Nederland krijgt nu voor het eerst een civiele én een strafrechtzaak over smaad op internet. Het gaat om een paar regeltjes uit 2002 op een Zeeuwse LPF-website. Het onderwerp van de schrijfsels is de eigenaar van een Vlissings adviesbureau, de schrijfster is een omstreden voormalig regiocoördinatrice van de LPF.
De laatste werd eind januari al veroordeeld tot een boete van 500 euro voor wat ze schreef op haar website bij Zeelandnet, en volgende maand mag ze ook opdraven in een strafzaak. Althans, dat was de bedoeling van het Openbaar Ministerie in Middelburg, maar hoe meer vragen we erover stelden, des te stiller het parket werd. Vlak voor publicatie van dit artikel kwam de officier van justitie ineens met een schikkingsvoorstel, maar de gedaagde weigert dat vooralsnog.
De uitspraak in de civiele zaak deed rechter Witsiers al op 21 januari in Middelburg. Het ontging de media volledig, maar daarom was hij niet minder historisch: voor het eerst is in Nederland iemand veroordeeld voor smaad in een gastenboek op internet.
De uitspraak van vorige maand biedt daarmee jurisprudentie over wat je wel en niet over anderen mag schrijven op internet. In dit geval werd een schadevergoeding toegekend, ook al stonden de gehekelde regeltjes slechts een halve dag online.
De veroordeelde is internetwinkelier Regina de Nooijer-Bastien (56) uit Vlissingen. Anderhalf jaar geleden schreef ze op haar website 'Platform Zeeuwse LPF-leden' het volgende:
"Wilderink is een vrijmetselaar van zeer dubieuze faam. Hij staat niet goed bekend. In maçonnieke kring wordt dit met de mantel der broederliefde bedekt om eventuele schade te beperken. Hij is lang geleden therapeutisch behandeld in de psychiatrische inrichting in Goes."
Deze zinnen van 6 augustus 2002, geschreven onder het pseudoniem Midrasj, werden achttien maanden later bestraft door de Middelburgse rechtbank met een boete van 500 euro en de kosten van het proces, 780 euro.
Met de uitingen beging De Nooijer volgens de rechter in de civielrechtelijke zaak een onrechtmatige daad. Want ze zijn in zijn woorden "een aantasting van de eer en goede naam", en dat weegt in dit geval voor de rechter zwaarder dan de in artikel 10 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens vastgelegde vrijheid van meningsuiting, omdat "de omstreden passage geen maatschappelijk belang diende".
Wat De Nooijer schrijft is volgens rechter Witsiers "ongefundeerd en - zij het in geringe mate - schadelijk". Het adviesbureau van Wilderink, dat zich bezighoudt met onder meer outplacement, zou namelijk opdrachten kunnen mislopen door de bewering. Zelfs al stond die slechts een middag en een avond op de site, voordat die door provider Zeelandnet tijdelijk werd geblokkeerd, wegens schending van de gedragsregels van de 'community-dienst'. De Zeeuwse internetaanbieder verbiedt het voeren van een hetze tegen personen.
Vijfhonderd euro
Hoe groot de materiële schade van het adviesbureau van Wilderink dan zou zijn, daar brandde de rechter zijn vingers niet aan: die vordering werd afgewezen. Wel kende de rechter een vergoeding voor de geleden immateriële schade toe: vijfhonderd euro, hoewel de advocaat vijfduizend euro had geëist voor de beledigde Wilderink. Op basis waarvan de rechter tot dat bedrag komt, valt uit de uitspraak niet op te maken.
"Dat bedrag is inderdaad een beetje vreemd", zegt mr. E.H.A. Schute, de raadsheer van de veroordeelde De Nooijer. "Iets is onrechtmatig of niet." In hoger beroep gaat de Vlissingse van Surinaamse afkomst niet, op advies van Schute, want zelf wilde ze maar al te graag. "Ik heb haar een rekensom voorgehouden en gezegd dat dat niet de moeite waard was."
"Die vijfhonderd euro zijn niet zo belangrijk, het gaat veel meer om het rechtsgevoel van mijn cliënt", stelt mr. J.M. van Koeveringe-Dekker, de advocate van Wilderink. "Het is een globale inschatting, een fictief bedrag", zegt hij zelf.
Vrijmetselaar
Jan Willem Wilderink is eigenaar van een adviesbureau te Vlissingen en actief in de vrijmetselaarsloge in die stad. Waarom stapte hij naar de rechter? "Ik vond dat ze over een grens ging. Ik werd zwartgemaakt", aldus Wilderink tegen Netkwesties. "Ik dacht echt: nu schiet ze te ver door. Als dit ongestraft kan, dan heb ik daar grote moeite mee. Ik voelde me dusdanig beledigd dat ik het niet wilde laten rusten. Bovendien hebben veel meer mensen last van de ruis die ze heeft veroorzaakt. Ze beledigt te pas en te onpas mensen en stelt ook de vrijmetselarij in kwaad daglicht."
"Zeeland op z'n smalst", noemt Regina de Nooijer haar veroordeling. Zij schuilde op de site voor Zeeuwse LPF-leden achter het pseudoniem Midrasj, Hebreeuws voor interpretatie van commentaar op een gedeelte van de Thora. In 2001 was ze de mede-oprichtster van Fortuynlijk Zeeland, de voorloper van de Zeeuwse LPF-afdeling. Na een felle interne ruzie werd de internetonderneemster door het bestuur 'geroyeerd', maar op haar site zette ze haar persoonlijke strijd voort.
"Ik ben juist het slachtoffer", zegt ze boos. Haar conflict met Wilderink ontstond al zestien jaar geleden, nadat ze als freelancer had gewerkt voor zijn beginnend organisatie-adviesbureautje. In De Nooijers claims van destijds herkent Wilderink zich niet. Ook voert ze privé-redenen aan waardoor hij "haar zou haten als de pest". De toon is gezet.
Maar De Nooijer gaat nog even verder: Wilderink zou haar man buiten de vrijmetselaarsloge hebben weten te houden. Wilderink bevestigt inderdaad dat hij een van de mensen was die bezwaar maakte tegen het lidmaatschap van De Nooijers partner. De man wilde graag toetreden tot de loge, maar door het conflict met Wilderink, is dat niet doorgegaan, verklaart John Vriesde, voorzitter-meester van de Vlissingse vrijmetselaarsloge. "Het conflict tussen de twee stamt al uit de jaren 80. Zijn toetreding zou geen goede verhoudingen hebben gegeven binnen de loge. Dat is erg vervelend. Het is ook erg jammer dat de vrijmetselarij betrokken raakt bij deze vete."
De Nooijer beschuldigt Wilderink op haar beurt van smaad: hij is volgens haar het kwade brein achter een bericht van Omroep Zeeland dat ze een strafblad heeft, wat werd aangevoerd als reden voor een royement bij Fortuynlijk Zeeland.
Wilderink ontkent betrokkenheid en laat het hierbij: "Zij heeft een vete met mij, ik niet met haar. Ik heb haar nooit onheus willen bejegenen. Ze ziet overal intriges. Het lijkt wel of telkens als ze mijn naam ziet er een rode lap voor haar ogen wordt gehouden. Ze is zo obsessief bezig, dan het misschien beter is dat ze zelf naar een psycholoog of psychiater gaat."
Ongeleid projectiel
Door de Zeeuwse polderruzies binnen de LPF trok De Nooijers site veel bezoekers. Niet in de laatste plaats doordat ze regelmatig de vloer aanveegde met allerlei regionale kopstukken binnen de partij. Zo beschuldigde ze bestuursleden van cocaïnegebruik en extreem-rechtse sympathiën.
Over die roerige periode zegt Dirk Quist uit 's-Heer Arendskerke, toenmalig nummer twee op de kandidatenlijst van LPF Zeeland en zelf ook vrijmetselaar, dat hij destijds regelmatig werd gebeld door andere vrijmetselaren die zeiden dat hij niet met De Nooijer in zee moest gaan. Vervolgens belandde 'ineens' het Gak-dossier van mevrouw De Nooijer op het bureau van de landelijke LPF. De actie was bedoeld om haar uit de Zeeuwse afdeling te werken. Volgens De Nooijer zat Wilderink erachter: via zijn contacten bij een gelieerde instelling van de uitkeringsinstantie, die toegang had tot haar dossier. Voorzitter-meester John Vriesde herinnert zich iets over de betrokkenheid van Wilderink, maar zegt ook dat 'echte harde bewijzen ontbreken'.
In woede spuwde De Nooijer op haar site haar gal over de outplacementadviseur. En ze staat nog steeds achter wat ze toen heeft geschreven. "Ik blijf het volhouden." Ook Quist zegt ervan overtuigd te zijn dat op de site van De Nooijer geen onwaarheden staan. Quist: "De Nooijer is natuurlijk een ongeleid projectiel, maar op haar site kan ik haar niet op een leugen betrappen. Die rechter is er volgens mij ingetrapt."
Dat is nog maar de vraag. In de uitspraak staat dat De Nooijer verzuimde met voldoende bewijzen te komen voor haar uitlatingen. Terwijl vrienden van Wilderink getuigden dat hij binnen de vrijmetselaars geen dubieuze naam heeft. Ook zegt hij nooit in een psychiatrische inrichting te hebben gezeten. "Ik verwijs in mijn werk wel mensen door naar een psychiatrische behandeling. Maar zelf ben ik nooit ergens voor in therapie geweest. En waarom zou je zoiets überhaupt over een ander op internet zetten?"
Strafzaak
Of de uitingen op waarheid berusten, daarover kan de rechtbank in Middelburg zich waarschijnlijk nog een keer gaan buigen. Want behalve tot de civiele zaak van vorige maand, is het Openbaar Ministerie overgegaan tot vervolging van De Nooijer na een aangifte van smaad door onder meer Wilderink, maar ook enkele andere doelwitten van haar online alter ego 'Midrasj'.
"Ik wil best als getuige optreden", zegt Quist. Maar of het zover komt, moet nog blijken. Na diverse telefoontjes van Netkwesties naar het parket in Middelburg, luidde uiteindelijk de enige relevante mededeling: "We komen in de zaken rond mevrouw De Nooijer niet met informatie naar buiten. Dat heeft de parketleiding vandaag besloten."
Advocate Van Koeveringe van Wilderink bevestigde een dag eerder nog dat er een strafzaak zou komen. De zitting staat gepland voor eind maart.
Maar op de dag van dit artikel benaderde officier van justitie Flikweert De Nooijer persoonlijk, met een voorstel tot schikking: het betalen van 350 euro. De telefoontjes van Netkwesties worden als aanleiding genoemd. Ze weigert voorlopig in te gaan 'op elk voorstel van Flikweert'. Een gepikeerde De Nooijer beschuldigt de officier van justitie van ' partijdigheid en vriendjespolitiek' en overweegt een klacht in te dienen, omdat ze gefrustreerd is dat hij eerder twee aangiftes van haar seponeerde.
Gehackt?
De eerste aangifte was gericht tegen Wilderink, om dezelfde reden: smaad. En de andere aangifte had te maken met een inbreuk in haar computer en website. Volgens haar complottheorie zou een e-mail over een geheime LPF-bijeenkomst, die ze aan een klein groepje mensen stuurde, uit haar Zeelandnet-mailbox zijn gestolen en op haar website bij Zeelandnet zijn gepubliceerd. "Het bericht kan daar echt op geen enkele andere manier op zijn gekomen."
De verdachte die ze daarvoor op het oog heeft is een politieke tegenstander: Hedwig Smits, tegenwoordig lid van de Provinciale Staten voor de partij Zeeuws Belang. Smits werkte zich na de oprichting van LPF Zeeland op tot lijsttrekker, maar stapte later zelf op. Ze werkte destijds als presentatrice bij 'Zeelandnet TV'.
Statenlid Smits reageert tegen Netkwesties ongemeen fel op de aantijging van De Nooijer: "Ik heb de ballen verstand van computers. Een handlanger van mij bij de provider? Nou, ik kende verder niemand bij Zeelandnet. Ik ben zelfs nog nooit in het hoofdkantoor geweest!"
Ze vervolgt: "Weet je wat het is: ze heeft mij als vijand uitgekozen. Misschien is ze wel schizofreen of heeft ze een of andere ziekte. Ik kan dat natuurlijk niet bepalen, ik ben geen arts. Ze verzint allerlei dingen compleet op haar site. Dat mens heeft gewoon ziekelijke neigingen." Justitie nam de computer van Smits twee dagen in beslag en concludeerde dat Smits niet schuldig was.
Zeeuws zwijgen
Of en hoe Zeelandnet de identiteit van 'Midrasj' achterhaalde, is niet duidelijk. Niet dat De Nooijer lang ontkende dat ze het was, maar toch valt uit het vonnis niet op te maken hoe ze werd getraceerd. De provider besloot in augustus 2002 de Zeeuwse LPF-gemeenschap een dag uit de lucht te halen, na klachten over de site, niet alleen van Wilderink overigens, maar ook van onder meer jonkheer Schimmelpennick, die toen bestuurslid bij Fortuynlijk Zeeland was en in dat kader ook door De Nooijer onder vuur werd genomen.
Wilderink verklaart dat "een kennis" de identiteit van De Nooijer zou hebben achterhaald. "Ik ben zelf niet zo technisch, dus ik weet het ook niet precies."
Bij Zeelandnet houden ze de kaken stijf op elkaar. Een woordvoerster van de Zeeuwse internetaanbieder houdt het kort: "Dit is iets wat alleen tussen ons en de klant blijft." Zoals gezegd doet ook het OM er het zwijgen toe.
Ook voor anderen
Terwijl op internet veel grovere beschuldigingen tegen personen schering en inslag zijn, is het volgens advocate Van Koeveringe niet vreemd dat de aangifte in dit geval tot vervolging zal leiden. "Dit is bedoeld om te laten zien dat je met dit soort dingen gewoon niet weg hoort te komen."
Wilderink vindt niet dat na de eerder opgelegde schadevergoeding een strafzaak te zwaar is in verhouding tot het geschrevene. "Het is het OM ongetwijfeld om meer te doen dan dit alleen. Misschien kunnen anderen die op internet onheus zijn bejegend deze zaak later ook gebruiken."
Met andere woorden: het zou hoop kunnen bieden voor de slachtoffers van online hetzes, als ze het geld en de tijd ervoor overhebben terug te slaan. Maar in de praktijk wil bijna niemand zelf extra aandacht vestigen op kwetsende woorden. Uit deze Zeeuwse smaadzaak blijkt in ieder geval dat internetters met honende teksten over anderen daar niet altijd mee wegkomen. Niet dat De Nooijer zich daar bij neerlegt. "Kom op zeg, ik ben toch geen misdadiger!"
[Tonie van Ringelestijn, 19 februari 2004]
Warning: include() [function.include]: open_basedir restriction in effect. File(/home/sites/www.netkwesties.nl/web/templates/artikel_kolomscheider.php) is not within the allowed path(s): (/home/netkwestie/:/tmp:/usr/local/lib/php/) in /home/netkwestie/domains/netkwesties.nl/public_html/editie83/artikel1.php on line 101
Warning: include(/home/sites/www.netkwesties.nl/web/templates/artikel_kolomscheider.php) [function.include]: failed to open stream: Operation not permitted in /home/netkwestie/domains/netkwesties.nl/public_html/editie83/artikel1.php on line 101
Warning: include() [function.include]: Failed opening '/home/sites/www.netkwesties.nl/web/templates/artikel_kolomscheider.php' for inclusion (include_path='.:/usr/local/lib/php') in /home/netkwestie/domains/netkwesties.nl/public_html/editie83/artikel1.php on line 101