Binnen Europa loopt Engeland voorop met de site What's in your backyard?. |
De kankerkansen op Rechtomteweten.nl zijn op een wetenschappelijke manier berekend door milieu-deskundigen van de Nijmeegse universiteit. Ook Brigit Staatsen van het RIVM zet zo haar vraagtekens. "En dan nog, wat heb je eraan? Als mensen een huis willen kopen en eerst bij hun postcode dit soort cijfers op internet zien, snappen ze die dan wel?"
Projectleider Wolsink van Rechtomteweten vindt dat zijn site een discussie kan losbreken over zelfgekozen risico's, zoals roken en motorrijden, en van buitenaf opgelegde risico's, zoals luchtvervuiling door industrie. "Mensen schrijven dat ze na het bezoeken van de site minder ongerust zijn over die fabriek in de buurt, maar wel over de sigaren die ze roken."
Een ander positief effect van dit soort sites is volgens Samson van de PvdA dat bedrijven hun milieubeleid er ook op gaan aanpassen. "In Australië zag je na het verschijnen van zo'n site dat bedrijven minder schadelijke stoffen uitstootten, doordat er een soort concurrentiestrijd begon over wie er het laagst stond op de internetranglijst. Bedrijven vinden het natuurlijk bloedirritant als ze bovenaan staan als grootste vervuiler."
Wolsink van Rechtomteweten vindt dat staatssecretaries Van Geel de inspanning overschat. "De meeste tijd ging bij ons zitten in het verzamelen van informatie bij allerlei overheden. Was de informatie er eenmaal, dan was het berekenen en online plaatsen een fluitje van een cent. Maar de overheid is nu aan zet. Wij hebben een voorzet gegeven, in Den Haag kunnen ze hem nu simpel inkoppen."
[Tonie van Ringelestijn, 25 maart 2004]
Warning: include() [function.include]: open_basedir restriction in effect. File(/home/sites/www.netkwesties.nl/web/templates/artikel_kolomscheider.php) is not within the allowed path(s): (/home/netkwestie/:/tmp:/usr/local/lib/php/) in /home/netkwestie/domains/netkwesties.nl/public_html/editie88/artikel1.php on line 120
Warning: include(/home/sites/www.netkwesties.nl/web/templates/artikel_kolomscheider.php) [function.include]: failed to open stream: Operation not permitted in /home/netkwestie/domains/netkwesties.nl/public_html/editie88/artikel1.php on line 120
Warning: include() [function.include]: Failed opening '/home/sites/www.netkwesties.nl/web/templates/artikel_kolomscheider.php' for inclusion (include_path='.:/usr/local/lib/php') in /home/netkwestie/domains/netkwesties.nl/public_html/editie88/artikel1.php on line 120