Na jaren van trekken en duwen door lobbyisten, juristen en politici nam het Europees Parlement afgelopen dinsdag een definitieve richtlijn aan voor de handhaving van de bescherming van intellectueel eigendom. Ofwel: hoe kunnen rechthebbenden hun recht halen en wat moeten staten dan doen? Maar sinds de laatste amendementen ook: wat ze niet moeten doen? En er is verwarring - het zal eens niet zo zijn.
Eerder schreven we over de rechten en de handhaving half oktober 2003 in het kader van het rechtenvrij Festival van Xs4all (dat achteraf niet rechtenvrij bleek te zijn). We schreven niet over het zo moeizaam verlopen debat over de Auteurswet.
De laatste wilde minister Donner streng formuleren. Dat gold aanvankelijk, nog bij de Xs4all-discussie, ook voor de Europese richtlijn voor handhaving van de rechten. Maar daar is de afgelopen maanden verandering in opgetreden. De toonzetting van de richtlijn is door amendementen van zowel de Europese Commissie in Brussel als het Europees Parlement in Straatsburg milder geworden.
Samengevat: consumenten hebben, zo op het oog, straks niet zo veel te vrezen, want vervolging dient zich met name te richten op degenen die met commerciële doeleinden rechten schenden, of onevenredig veel schade toebrengen. Voor de plichten van providers en andere tussenpersonen wordt verwezen naar de e-commerce-richtlijn: ze zijn in principe niet aansprakelijk.
Maar dan is de vraag: een cd'tje overnemen doe je ook met een commercieel oogmerk, want anders haal je dat wel in de winkel. Of je moet aannemelijk kunnen maken dat je het niet voor het geld deed, maar omdat het zo hard regende toen je wilde gaan? En breng je daarmee aanmerkelijke schade toe?
Toch liet Frits Bolkestein, Europees Commissaris voor de Interne Markt in het persbericht opnemen dat "...de nadruk ligt op het vangen van de grote vis meer dan van de kleine vissen die relatief onschadelijke handelingen verrichten zoals het downloaden van een stuk of wat nummers van het internet."
Volgende vraag: wat is dan 'een stuk of wat'? Dat is arbitrair: zal het uitwisselen van cd's door scholieren nog vervolging behoeven? Dat zal de praktijk wel uitwijzen. Deze richtlijn is overigens nog geruime tijd niet in de nationale wetten overgenomen, wat overigens niet betekent dat rechtenschenders zolang vrijuit gaan. Opvallend is dat in de richtlijn het commercieel oogmerk veel vaker is genoemd als laakbaar motief voor schending dan het toebrengen van aanmerkelijke schade.
Haastige amenedementen
Een kleine opsomming van amendementen die nog op het laatste moment zijn goedgekeurd deze week inzake deze 'Wetgevingsresolutie van het Europees Parlement over het voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad betreffende de maatregelen en procedures om de handhaving van intellectuele-eigendomsrechten te waarborgen'; door de Europese Commissie (EC) en het Europees parlement (EP):
EC: "Deze bescherming is noodzakelijk tegen elke inbreuk die met commerciële bedoelingen wordt gepleegd, of wanneer de inbreuk de rechthebbende aanzienlijke schade toebrengt, met uitzondering van kleinere en op zichzelf staande inbreuken, waarborgen."
EP: "De maatregelen... moeten uitsluitend van toepassing zijn op handelingen die op commerciële schaal worden verricht. Dit neemt niet weg dat de lidstaten deze maatregelen ook op andere handelingen moeten kunnen toepassen. Op commerciële schaal verrichte handelingen zijn handelingen waarmee rechtstreeks of onrechtstreeks economisch of commercieel gewin wordt beoogd; normaliter sluit dit handelingen van eindgebruikers te goeder trouw uit."
EP (over providers): "Rechthebbenden moeten kunnen verzoeken dat een bevel wordt uitgevaardigd tegen een tussenpersoon wiens diensten door een derde worden gebruikt om inbreuk te maken op hun industriële-eigendomsrecht. De nadere regeling van deze procedure moet aan de nationale wetgever worden overgelaten."
EP: "De lidstaten moeten de keuze hebben om zo nodig als alternatieve maatregel te voorzien in de mogelijkheid van het toekennen van een geldelijke compensatie aan de benadeelde partij."
EC: "...wordt onder 'ernstige inbreuk' verstaan feiten die opzettelijk en met commerciële bedoelingen worden gepleegd. Alle of sommige deelnemers aan de inbreuk, of de poging tot inbreuk, moeten volgens het interne recht van de lidstaten als medeplichtigen of aanzetters daartoe aansprakelijk worden gesteld."
Zowel EC en EP vinden dat als een partij of persoon ten onrechte wordt aangeklaagd door de industrie, deze recht heeft op een schadevergoeding. Dit moet voorkomen dat individuen al te lichtvaardig worden gedaagd.
De strafrechtelijke vervolging in het oorspronkelijke stuk van de Europese Commissie is weinig heel gebleven en Bolkestein zegt dat te betreuren. Anderzijds gingen de amendementen weer niet zo ver als nog was voorgesteld in het voorstel van 30 januari 2003 tot en met de laatste rapportage van het EP.
Janelly Fourtou, de rapporteur op dit onderwerp, was als partner van Jean-René Fourtou, de baas van Europa's grootste rechtenhouder, niet neutraal. In de bijdrage van Janelly Fourtou van deze week staat dat drie maanden intensieve onderhandeling nodig waren om tot dit compromis te komen, want het voorstel moest erdoor gejast worden nog voor de EU-uitbreiding een feit zou zijn. Volgens Fourtou gaat met dit voorstel overigens de maker van de thuiskopie vrijuit, en meer niet, wat wellicht indruist tegen minister Donners Auteurswet, waarmee ook een verbod zou gelden voor de thuiskopie (mocht iemand al kunnen formuleren wat dat precies is).
'In achterkamertjes beklonken'
In het debat afgelopen week was er onder meer een Nederlandse bijdrage van Toine Manders (VVD). De liberaal zei na afloop tegen Netkwesties:
"Er is helder opgenomen dat zelfs voor eigen gebruik een cd kopiëren nog mag, en bijvoorbeeld die aan drie vrienden geven ook. De thuiskopie blijft, maar commerciële piraterij wordt harder aangepakt."
Met Bolkestein betreurt Manders het ontbreken van strafrechtelijk vervolging: "Ik heb daarvoor vier jaar geleden al gepleit. Ik heb er toen ook voor gepleit dat zelfs het bezit van een namaak-Rolex strafbaar wordt."
Dat patenten er nu wel inzitten is logisch, zegt Manders. "Het gaat om algemene handhaving van intellectueel eigendom, het moet dan ook gaan over bijvoorbeeld patenten." (Manders heeft overigens zelf ook een octrooi: voor tandpasta in pastille-vorm. Het patent loopt volgend jaar af en een verlenging ervan kan hij niet betalen.)
Johanna Boogerd, lid van D66, maar ook van de fractie Europese liberalen, is het niet eens met opname van patenten: "Die bemoeilijken de toegang van het midden- en kleinbedrijf tot de markt, doordat ze kosten moeten maken. Alleen multinationals hebben hier baat bij. Het kan een enorme belemmering vormen voor de innovatiekracht van het MKB."
Boogerd heeft kritiek op Manders, die rapporteur was namens de liberalen: "Die heeft het niet op het scherpst van de snede gespeeld. Dat is heel jammer."
Maar of hij veel had kunnen veranderen blijkt ze toch te betwijfelen: "Deze richtlijn werd in de achterkamertjes beklonken, op een zeer ambtelijke wijze, met alleen maar aandacht voor de juridische kant, zonder binding met de samenleving. Ik heb het helemaal gehad met de manier waarom de besluitvorming tot stand komt in de EU. Wij parlementariers komen aan bod als het vijf voor twaalf is en kunnen niet eens alles grondig lezen."
Thuiskopie wel/niet toegestaan
Ook hoorde het EP de bijdrage van Elly Plooij-van Gorsel tijdens het debat van afgelopen dinsdag. Plooij (VVD) vertegenwoordigt na afloop de derde verschillende liberale mening, of de vierde na Bolkestein:
"Deze richtlijn is volstrekt overbodig! Het illegaal kopiëren van software, cd's en dvd's strafbaar is, weet iedereen allang. Daar is geen nieuwe richtlijn voor nodig. En er zijn al richtlijnen van kracht over auteursrechten en elektronische handel."
Wel is nu zeker, volgens Plooij, dat het maken van een een 'thuiskopie' gewoon blijft toegestaan: "Daar ben ik blij om, maar daar is ook een grijs vlak: wanneer is iets commercieel te noemen? Pas bij honderd bestanden, of niet."
Nog een veegje uit de pan voor Boogerd: "Zij heeft rare ideeën over wat patenten zijn. Op het gebied van deze handhavingsrichtlijn moet je daar gewoon voor zijn. Maar ik ben net zo goed als zij tegen softwarepatenten."
De Europese GroenLinks vond het onderwerp belangrijk genoeg voor een persbericht. Daarin staat het volgende:
"Commerciële piraterij moet aangepakt worden, maar dat is wat anders dan een kopie voor privé-gebruik. Het Europees Parlement gaf echter geen steun aan de wijzigingsvoorstellen van de groene fractie om dit onderscheid helder te maken. Zodoende dreigen zowel een privé-kopie als een backup-kopie onder de noemer 'piraterij' te vallen."
Zat GroenLinks bij een ander debat? Kathelijne Buitenweg, straks lijsttrekker bij de verkiezingen: "Deze richtlijn geeft de commerciële jongens de mogelijkheid om kleine gebruikers aan te pakken. Het is niet verplicht, maar het kan wel... Maar ik zit zelf niet in de commissie voor deze richtlijn."
Ook de opname van patenten onder de richtlijn laakt ze: "Voor de kleinere bedrijfjes die aan softwareontwikkeling doen, is dit de dood in de pot voor innovatie. Het is een steun in de rug voor grote softwarebedrijven die op deze manier extreme juridische middelen in handen krijgen om concurrenten kapot te procederen." Het ging bij deze richtlijn echter helemaal niet om de patentering van softwarepatenten.
Dat Fourtou rapporteerde wekt volgens Buitenweg de schijn van belangenverstrengeling. De democratische basis ontbreekt, volgens haar, gezien de onderhandelingen waarmee het voorstel tot stand kwam.
Ook Michiel van Hulten (PvdA) is niet gelukkig met het voorstel dat volgens hem vooral door de muziekindustrie vorm is gegeven. Hij meent - nog altijd - dat de richtlijn de kleine kopieerders niet buiten schot laat: "Wij zijn bang dat privé-gebruikers kunnen worden aangepakt voor vermeende inbreuken op de copyright-wetgeving. In Europa is daar, anders dan in de VS, wel eerst toestemming van de rechter voor nodig."
Zo moedeloos van...
De belangrijkste Nederlandse deskundige op het gebied van (digitaal) auteursrecht, professor Dirk Visser heeft net kennis genomen van de aangenomen amendementen: "De scherpe kantjes zijn er wel af, maar hoe het werkelijk uitpakt weten we pas na implementatie in de nationale wetgevingen. Brussel stampt wel door terwijl wij ons hier nog met een zware commissie buigen over de uitvoering van het auteursrecht."
Visser is niet gelukkig met de politieke benadering, daar kennis van zaken daarin niet voorop staat: "In het Europees Parlement voeren degene het hoogste woord die er weinig van snappen. In Nederland zijn zo'n Martijn van Dam en GroenLinks wel van goede wil, maar ze handelen op grond van onvolledige kennis. Al die open deuren. Het is het klok-en-klepel-verhaal dat tegenover zich de arrogantie van onze minister Donner treft."
Visser geeft wel toe dat de politieke verhoudingen het spel bepalen, meer dan de inhoud, maar voor hem mag dat geen excuus zijn. De jonge professor ziet even geen uitweg:
"Ik begin erg moe te worden van internet en de regulering. Het is dweilen met de kraan open, er wordt maar wat aangehannest. Ja, het is een oud verhaal langzamerhand, maar ik word er knap moedeloos van..."
[Peter Olsthoorn, Tonie van Ringelestijn, 11 maart 2004]
Warning: include() [function.include]: open_basedir restriction in effect. File(/home/sites/www.netkwesties.nl/web/templates/artikel_kolomscheider.php) is not within the allowed path(s): (/home/netkwestie/:/tmp:/usr/local/lib/php/) in /home/netkwestie/domains/netkwesties.nl/public_html/editie86/artikel2.php on line 99
Warning: include(/home/sites/www.netkwesties.nl/web/templates/artikel_kolomscheider.php) [function.include]: failed to open stream: Operation not permitted in /home/netkwestie/domains/netkwesties.nl/public_html/editie86/artikel2.php on line 99
Warning: include() [function.include]: Failed opening '/home/sites/www.netkwesties.nl/web/templates/artikel_kolomscheider.php' for inclusion (include_path='.:/usr/local/lib/php') in /home/netkwestie/domains/netkwesties.nl/public_html/editie86/artikel2.php on line 99