'Toetjesterrorist' Frans van L. uit Chaam (NB) had het privé al zwaar en hoorde deze week een celstraf van 15 jaar tegen zich eisen wegens het afpersen van Campina, onder meer via een complexe internetprocedure. Technologische details van de opsporing, met onder meer kassa-, bank- en internetgegevens, kwamen niet aan bod.
(Zie ook: Update 23-03-04)
"Anonimiteit bestaat niet op internet, zoals dat ook niet bij de telefoon bestaat. Het duurt met internet misschien een halve dag langer voor ze je te pakken krijgen. Ik had internet nooit moeten gebruiken, maar bij mijn eerste methode via de krantenadvertenties moeten blijven. Maar ja, ik zal hier nu geen handleiding gaan geven hoe ik dan te werk was gegaan...", zegt de 46-jarige Frans van L. al bij aanvang.
Bijna zeven uur later op deze negende maart 2004 hoort hij de eis van officier van Justitie mr. R.B. Eigeman: een onvoorwaardelijke celstraf van vijftien jaar, zonder behandeling, wegens achtereenvolgens: viervoudige poging tot moord, afpersing, en pogingen daartoe, en het afleveren van waren die schadelijk waren voor de gezondheid. Deze strafbare feiten had Van L. al bekend.
Ook beseft hij inmiddels maar al te goed hoe de omslachtige manier om zuivelbedrijf Campina via internet af te persen gedoemd was te mislukken. Desondanks eist zijn raadsheer W.J. Ausma dinsdagochtend bij het begin van de zitting meer opheldering over de wijze waarop de FBI aan zijn IP-adres en andere gegevens was gekomen.
Ausma doet het verzoek een getuige te horen uit Amerika: eigenaar Kocan van Surfola.com, de betaalde internetdienst - een zogeheten anonymizer - waarmee Van L. anoniem over internet dacht te kunnen surfen. Die zogenaamde anonieme verbinding bij Surfola had Van L. nodig om gegevens te downloaden voor een nieuwe bankrekening waarop Campina 50.000 euro had gezet- van de 200.000 euro die hij had geëist.
Vervolgens maakte Van L. met de gedownloade gegevens, die Campina op zijn verzoek had verborgen in een digitale afbeelding op de site van de Autotelegraaf, een bankpas. Het volledige bedrag heeft Van L. uiteindelijk nooit gekregen. Het bleef bij slechts 250 euro, die hij pinde op 3 juli 2003, de dag van zijn arrestatie. Netkwesties berichtte in augustus 2003 als eerste over de zaak, de politie en Campina tot openbaarmaking dwingend.
Ondanks de omslachtige methode werd Van L. juist gepakt omdat hij gebruikmaakte van internet. Op 1 juli 2003 om 22:28 uur bezocht Van L. met het IP-adres 208.184.25.41 de site van de Autotelegraaf om de foto van de Golf met daarin de verstopte bankgegevens te achterhalen. Justitie keek echter mee op de Autotelegraaf-server en zag dat het IP-adres afkomstig was van Surfola in Jacksonville, Florida. Justitie deed vervolgens een verzoek om rechtshulp bij de VS.
Daarop gaf het District Court Middle of Florida, afdeling Jacksonville, de opdracht aan de assistent-officier van justitie het Nederlandse verzoek op te volgen en een rechterlijk bevel te doen uitgaan tegen eigenaar Kocan van Surfola. Het had succes, want de FBI wist de eigenlijke IP-adressen van Van L. door te geven aan justitie in Nederland: 213.75.172.43 en 213.75.166.91, bij provider Planet Internet. Ook die kreeg vervolgens het bevel de klantgegevens af te geven en ook dat geschiedde.
Van L. was daarmee achterhaald. Het wachten was op het moment dat hij het geld zou opnemen. Van L.'s telefoon werd in de tussentijd afgetapt, ook werd hij geschaduwd. Op 3 juli 2003 werd de inwoner van Chaam in de boeien geslagen.
Surfola mag wegblijven
Advocaat Ausma vraagt zich dinsdag tijdens de zitting af wat de reden is geweest waarom Surfola-eigenaar Kocan de verzochte informatie meteen aan de FBI had gegeven. Kocan had volgens Ausma meer informatie verstrekt aan de autoriteiten dan eigenlijk hoort. "Bijvoorbeeld dat Van L. een volledig abonnement heeft, en de manier waarop hij betaald heeft. Ook heb ik geen verslag van het verhoor van Kocan aangetroffen", aldus Van L.'s raadsheer.
Hij wil preciezer weten hoe de FBI is omgegaan met de eigenaar van de internetdienst: "Het bevreemdt me dat een internetprovider die klanten absolute anonimiteit garandeert, kennelijk bij het eerste verzoek meteen en zonder morren gegevens verstrekt. Die gang van zaken rechtvaardigt dan ook op zijn minst een nader onderzoek. Het is niet ondenkbaar dat men heeft gedreigd met dingen die zouden kunnen gebeuren als Surfola de gegevens niet zou hebben gegeven."
Er is echter weinig informatie over het handelen van de FBI in deze. Daarom eist Ausma de zogenaamde 'preservation letter waarmee de FBI bij Surfola binnenviel. Vanwege de urgentie gaf de FBI de gegevens over Van L. telefonisch door, later kwamen ze officieel op papier.
Bij de opsporing door andere landen geldt het zogeheten vertrouwensbeginsel, zo reageerde de officier van justitie R.B. Eigeman. "Dat betekent dat de Nederlandse regering een zeker vertrouwen heeft in de kwaliteit van de rechtspleging van die staat. We mogen ervan uitgaan dat de andere staat zich aan zijn wettelijke bepalingen zal houden en dat de overgelegde gegevens verkregen zijn volgens het recht van de aangezochte staat", aldus Eigeman.
Ausma vermoedt onjuist handelen, maar was voor de onderbouwing daarvan afhankelijk van officier van justitie Eigeman, die dus prompt Ausma beticht van een 'fishing expedition': "Wat hij zegt is weinig concreet om daarin zelfs maar een vermoeden af te leiden dat het door de Amerikaanse justitie ingestelde onderzoek niet rechtmatig is verlopen." De meervoudige kamer van de rechtbank gaat daarin mee en Ausma's poging mislukt om de rechtszaak te laten aanhouden tot Kocan van Surfola als getuige is gehoord.
Internet ook voor de gifstoffen
Van L. maakte ook gebruik van internet om de mogelijke effecten te achterhalen van het gebruikte landbouwgif in proeven op dieren. Hij testte het spul ook op zijn geit, maar die gaf geen krimp. Op basis daarvan verwachtte hij ook niet dat mensen eraan zouden kunnen overlijden.
Als een beest er niet ziek van wordt, dan zal een mens er ook niet ziek van worden, redeneert Van L. tijdens de zitting. Bovendien stonk het gif, dat hij met een injectienaald in de toetjes spoot, zo erg dat hij nooit had gedacht dat mensen ze daadwerkelijk zouden opeten. "Dat spul stinkt zo hard, dat ruik je toch. En het is ook nog eens blauw! Dat pak chocoladevla zag er aan de buitenkant al niet uit. Je kunt je toch niet voorstellen dat ze zoiets bij de kassa laten passeren."
Van L. oogt in de rechtbank in Utrecht als een typische brave burger, maar eerder al perste hij de Nederlandse Spoorwegen, Albert Heijn en Sara Lee af. In 1999 legde hij glasvezels tussen de rails, waar een trein hard remmend tegenaan reed, zonder al te veel gevolgen. Ook dreigde hij in babylotion van Zwitsal groene pigment te stoppen en het landbouwgif parathion toe te voegen aan de mosterd en vruchtensap van Albert Heijn. In die gevallen bleef het overigens bij grootspraak.
Maar bij Campina voerde hij zijn dreigementen wel uit, in ieder geval vier maal. In juli 2002 stopt hij boutjes en moeren in een plak vla en eist hij 100.00 euro. Campina reageert telkens via advertenties in De Telegraaf, maar betaalt nog niks. Van L. gaat daarom dreigen met zwaardere middelen. De geldeis verhoogt hij naar 200.000 euro.
Als Campina na het toevoegen van muizengif aan een Campina-toetje nog niet reageert dreigt Van L. met het landbouwgif Folimat. Nu worden er daadwerkelijk mensen ernstig ziek van vergiftigde toetjes: in Deurne een vrouw van aardbeien-Verwenyoghurt. Een echtpaar uit Waalre is er ernstiger aan toe na het eten van enkele lepels straciatella-vla. Mevrouw valt flauw, poept haar eigen bed onder, is volledig in de war, gilt het uit van de pijn, haar spieren zijn verlamd. Opname in het ziekenhuis volgt.
Het echtpaar meldt zich pas bij de politie na de golf van publiciteit in augustus. Van L. ontkent echter hardnekkig dat hij een straciatella-toetje met vergif heeft teruggezet in de winkel. Harde bewijzen ontbreken immers: het echtpaar gooide na thuiskomst uit het ziekenhuis alle etenswaren weg. De rechter gelooft Van L. niet. "De kans dat iemand anders in dezelfde supermarkt ook een toetje heeft vergiftigd is er een van een op de miljard."
Van de vergiftigde toetjes resteren alleen twee Mona-toetjes met folimat. In de een zat 1600 mg/kg en in de ander, onaangebroken, 3300 mg/kg. Over de fatale dosis voor 'omethoaat', de werkzame stof in Folimat, is volgens het Nederlands Forensisch Instituut (NFI) weinig met zekerheid te zeggen.
Niet om het geld
Van L. kwam op het idee om Campina te gaan afpersen omdat hij "dat spul zelf thuis at. Ik zag het adres op de verpakking staan." Van L. stuurde zijn dreigbrieven altijd naar het antwoordnummer. Geld was niet de hoofdreden om zijn afpersingsbrieven te schrijven. Van L. begon met afpersen drie jaar na de dood van zijn eerste vrouw. Van L. was inmiddels hertrouwd, wat tot spanningen met de drie kinderen uit het eerste huwelijk leidde. Van L. kon dat niet aan, begon te drinken en deed een zelfmoordpoging met pijnstillers (niet met een toetje).
Volgens zijn psychiater bij het Pieter Baan Centrum moeten we zijn actie zoeken in 'een gevoel van machteloosheid', ontstaan door de situatie thuis en zijn kille opvoeding waarin hij veel klappen kreeg. "Door bedrijven te chanteren maakte hij anderen machteloos om zo zijn eigen machteloosheid minder te voelen."
Tot overmaat van ramp raakte Van L.'s zoon recentelijk na een zwaar brommerongeluk in coma, waar hij inmiddels weer uit is. De volgende klap betreft de hoogte van de straf die het OM tegen hem eist. Na lang beraad kwam het OM tot vijftien jaar onvoorwaardelijke gevangenisstraf, zonder psychische behandeling.
Volgens Eigeman was Van L. slechts uit op "het welbevinden van hem, zijn echtgenote en zijn gezin. Omdat het wel makkelijk is een buffervoorraadje aan euro's te hebben voor het geval het financieel wat moeilijker wordt." Hij hield geen rekening met de volksgezondheid. "Het was ook mogelijk dat mensen met een verminderd smaak- en reukvermogen, een meer kwetsbare gezondheid, of baby's en kinderen de vergiftigde toetjes zouden hebben gegeten."
Eigeman: "Hij mag dan de dood van consumenten niet hebben gewild, hij heeft zich wel willens en wetens blootgesteld aan de aanmerkelijke kans dat consumenten zouden overlijden."
Advocaat W. Ausma vindt niet dat er sprake is van poging tot moord. De vergiftiging is een "eenvoudige mishandeling", stelt hij, te meer omdat zijn cliënt zware gevolgen niet beoogde. Ausma: "Je kan er goed ziek van worden, maar er is geen blijvend letsel." Hij pleit voor drie jaar cel en een psychische behandeling.
Frans van L. spreekt na de zitting van zeven uur zelf enigszins geëmotioneerd het laatste woord. "Ik ben er niet fier op dat ik mensen ziek heb gemaakt. Maar ik heb toch nooit de bedoeling gehad mensen te vermoorden."
Frans van L. is door de rechtbank in Utrecht veroordeeld tot tien jaar gevangenisstraf. De volledige uitspraak staat hier.
[Tonie van Ringelestijn, 11 maart 2004]
Warning: include() [function.include]: open_basedir restriction in effect. File(/home/sites/www.netkwesties.nl/web/templates/artikel_kolomscheider.php) is not within the allowed path(s): (/home/netkwestie/:/tmp:/usr/local/lib/php/) in /home/netkwestie/domains/netkwesties.nl/public_html/editie86/artikel3.php on line 83
Warning: include(/home/sites/www.netkwesties.nl/web/templates/artikel_kolomscheider.php) [function.include]: failed to open stream: Operation not permitted in /home/netkwestie/domains/netkwesties.nl/public_html/editie86/artikel3.php on line 83
Warning: include() [function.include]: Failed opening '/home/sites/www.netkwesties.nl/web/templates/artikel_kolomscheider.php' for inclusion (include_path='.:/usr/local/lib/php') in /home/netkwestie/domains/netkwesties.nl/public_html/editie86/artikel3.php on line 83