Adressen voor computers op internet, vastgelegd met het internetprotocol (IP), raken op. De nieuwe versie zes staat al jaren voor de deur, maar die blijft ook in 2004 nog slechts op een kier. Ondanks bijna 100 miljoen euro van de Europese Commissie voor een IPv6-lobby blijft de grote doorbraak uit. "Dit wordt weer doodgehypet."
Het Internet Protocol (IP) maakt de uitwisseling van datapakketjes tussen alle apparaten op internet mogelijk, doordat elke pc op internet de bestemming herkent aan de hand van een nummer. De huidige (vierde) IP-versie is al 20 jaar oud. De geschiedenis gaat nog verder terug: Defensie in Washington (het Pentagon) stond rond 1970 aan de wieg van Arpanet, een van de voorlopers van het huidige internet. De Amerikaanse berichtgeving over de nieuwe IP-versie (IPv6) suggereert dat het Pentagon de wegbereider is, maar dit is onterecht.
De noodzaak van IPv6 drong pas bij het Amerikaanse leger door na de terreuraanslagen van 11 september. Het ministerie van Defensie raakte sindsdien namelijk "een aanzienlijke hoeveelheid informatie kwijt" door de tekortkomingen van het huidige internetprotocol, vertelde Pentagon-directeur John Osterholz twee weken geleden tijdens een drukbezochte congres over IPv6 in Arlington.
Ook bleek het lastig om bijvoorbeeld elke soldaat en elke tank te voorzien van eigen internetadressen om zo "gegevens tot de uiterste einden van het defensienetwerk te pushen". IPv6 voorziet dus in een concrete behoefte van het Pentagon, reden voor het proefproject Moonv6, een net met IPv6-adressering. Aan de honderden vertegenwoordigers van bedrijven als AT&T, Cisco, Oracle, NEC en Verio deed Osterholz de oproep "eendrachtig" te werken aan de invoering van het nieuwe protocol.
Neemt de Amerikaanse Defensie hiermee opnieuw de rol aan als initiator van nieuwe netwerktechnologie? Dat niet, Amerika liep tot nu toe met de invoering van het nieuwe internetprotocol achter op Europa en Azië. Om een voorbeeld te noemen: het Nederlandse universiteitsnetwerk Surfnet bracht al in 1999 een IPv6-netwerk tot stand. En waar bevond zich 's werelds eerste internetknooppunt met IPv6-ondersteuning? In Amsterdam.
Intussen zijn Aziatische landen als Japan het verst gevorderd met IPv6. Ook China timmert de laatste tijd flink aan de weg. Zo rolde afgelopen week het bericht uit de Pekingse propagandamachine dat China een IPv6-netwerk in vijftien grote steden gaat aanleggen. Dat project heeft een veel grotere schaal dan Moonv6. "China ligt met IPv6 voor op de hele wereld", jubelden de Chinese media dan ook.
Adresschaarste in China
De Chinese voortvarendheid laat zich eenvoudig verklaren: bij de verdeling van blokken IP-adressen 20 jaar geleden kreeg Amerika bijna driekwart van de in totaal vier miljard Ipv4-adressen, terwijl heel Azië het moet doen met slechts 9 procent. Europa trof het beter met ruim 17 procent. In Amerika hebben bedrijven zelfs complete IP-blokken gekregen, waarmee ze over meer internetadressen beschikken dan Afrikaanse en Aziatische landen als geheel.
Als gevolg daarvan kampen reuzen als China en India met een nijpend tekort aan IP-adressen. In China bijvoorbeeld zijn potentieel 30 miljoen IPv4-adressen beschikbaar, terwijl er al meer dan 60 miljoen internetgebruikers zijn. En dat aantal neemt uiteraard in rap tempo toe. Houtje-touwtjeoplossingen lenigen de nood. De schaarste neemt toe naarmate meer apparatuur een netadres nodig heeft - te beginnen met mobiele telefoons, maar straks ook auto's en andere apparatuur.
Het dreigend tekort noopte technici begin jaren 90 een nieuwe versie van het internetprotocol te bedenken. IPv4, waarbij IP-adressen bestaan uit vier getallen, kent maximaal 4,2 miljard combinaties. Bij IPv6 - versie 5 kwam nooit van de grond - bestaan de IP-adressen uit 128 bits (zestien getallen), waardoor het totale aantal adressen uitkomt op 3,4 maal 1038, een 3 met 38 nullen. Dat moet genoeg zijn voor deze planeet.
Beveiliging
De bijna oneindige adresruimte is de belangrijkste verbetering van IPv6 ten opzichte van versie 4. Maar ook andere tekortkomingen van het oude protocol worden ondervangen. De belangrijkste is beveiliging. In IPv6 zit standaard encryptie ingebouwd, genaamd IPSec. Dankzij IPSec vindt het in- en uitpakken van gegevens alleen plaats bij het begin- en eindpunt van de gegevensstroom. Nu gebeurt dat ook onderweg en zijn gegevens bij elk knooppunt te onderscheppen.
Een ander pluspunt van IPv6 is dat het eenvoudiger wordt om apparaten binnen een netwerk aan te sluiten, bijvoorbeeld bij automatische configuratie. Daarnaast kan men met IPv6 beter onderscheid maken in verschillende kwaliteitsniveaus van de dienstverlening (quality of service - QoS). Ook een term die vaak valt in verband met IPv6 is 'multicasting', eenvoudiger distributie van een punt naar meer ontvangers.
Ineffectieve lobby
Dus direct invoeren, zou je zeggen. Maar het vlot niet met de invoering van IPv6. Dave Piscitello, destijds lid van de Internet Engineering Steering Group, lijkt in 1994 een vooruitziende blik te hebben gehad: "De invoering van Ipv6 zal een ongelooflijk pijnlijk proces worden, als het al slaagt."
Hoe komt dat? Gebrek aan geld, zegt Latif Ladid, de Luxemburgse voorzitter van lobby- en coördinatieclub IPv6Forum: "We hadden te maken met een recessie en de gevolgen van het uiteenspatten van de internetzeepbel op de beurs. Ook ging er veel geld op aan UMTS-licenties. Innovatie en onderzoek naar nieuwe technologieën zoals IPv6 kwamen in het gedrang. Telecombedrijven besparen aan alle kanten", aldus Ladid telefonisch vanuit Luxemburg tegenover Netkwesties.
Ladids IPv6-evangelie reikt ver: "IPv6 zal mensen beter dan nu in staat stellen zelf iets toe te voegen aan het net, in plaats van dat ze alleen maar toeristje spelen. En het maakt veel nieuwe communicatietechnologieën mogelijk, waardoor steeds meer mensen meer kennis met elkaar kunnen delen."
180 miljoen euro
Ladid is ook lid van de IPv6-werkgroep van de Europese Commissie. Binnen de Europese Unie is er tot nu toe 180 miljoen euro uitgegeven aan IPv6, zowel voor onderzoeks- als lobbyprojecten, vertelt hij met droge ogen. Volgens de Luxemburger is van dat bedrag de helft opgebracht door de Europese Commissie. Het is nog maar een klein deel van het geld dat de Commissie heeft gereserveerd ter ondersteuning van de IPv6-lobby.
Dus Europa gaf 400 miljoen 'oude guldens' uit voor iets dat nog nauwelijks iets opbracht. Ladis verdedigt dit uiteraard: "Voor de Europese Commissie heeft een IPv6-stuurgroep veel onderzoek verricht en veel seminars gegeven." Zijn eigen IPv6Forum at uit de ruif maar, zegt Ladid, belegde "geen dure ego-conferenties die je zo vaak ziet in het bedrijfsleven".
Mobiele videofonie en chipkaarten
Waar die enorme som geld heenging, blijft vaag. In plaats daarvan maakt Ladis vooral veel reclame voor IPv6, zoals voor de toepassing 'end-to-end streaming' van videobeelden over mobieltjes, een soort mobiele beeldtelefoon dus. "Ik heb sommige van die apparaten al gezien en ze zijn echt geweldig", zegt hij enthousiast.
Verder moeten UMTS-netwerken standaard gebruikmaken van de mobiele versie van IPv6. De mobiele operators zien natuurlijk graag dat de 'smart phones' gemakkelijk kunnen communiceren met internet en andere apparaten.
Behalve de mobiele markt voedt ook de consumentenelektronica de IPv6-lobby. Dvd-spelers, stereotorens, tv's, maar ook huishoudelijke apparaten worden in een thuisnetwerk met elkaar en met internet verbonden. Philips is een van de bedrijven die hiermee druk bezig is. Eerder dit jaar presenteerde het al enkele voorbeelden van apparaten die gebruik kunnen maken van IPv6, zoals een internetradio en een afstandsbediening.
Philips-onderzoeker Ger van den Broek, ook lid van de genoemde EU-club, verwacht dat "... elke woning binnen tien jaar een dozijn internetadressen heeft. IP-adrestoewijzing in een thuisnetwerk is simpeler met autoconfiguratie, zoals met IPv6, zekere voor de massa aan consumenten zonder ervaring met computers. Philips werkt aan vele variaties video- en audioterminals inclusief dvd/cd-spelers en recorders, alle met internetaansluiting.
Een van de andere Nederlandse leden van de Taskforce van de Europese Commissie is Jan van Arkel, medevoorzitter van de zogeheten e-Europe Smart Card Charter, een door de Europese Commissie onderhouden vergadercircuit dat blijkens de site vooral Zuid-Europese steden frequenteert. Wat hebben chipkaarten met IPv6 te maken? "Beide zijn niet meer of minder dan componenten in een totaalconcept", aldus Van Arkel. "Voor mij is IPv6 een tool die nog meer en nog massaler communicatie ondersteunt en ook een bepaald deel van de beveiliging voor zijn rekening kan nemen."
Nederland wacht het af
Nederland heeft trouwens samen met Oostenrijk als enige EU-land geen nationale IPv6-werkgroep. Volgens Van den Broek van Philips Research doet de Nederlandse overheid "bar weinig". Ook Ladid is kritisch: "Aan de Nederlandse overheid zou ik een oproep willen doen: onderneem actie. Als men nu een te afwachtende houding aanneemt kan dat nadelige gevolgen hebben voor het bedrijfsleven."
De Nederlandse overheid mijdt wel het overlegcircuit, maar niet het onderzoek. Behalve Surfnet beproeft ook het Telematica Instituut in Twente IPv6, met het project 6Net, waarbij IPv6-toepassingen worden getest. Wat sturing zou geen kwaad kunnen, volgens dit instituut. "De invoering van IPv6 is deels een politiek probleem", zegt Henk Eertink, die 6Net leidt. Hij wijst naar Japan: "Dit heeft een subsidieregeling voor bedrijven waarbij IPv6 als voorwaarde is gesteld voor nieuwe toepassingen."
Bij het ministerie van Economische Zaken laat woordvoerster Judith Thompson weten dat EZ een Nederlandse IPv6-werkgroep bestudeert. "We willen eerst een helder beeld hebben wat IPv6 kan betekenen voor ondernemend Nederland en welke rol EZ daarbij kan vervullen." De resultaten van het onderzoek, dat wordt uitgevoerd door adviesbureau M&I in Amersfoort, volgen "begin 2004". Op de vraag of EZ laat is op dit vlak, antwoordt Thompson kort en bondig: "Wij doen het nu zo."
Nuchtere criticasters
Te laat is Nederland niet. Lang niet iedereen is er immers van overtuigd dat de overheid überhaupt een rol moet spelen in de promotie van IPv6. "Van bovenaf werken hoeft niet wat mij betreft", zegt Simon Hania, technisch directeur van XS4All. "Met de vergadercultuur hier in Nederland levert dat toch altijd weinig concreet resultaat op."
Ook zeer kritisch is Jaap Akkerhuis, medewerker bij de Stichting Internet Domeinregistratie Nederland (SIDN). "Het wordt erg opgeblazen allemaal", zegt Akkerhuis over de activiteiten Ladid en consorten. "Sommige mensen hebben het over 'killer applicaties' waarvoor IPv6 nodig zou zijn, maar dat is niet zo. Alles kan ook met de huidige technieken al."
Verder bagatelliseert Akkerhuis de adressenschaarste: "Met de huidige groei zijn er volgens critici nog zeker 30 jaar te gaan voordat alle adressen op zijn, als je ze goed verdeelt. Er is dus geen reden voor paniek. Dit is niet zoiets als het millenniumprobleem. IPv6 wordt gewoon evolutionair ingevoerd." Akkerhuis zat overigens in een kleine verkennende klankbordgroep rond IPv6 bij Economische Zaken.
De SIDN-medewerker is zeker niet de enige scepticus. Zo noemde het Amerikaanse blad NW Fusion het protocol vorig jaar in een lijst met 'flops'. "Mobiele toepassingen mogen dan de vraag naar IPv6 aanjagen, maar was het niet de bedoeling dat het protocol nu al lang 'up and running' zou zijn? Maar wat gebeurde er? IPv6 slaagde er gewoon niet in een voldoende verbetering te vormen ten opzichte van alles wat beschikbaar is over IPv4."
Mythevorming
Dat vindt ook Geoff Huston, onderzoekschef bij het Australische telecombedrijf Telstra. Hij rekende in het vakblad Internet Protocol Journal in een lang opinieartikel en een ingezonden brief af met wat hij noemt 'de mythevorming rond IPv6'. De kritiek van Huston komt in het kort op het volgende neer: alles wat met IPv6 kan, kan nu ook al over IPv4, weliswaar op een soms iets minder ideale manier, maar het kan. "IPv6 heeft geen functionaliteit zonder IPv4-tegenhanger."
Volgens Huston is IPv6 ook niet veiliger dan IPv4: "Dat de IPSec-encryptie standaard beschikbaar is, wil nog niet zeggen dat er over het oude protocol geen uiterst veilige transacties mogelijk zijn of zullen blijven." En encryptie is ook maar een deel van beveiliging, merkt hij op. Dat geeft lobbyist Ladid overigens ook toe: "De grootste uitdaging voor de komende tien jaar is de beveiliging en dat houdt meer in dan IPSec."
Goede encryptie houdt namelijk nog geen hackers tegen, weet de Luxemburger ook. Voorts is het downloaden en installeren van een versleuteld virus net zo slecht als een virus zonder encryptie.
Huston ziet de komende jaren in de consumentensector geen enkele behoefte om over te stappen op IPv6. Dus is er voor bedrijven die zich richten op burgers - afgezien van de uitbreiding van de adresruimte - geen bittere noodzaak om nu al kostbare investeringen te doen in het nieuwe protocol.
Providers afwachtend
Nog maar weinig internetproviders bieden al abonnementen met IPv6-ondersteuning aan. In Nederland doet alleen Xs4all dat op de consumentenmarkt. De provider heeft 3000 gebruikers die als proef internetten via een 'IPv6-tunnel over IPv4'. "Bij een Power ADSL-abonnement hebben gebruikers ook de mogelijkheid om rechtstreeks op IPv6 te surfen, maar in de praktijk is er geen abonnee die dat doet", zegt technisch directeur Simon Hania.
Logisch: de meeste websites zijn niet beschikbaar over IPv6, dat surft niet zo fijn. Verder biedt in Nederland ook de zakelijke provider Bit diensten met IPv6 aan. Maar het gros van de providers kijkt de kat uit de boom. Ted Lindgreen, oprichter van NLNet en tegenwoordig van NLNetLabs, weet wel waarom: "De ISP's hebben het financieel al moeilijk genoeg. Invoering van IPv6 is nu nog niet zo nodig, dus wordt het naar achteren geschoven. Er is momenteel sowieso geen geld voor innovatie."
Erik Jan Bosch van Surfnet, dat na de genoemde proef nu al jarenlang IPv6 aanbiedt aan zijn klanten, bespeurt ook bij universiteiten en hogescholen "weinig interesse" voor het nieuwe protocol.
Volgens Pim van Stam, 'beleidsmedewerker technologie' bij providervereniging NLIP, zijn veel IPv6-functies alleen nog in software uitgevoerd en zijn ze "nog niet zo uitgekristalliseerd. Dat betekent dat grote providers eerder geneigd zijn om een IPv6-netwerk naast de huidige infrastructuur te leggen. Dan vormen de kosten daarvan een belemmering."
Er is nog een hindernis. In de specificaties op basis waarvan internetproviders op last van Justitie moeten kunnen aftappen zijn 128-bits adressen van IPv6 niet opgenomen. Dat betekent overigens nog niet dat het aanbieden van IPv6 thans strafbaar is. "Als er niet volgens de specificaties kan worden getapt, dan zijn providers verplicht dat op een andere manier te regelen", aldus Van Stam van de NLIP.
CEO's als hinderpalen
Behalve providers moeten vele hard- en softwaremakers IPv6 mogelijk maken. Met nieuwe apparaten en besturingssystemen is dat geen probleem. Zo bevatten de nieuwe routers al IPv6-ondersteuning. Dat geldt ook voor de meeste besturingssystemen, al zijn er in Windows XP nog wel enkele handelingen nodig om IPv6 'aan te zetten'. In nieuwe versies van Windows (Longhorn) zal Microsoft dat waarschijnlijk gebruiksvriendelijker regelen.
En het blijft mensenwerk, weet Simon Hania van XS4All: "Bij de systemen zijn de obstakels voor invoering van IPv6 langzaamaan weggenomen, maar de systeembeheerders ontberen vaak nog kennis en ervaring." Op dat gebied moet er nog veel gebeuren, ook op het beslissingsniveau in organisaties.
Latif Ladid richt zicht met zijn IPv6Forum richt zich dan ook met zijn praatjes vooral op de hogere echelons: "Als je mij vraagt 'wie vormen de grootste belemmering voor de uitrol van IPv6 dan zeg ik: de CEO's." Volgens Ladid is ook het bedrijfsleven in Nederland niet 'up to spec', omdat het erg afhankelijk is van de Amerikaanse industrie. "En daar leefde IPv6 tot voor kort nauwelijks, omdat het probleem van de adresruimte er minder acuut is."
Nieuw nummerbordje
Nieuwe adressering van de hele virtuele wereld is een gigantische klus, maar wat merkt de gewone internetter ervan? Waarschijnlijk bar weinig. Want het aloude IPv4 zal nog lange tijd gewoon blijven werken naast IPv6, omdat beide protocollen tegelijkertijd gebruikt kunnen worden ('dual stack'). Het aanbieden van beide protocollen is wel een kostbare aangelegenheid, aldus Henk Eertink van het Telematica Instituut: "Het is een heleboel werk om een serverpark helemaal 'dual stack' te maken. Dit soort migratieprojecten kost veel geld. Een netwerkafdeling moet daarvoor nu al tijd investeren."
Erik Jan Bosch van Surfnet verwacht dat IPv4 nog 10 tot 15 jaar zal blijven bestaan: "Misschien dat ze van een leverancier een extra cd'tje krijgen met wat nieuwe drivers. Nee, de gewone gebruiker zal er niet al te veel van merken. Heel Europa gaat over van 230 Volt op 110 Volt, maar dan met behoud van de zelfde stekkers, daar praten we over."
IPv6 zal pas kritische massa krijgen zodra de nieuwe generatie mobiele telefoons en 'home entertainment'-systemen gemeengoed zijn geworden, voorspelt Bosch. Van Stam van NLIP denkt dat zoiets "nog wel tien jaar kan duren".
Ladid heeft op die termijn grootse verwachtingen. "Let op mijn woorden", bezweert de Luxemburger, "over 10 tot 15 jaar zullen we op grote schaal applicaties zien die groter zijn dan het web nu is." Die zullen, zo voorspelt de lobbyist, met name zitten in de sfeer van peer-to-peer (bestandsuitwisseling). "Het downloaden van bestanden maakt nu al meer dan de helft van het internetverkeer uit, tegenover een kwart voor het webverkeer."
Jaap Akkerhuis van SIDN ziet het met lede ogen aan: "Zoiets als WAP werd ook doodgehypet. Het gedoe rond IPv6 begint daarop te lijken. Mensen zijn toch eerder bereid te betalen voor de Playboy dan dat ze hun koelkast online willen hebben."
Stoomschepen en breedbeeld
Geduld is een schone zaak, meent zijn mede-criticaster Geoff Huston: "Stoomschepen stopten ook niet met varen de eerste dag dat een door diesel aangedreven boot het ruime sop koos. Het was een veel langzamer proces dat uiteindelijk leidde tot een verandering in de scheepvaart - de volgende generatie schepen bood snellere diensten tegen een lagere prijs."
Een hedendaagse vergelijking is die met de verkoop van breedbeeldtelevisies. Die hebben ook een enorme aanlooptijd nodig gehad, vooral door gebrekkige ondersteuning met breedbeeldprogramma's. Weinigen kochten een nieuw tv-toestel speciaal voor HDTV, wel dient de mogelijkheid zich aan als de oude beeldbuis wordt vervangen. Iets soortgelijks is denkbaar bij de IP-overgang: servers, routers, besturingssystemen zijn als ze worden vervangen automatisch voor het nieuwe protocol geschikt, zonder dat de meeste mensen daar al te veel van zullen merken.
Simon Hania van Xs4all: "Voor de gewone man is de invoering van IPv6 waarschijnlijk even interessant als een discussie of er zes of acht karakters op een nummerplaat moeten staan..."
[31 december 2003, Tonie van Ringelestijn]
Warning: include() [function.include]: open_basedir restriction in effect. File(/home/sites/www.netkwesties.nl/web/templates/artikel_kolomscheider.php) is not within the allowed path(s): (/home/netkwestie/:/tmp:/usr/local/lib/php/) in /home/netkwestie/domains/netkwesties.nl/public_html/editie76/artikel2.php on line 135
Warning: include(/home/sites/www.netkwesties.nl/web/templates/artikel_kolomscheider.php) [function.include]: failed to open stream: Operation not permitted in /home/netkwestie/domains/netkwesties.nl/public_html/editie76/artikel2.php on line 135
Warning: include() [function.include]: Failed opening '/home/sites/www.netkwesties.nl/web/templates/artikel_kolomscheider.php' for inclusion (include_path='.:/usr/local/lib/php') in /home/netkwestie/domains/netkwesties.nl/public_html/editie76/artikel2.php on line 135