NAPSTER: DE VOLGENDE GENERATIE
Het vonnis van de Amerikaanse rechter inzake de zaak van platenmaatschappijen contra Napster, eerder deze week, betekent niet onmiddellijk maar waarschijnlijk wel indirect het einde van Napster. De verwachting is dat de meer dan 50 miljoen gebruikers massaal zullen overstappen naar Gnutella en andere Napster-achtige diensten. Hoe groot is de kans dat deze klonen eveneens juridisch worden aangepakt?
De belangrijkste kanttekening die we willen maken bij alle publiciteit over de alternatieven voor Napster is de volgende: het heeft geen zin dat er wel 200 alternatieven zijn. Dergelijke systemen voor uitwisseling bestaan vooral bij de gratie van exponenti‰le toename van de waarde met de groei van het aantal deelnemers. Dus louter systemen die veel gebruikers weten te trekken, vormen een werkelijk alternatief voor Napster. En dan nog moeten er voldoende gebruikers muziek ter beschikking stellen, want ook bij Napster geldt: veel meer nemers dan gevers.
En zodra een systeem een interessante schaalgrootte bereikt, is het een doelwit van de eventueel benadeelde industrie.
Vonnissen zijn lastig te interpreteren, zo blijkt uit enkele krantenkoppen van de afgelopen week: 'Napster mag geen gratis muziek bieden' en 'Napster moet stoppen'. De waarheid is iets ingewikkelder. Napster mag voorlopig wel open blijven, zolang gebruikers maar geen inbreuk maken op het auteursrecht. Aldus het vonnis van de rechtbank in San Francisco. Een lagere rechtbank mag nu aan het werk om een eerder verbod uit juli 2000 verder uit te werken en de rechten en plichten van Napster strakker vast te leggen.
Napster heeft dus nog niet het loodje gelegd. Maar nu de rechter Napster aansprakelijk houdt voor schendingen van het auteursrecht, vreest de grootste muziekbazaar van internet wel allerlei schadeclaims van de muziekindustrie. Dat zou op den duur alsnog het einde van deze gratis muziekuitwisselingsdienst betekenen. Napster wacht de claims niet af en is gelijk weer in hoger beroep gegaan. Uitstel van executie?
Verleden
Door deze rechtszaak is het nog maar de vraag of Napster zijn tweede verjaardag gaat halen. In de loop van 1999 raakte Napster, het geesteskind van de toen 19-jarige programmeur Shawn Fanning, in zwang in de Verenigde Staten. De gratis dienst veroorzaakte zoveel dataverkeer dat die gelijk op tal van universiteiten werd verboden. Nog voor het eind van het jaar kreeg Napster al zijn eerste rechtszaak aan de broek. De Amerikaanse platenindustrie, verenigd in de Recording Industry Association of America (RIAA), was de aanklager.
In de loop van 2000 verscheen Wrapster, een broertje van Napster waarmee gebruikers ook video en software kunnen uitwisselen. Tegelijkertijd doken de eerste Napster-klonen op.
Ook artiesten begonnen zich te roeren, met name rapper Dr. Dre en de band Metallica. Honderdduizenden fans met deze muziek op hun harde schijf wordt de toegang tot Napster ontzegd. RIAA gaat nog verder en eist in juni 2000 dat alle muziek van grote platenlabels wordt geweerd. Een maand later lijkt het erop dat de rechter de aanklager gelijk geeft, maar binnen twee dagen wordt de voorlopige uitspraak herroepen.
De Duitse mediagigant Bertelsmann - eigenaar van platenlabel BMG, een van de aanklagers - greep in november naar andere middelen en besloot een overeenkomst met Napster aan te gaan. Daarin wordt bepaald dat de muziekbaar op den duur wordt omgezet naar een betaalde dienst. Zodra de rechter Napster heeft verboden, kunnen de Duitsers de nieuwe versie naar voren schuiven. De vraag blijft alleen of andere platenmaatschappijen, zoals Universal, Sony, EMI en Warner, ook willen meedoen. Zo niet, dan blijft het betaalde aanbod beperkt.
Steekspel
De rechtszaak ging in de eerste plaats om een auteursrechtelijke kwestie. Mogen gebruikers zomaar MP3's uitwisselen met anderen? En zo ja, in hoeverre is Napster daaraan medeplichtig? De dienst stelde dat de site niet meer doet dan muziekliefhebbers de mogelijkheid bieden om muziek uit te wisselen. De rechter gaf Napster daarin gelijk.
Verder werd ter verdediging aangevoerd dat niet vastgesteld kon worden of de gebruikers auteursrechten schenden. Met dit excuus heeft de rechter echter korte metten gemaakt. Op de Napster-server staat immers een centrale catalogus met het platenbezit van alle op dat moment ingelogde gebruikers. Via deze catalogus is het illegale bezit gemakkelijk op te sporen. Napster kan zijn handen dus niet wassen in onschuld.
Tussen de auteursrechtelijke discussies speelden echter nog andere argumenten mee, vooral bedrijfsmatige. De aanklagers betoogden dat de muziekbranche door Napster al ruim een miljard gulden was misgelopen. De basis voor de berekening an dit bedrag was natte vinger-werk.
Nog steeds is niet duidelijk in hoeverre de platenindustrie werkelijk schade lijdt door Fannings uitvinding. Kopen Napster-gebruikers minder cd's, of juist meer omdat ze cd's op hun gemak thuis kunnen voorbeluisteren? Amerikaanse onderzoeksresultaten spreken elkaar tegen. In maart 2000 concludeerde SoundScan dat veel minder cd's worden verkocht, vooral bij winkels in de buurt van Amerikaanse universiteiten. Maar enkele maanden later bleek uit een ander onderzoek dat de verkopen niet daalden, maar juist stegen.
Nieuwe varianten
Sinds vorig jaar zijn diverse andere muziekruilbeurzen in de wereld gekomen. Netkwesties selecteerde een aantal bekende namen:
- Gnutella
De beoogde opvolger van Napster. Het had tot voor kort maar een paar duizend gebruikers. Het systeem kende vorig jaar een moeizame start, maar door de introductie van verbeterde klonen als BearShare en LimeWire wordt het veel grotere overlevingskansen toegedicht. Momenteel heeft het problemen om de massale toeloop van ex-Napstergebruikers te verwerken.
- OpenNap
Een 'open source'-versie van Napster. De werking is vergelijkbaar met Napster. Er wordt gebruik gemaakt van 200 centrale servers, twee keer zo veel als Napster. Het gemiddeld aantal gelijktijdige gebruikers ligt tussen de 200.000 en 600.000.
- AudioGalaxy Satellite
Dit is geen applicatie, maar een webdienst, geschikt voor elke browser. De dienst heeft een soort geheugen: als een bestand niet direct beschikbaar is, dan wordt het in de wachtrij gezet totdat de titel weer ergens opduikt. Titels worden gerangschikt op populariteit. Een afgebroken download kan later automatisch worden hervat.
- Carracho
Werkt alleen op de Mac. De groei verloopt langzaam maar gestaag. Het systeem telt momenteel zo'n 300.000 klanten en 60.000 servers.
Perspectief
Wacht deze diensten hetzelfde lot als Napster? Dat is nog maar de vraag. Wat Napster in belangrijke mate funest is geworden is de registratie van al het beschikbaar gestelde platenbezit op een centrale server. Een dienst als Gnutella maakt geen gebruik van een centrale catalogus en is daardoor nauwelijks grijpbaar. Het enige wat Gnutella doet is aangeven of andere muziekliefhebbers op dat moment bereikbaar zijn. De andere hierboven genoemde diensten kennen dezelfde gecentraliseerde aanpak als Napster en zijn dus wel juridisch kwetsbaar.
Door decentrale systemen als Gnutella is het te verwachten dat de bestrijding van muziekpiraterij zich zal verplaatsen van de diensten naar de afzonderlijke gebruikers. Maar miljoenen muziekliefhebbers vervolgen is een ondoenlijke zaak. Bovendien is hun identiteit vaak moeilijk te achterhalen. Wat dan?
Een ander alternatief is preventie: beveilig digitale muziek zodanig, dat kopiëren onmogelijk wordt. De technologie staat hiervoor echter nog in de kinderschoenen. Al met al heeft de platenindustrie nog lang niet gewonnen - sterker nog: de ellende begint waarschijnlijk nu pas.
