Jeroen Terstegge

Troubles in corporate privacyland

De NLIP dreigde onlangs uit VNO-NCW te stappen vanwege diens ruimhartige kijk op ongevraagde reclamemails aan bedrijven. Maar het standpunt van de NLIP berust op een misvatting: 'ongevraagde' reclame is iets anders dan 'ongewenste' reclame.

Op 1 oktober jongstleden stuurde werkgeversorganisatie VNO-NCW een brief aan de Tweede Kamer met zijn standpunt inzake B2B-marketing: het versturen van ongevraagde reclame aan bedrijven. Providervereniging NLIP reageerde boos. Tegenover de pers noemde NLIP-directeur Hans Leemans de brief van VNO-NCW "dommig" en liet weten te overwegen om met zijn club uit het VNO-NCW te stappen.

Voor de goede orde even de feiten op een rij. De Europese Elektronische Communicatie en Privacy Richtlijn (Richtlijn 2002/58), die vorig jaar is aangenomen en dit jaar in de Lidstaten moet zijn ingevoerd, voert een opt-in-stelsel in voor ongevraagde commerciële e-mail. Dit stelsel geldt echter alleen voor e-mail gericht aan consumenten. Voor ongevraagde commerciële e-mail aan bedrijven of instellingen bepaalt de Richtlijn in artikel 13 lid 5 uitdrukkelijk dat de Lidstaten zelf mogen bepalen welke regels zij voorschrijven, zolang deze voorschriften de belangen van deze bedrijven maar afdoende beschermen.

Vooruitlopend op een wijziging van de Telecommunicatiewet heeft het kamerlid Van Dam (PvdA) een amendement ingediend bij de behandeling van implementatie van de E-commerce Richtlijn (Richtlijn 2000/31) in het Burgerlijk Wetboek. Dit amendement stelt voor om de lat voor de bescherming van bedrijven net zo hoog te leggen als die voor de consumenten: een volledige opt-in dus.

Omdat het de bedoeling is om deze regeling in het Burgerlijk Wetboek weer in te trekken ^(*) zodra de Telecommunicatiewet is aangepast aan Richtlijn 2002/58, heeft Van Dam een vergelijkbaar amendement ingediend bij het wetsvoorstel tot wijziging van de Telecommunicatiewet (Amendement 28 851, nr. 18). Voor zover mij bekend zijn deze amendementen niet eerst door Van Dam met het bedrijfsleven - lees: VNO-NCW - besproken.

Het is dan ook niet verwonderlijk dat VNO-NCW heeft gemeend om zijn eigen opvatting over dit onderwerp naar de Tweede Kamer te sturen, zeker niet nu deze amendementen de belangen van het bedrijfsleven - naar het oordeel van het bedrijfsleven zélf - op overdreven wijze zou beschermen.

Bedrijven in spagaat

Het moet gezegd dat de NLIP op een bepaald punt wel gelijk heeft. Bedrijven zitten inderdaad niet altijd te wachten op reclame via de elektronische brievenbus, hetgeen ook door VNO-NCW wordt beaamd. Maar het bedrijfsleven zit hier in een spagaat, die soms ook binnen één enkele onderneming zichtbaar is: aan de ene kant willen zowel verkopers als inkopers graag het kanaal van B2B-marketing via fax en e-mail openhouden, aan de andere kant moeten hun IT-afdelingen zich in allerlei bochten wringen en hoge kosten maken om de echte ongewenste rommel – spam dus – tegen te houden.

Het bedrijfsleven heeft bij monde van VNO-NCW echter in deze belangenafweging de balans laten doorslaan in het voordeel van de vrije zakelijke communicatie. Ongevraagde aanbiedingen aan andere bedrijven via e-mail en fax moeten mogelijk blijven, maar er moet wel een soort opt-out-systeem komen om bedrijven te vrijwaren van ongewenste rommel en een stortvloed aan oninteressante aanbiedingen. Dit standpunt is volledig in lijn met het voorschrift van artikel 13 lid 5 van de Richtlijn, om de belangen van het bedrijfsleven te beschermen.

Het probleem van de NLIP – dat al zo oud is sinds het begin van de discussie in Brussel over de Richtlijn – is dat de Europese regels geen rekening houden met de investeringen die internetaanbieders moeten doen voor het doorgeven van al die e-mail. Om toch hun financiële belangen te beschermen zetten de aanbieders zwaar in op de opt-in.

Volstrekte misvatting

NLIP meent kennelijk dat met een opt-in-systeem het totale aantal e-mails drastisch zal afnemen, waardoor de providers niet onnodig op kosten worden gejaagd. Dit is echter een volstrekte misvatting. Onderzoek heeft aangetoond dat opt-in- en opt-out-systemen na verloop van tijd naar elkaar toe groeien in absolute aantallen e-mails.

Bij een opt-in-systeem zullen steeds meer mensen en bedrijven toestemming geven voor het sturen van ongevraagde reclame, simpelweg omdat zij op de hoogte willen blijven van hetgeen er in de wereld te koop is. Dat geldt zeker voor bedrijven die nu eenmaal continu dingen inkopen en wier inkoopafdelingen dus altijd op zoek zijn naar een leverancier die dezelfde kwaliteit levert voor de laagste prijs.

Bij een opt-out-systeem daarentegen zullen steeds meer mensen en bedrijven de echte rommel en de aanbiedingen waarin zij niet geïnteresseerd zijn buiten de deur willen houden, maar de interessante aanbiedingen zullen zij gewoon laten passeren.

In een tweede brief d.d. 7 oktober 2003 aan de Tweede Kamer inzake de wijziging van de Telecommunicatiewet geeft VNO-NCW een opsomming van de diverse mogelijkheden voor het opstellen van regels voor ongevraagde B2B-reclame. Deze opsomming – oplopend in zwaarte – luidt:

• - helemaal niets regelen (maar dat is in strijd met de richtlijn);
• - niet regelen in de wet, maar via zelfregulering (dat is, indien het doordacht gebeurt, mogelijk niet in strijd met de richtlijn);
• - relatieve opt-out á la artikel 40 Wet bescherming persoonsgegevens;
• - absolute opt-out á la artikel 41 Wet bescherming persoonsgegevens;
• - opt-out via verplicht te raadplegen centrale lijst (á la Verenigd Koninkrijk);
• - 'soft' opt-in: opt-in voor rechtspersonen waarmee nog geen relatie bestaat + opt-out voor bestaande klanten (á la consumenten, zie art. 13 richtlijn);
• - volledige opt-in voor iedereen (á la Amendement Van Dam).

Wat het VNO-NCW betreft kan al hoog in de opsomming worden gestopt, aldus zijn brief.

Gelet op het brede scala van mogelijkheden en het feit dat Richtlijn 2002/58 een interne marktrichtlijn is - en dus de marktwerking in Europa moet reguleren, maar niet onmogelijk moet maken - is het logisch dat minister Donner bedenktijd heeft genomen en de Kamer gevraagd heeft om de stemming over het amendement-Van Dam uit te stellen.

Ongevraagd versus ongewenst

Voor alle duidelijkheid: iedereen is het erover eens dat ongewenste rommel zoals porno, snel-rijk-mailtjes en de zogenaamde 'business deals' die Afrikaanse oplichters over ons uitstorten verboden moet blijven. Maar 'ongevraagd' en 'ongewenst' zijn twee verschillende grootheden. De NLIP laat zich graag leiden door de gedachte dat alle ongevraagde e-mail ook ongewenst is, zoals de Nederlandse vertaling van de richtlijn helaas ook suggereert (het Engelse "unsolicited" is vertaald met "ongewenst").

Maar dit is niet altijd het geval. Zo was ik buitengewoon blij met het ongevraagde e-mailtje dat ik een tijdje terug van Microsoft ontving over de problemen met de gevaarlijke Blaster-worm, zodat ik tijdig veiligheidsmaatregelen kon nemen. Ongetwijfeld heeft Microsoft dit bericht in grote hoeveelheden naar zijn klanten verstuurd. Ik betwijfel of er iemand is geweest die dit e-mailtje als ongewenst heeft beschouwd.