Na peer-to-peer en weblogs heeft internet weer een nieuwe hype: social software. Investeerders peinzen koortsachtig over bedrijfsmodellen bij een uit de hand gelopen project van een 28-jarige Google-programmeur.
Vrijdagavond, intercity Amsterdam-Zwolle: schrijver dezes staat in een overvolle treincoupé als hij ineens door een onbekende wordt aangesproken. "Zeg, ben jij toevallig Tonie? Ik herken je van je foto op Orkut!" Goed, het was een vakbroeder, maar contact tussen ons was er daarvóór nog nooit. Ondanks een beperkte ontmoeting voegen we elkaar de volgende dag toe als 'friend' op de site Orkut.com, de sociaal-netwerksite waarmee zoekconcern Google eind januari begon.
Waar het allemaal om draait bij sociaal-netwerksites zijn lijstjes met vrienden en kennissen. Van gebruikers toont de dienst de 'vrienden', en door op hun naam te klikken zie je ook hun vrienden. Je kunt die vrienden van vrienden ook benaderen, zulks roemen de aanbieders van dit soort diensten als belangrijke mogelijkheid.
Orkut.com, werd de afgelopen maand rap populair: voor je het weet heb via 'vrienden van vrienden' en communities op interessegebieden toegang tot 150.000 gebruikers, waarvan tweederde met een foto. Daaronder zitten opvallend veel Nederlanders: volgens de statistiekpagina van Orkut vormen Nederlanders op de site de op drie na grootste nationaliteit. Er zijn al bijna net zoveel Nederlanders als Britten op Orkut.
Google volgt met Orkut het voorbeeld van Friendster die in 2003 begon en inmiddels vijf miljoen geregistreerde gebruikers heeft, en de laatste tijd bezwijkt onder die grootte: de site is erg traag geworden. Dit ondanks een financiële injectie van 13 miljoen dollar door risicoinvesteerders zoals Benchmark Capital want die zijn naarstig op zoek naar nieuwe vermeende goudmijnen.
Eerder deze week ging ZeroDegrees over in handen van InterActiveCorp, het e-commerce-conglomeraat van Barry Diller. Een paar dagen later maakte ICQ van de grootste Amerikaanse provider America Online bekend dat ze ook "in de social networks gaan" met de dienst ICQ Universe, min of meer een kopie van het Friendster-concept met een ICQ-schil eroverheen. Daarbij vergaten ze bij ICQ dat ze al vanaf 1996 sociale software zijn. Immers, veel gegevens die mensen nu op sites als Friendster en Orkut achterlaten vulden ze destijds ook in toen ze zich aanmelden bij ICQ.
Nerveus geworden lieten ook Yahoo en Lycos snel weten een oogje te hebben laten vallen op 'social networking'. Beleggingsadviseurs deden eveneens nog een flinke duit in het steeds gevulder wordende hype-zakje. Internetters zouden minder gaan e-mailen en in plaats daarvan sociale netwerksites gaan bezoeken, zo luidden de voorspellingen. Een columnist van CBS Marketwatch schreef afgelopen maand: "Alleen via relaties geven mensen informatie die ze anders niet zouden geven. En in geval van sociale netwerken doen ze dat omdat ze met hun informatie iets kunnen kopen: een date, of een contact."
Google zwijgzaam
Weer persoonsgegevens als bron van commercie. Maar in wiens handen die belanden was de afgelopen weken voer voor heftige discussies. De aanleiding waren de algemene voorwaarden van Orkut, waarin auteursrecht werd geclaimd op alles wat iedereen achterlaat. (Zie: de column van Karin Spaink.)
De protesten waren niet aan dovemansoren gericht: inmiddels laat Google op de Help-pagina's van Orkut expliciet weten: "Orkut.com does not claim any ownership right in the profile or other information that you submit." Elders staat te lezen: "Google takes your privacy seriously. We will never rent, sell or share your personal information for marketing purposes, except with your express permission. We may however share your information with our affiliate, Google, in order to analyze how our members use the site and how we can improve orkut.com or develop new features."
Maar zelf hult Google zich tot nu toe in nevelen over wat ze precies willen met de site. Google-baas Erik Schmidt deed deze site met alweer honderdduizenden gebruikers afgelopen week tegenover de pers af als een uit de hand gelopen project van een van zijn medewerkers: "Orkut is een experiment door een 28-jarige man genaamd Orkut, die op zoek is naar een sociaal leven. Mijn medewerkers zijn erdoor geobsedeerd - ikzelf zie niet in wat het een getrouwde man van veertig zoals ik heeft te bieden."
Daaraan voegde hij ter geruststelling toe: "Het is onwaarschijnlijk dat we de informatie zullen gebruiken."
Volgens Schmidt zijn die gehekelde algemene voorwaarden zelfs op topniveau binnen zijn concern besproken. "Maar er is een verschil tussen intentie en wat advocaten ons laten opschrijven. Neem van mij aan: we hebben niet de intentie de gegevens te verkopen."
Een grapjas plaatste twee weken geleden een nepnieuwsbericht op zijn site waarin werd geclaimd dat Orkut een 'reality Internet'-project was om als basis te dienen voor een doctoraalscriptie aan Stanford-universiteit. Het betreft studentenhumor, gezien de voetnoot: "Please note that this is a humor article and is not true in any way, shape or form, except in that it rings true in a scary way".
Nederland al lang succes
In navolging van Amerika overweegt ook Lycos in Nederland, dat al actief is met Lycos@love dating, een eigen sociaal-netwerkdienst. Iedereen moet meedoen, en in zekere zin is er sprake van een hype. Die lijkt van de Verenigde Staten naar Europa over te waaien, maar ook hier heb je gemeenschappen met openbare publicatie van persoonsgegevens voor onderlinge contacten.
Onder leiding van internetondernemer Michiel Frackers traden er afgelopen week in Nederland vier over het voetlicht tijdens een discussie van de Ipan. Van dit kwartet Nederlandse sites komt het online smoelenboek CU2.nl, dat razend populair is onder kinderen en pubers, waarschijnlijk het dichtste in de buurt van een virtueel sociaal netwerk. Op de site staan inmiddels meer dan 800.000 profielen. Dagelijks komen er 3000 bij en gaan er 1000 ook weer vanaf.
Een team van vrijwillige moderators heeft de handen vol aan alle meldingen over de profielen en communicatie. Per definitie gaat er met dergelijke aantallen het nodige mis. "Afgelopen jaar hebben we vijf keer IP-adressen aan justitie moeten geven", aldus CU2-manager Chris De waard tegen Netkwesties. Binnenkort komt een betaalde afdeling op de site.
Maar ondanks de commercialisering van dit soort sites, zwoeren alle vier internetondernemers - behalve die van CU2 van Food and Friends ('blind-eten'), datingsite ItClicks en oud-klasgenotendatabase Schoolbank.nl - persoonsgegevens niet te zullen verkopen aan derden.
De privacyschendingen komen niet van hen, maar van de gebruikers zelf. "Veel gevaarlijker is het wat mensen vrijwillig allemaal op sites zoals die van ons achterlaten", zegt Arjan van het Hof van datingsite ItClicks. "Ik verbaas me daar echt wel eens over. Soms zouden we ze tegen zichzelf moeten beschermen."
Spam vindt Jan Karel Kleijn van Food&Friends, een stichting met winstoogmerk, die zijn geld verdient met de 'kickback' van restaurants, ook een groot nadeel van sociale netwerksites. Robots kunnen de sites doorlopen om e-mailadressen te hamsteren. Hij schreef zich een paar maanden geleden in op 'de Orkut voor zakenrelaties', het met name Amerikaanse LinkedIn, en ontving prompt via zijn 'netwerk' commerciële voorstellen.
Ook Guy Spriggs van Schoolbank.nl - anderhalf miljoen geregistreerden, maar lang niet allemaal actief - belooft geen e-mailadressen te verkopen. "Nee, we zullen niks delen met derden. We worden wel twee keer per week gebeld met de vraag of we mailadressen willen 'verhuren'", zegt hij. Winst maken doet Schoolbank, gekopieerd van het Amerikaanse Classmates, mede door die terughoudendheid ondanks het enorme aantal leden nog niet.
De enorme bedragen die durfkapitalisten de afgelopen tijd uitgaven voor social software als Meetup.com (18 miljoen dollar) en Friendster (13 miljoen dollar) tonen volgens de aanwezigen dat het onderwerp in de States gehypet wordt. In Nederland zal het zover niet komen, denken de vier internetondernemers. Voor concurrentie uit het buitenland, bijvoorbeeld van Orkut en grote internationale datingsites, zijn ze niet bang, beweren ze. Spriggs: "Het werkt alleen als ze zich zelf in Nederland vestigen en zich aanpassen. Kijk maar naar hoe het truttige Marktplaats een grote partij als eBay alle hoeken van het veld laat zien."
De vier Nederlandse dating- en aandachtsites willen allemaal geld gaan verdienen, of doen dat al, met abonnementen. Welke elementen er voor een bedrijfsmodel van sociale netwerken verder vallen te verzinnen, is volgens de Nederlanders ongewis. Spriggs: "Ik zie voor Friendster geen businessmodel." Van Het hof wel: "Maar niet met de site zelf, maar door dergelijke software als pakket aan te bieden aan bijvoorbeeld grote bedrijven, waar afdelingen niet goed genoeg met elkaar communiceren."
Een Nederlandse verzamelplaats voor zakelijk 'netwerken' is er nog niet. Of zoiets een succes kan worden in eigen land is nog maar de vraag. Spriggs: "Amerikanen zijn toch gemakkelijker in het delen van contacten. Wij Britten, en Nederlanders ook, zijn minder open."
Probleem is ook dat privé en zakelijke informatie door elkaar begint te lopen, waar dat in het echte leven onmogelijk zou zijn. Journalist Xeni Jardin van weblog BoingBoing zei deze week: "Je loopt nooit een directiekamer binnen om te zeggen dat je graag aan SM doet. Maar op Orkut staat het allemaal op één pagina."
En voor wie populair is kost het bijhouden van al die sociaal-netwerksites veel te veel tijd. Jason Kotkke bood daarom gekscherend op zijn weblog een vacature aan voor een heuse personal social coordinator, die de hele dag sociaal-netwerksites bij zou moeten houden:
"Your primary responsibility will be managing my accounts with various online social networking sites including, but not limited to, Friendster, LinkedIn, Tribe, Orkut, Ryze, Spoke, ZeroDegrees, Ecademy, RealContacts, Ringo, MySpace, Yafro, EveryonesConnected, Friendzy, FriendSurfer, Tickle, Evite, Plaxo, Squiby, and WhizSpark. There's even room to grow in the position: future duties may include discouraging companies and individuals from starting new social networking sites so that additional staff won't be necessary in the future."
[Tonie van Ringelestijn, 4 maart 2003]
Warning: include() [function.include]: open_basedir restriction in effect. File(/home/sites/www.netkwesties.nl/web/templates/artikel_kolomscheider.php) is not within the allowed path(s): (/home/netkwestie/:/tmp:/usr/local/lib/php/) in /home/netkwestie/domains/netkwesties.nl/public_html/editie85/artikel1.php on line 72
Warning: include(/home/sites/www.netkwesties.nl/web/templates/artikel_kolomscheider.php) [function.include]: failed to open stream: Operation not permitted in /home/netkwestie/domains/netkwesties.nl/public_html/editie85/artikel1.php on line 72
Warning: include() [function.include]: Failed opening '/home/sites/www.netkwesties.nl/web/templates/artikel_kolomscheider.php' for inclusion (include_path='.:/usr/local/lib/php') in /home/netkwestie/domains/netkwesties.nl/public_html/editie85/artikel1.php on line 72