Lodewijk Asscher

Valentijn met streepjescode: het einde van de anonieme brief

De afperser, de schuchtere Valentijn en de klokkenluider hebben één ding gemeen: ze versturen hun boodschap anoniem. Daarvoor kunnen ze internet gebruiken, hoewel de klassieke brievenpost vroeger ook al een universele dienst bood die de boodschap netjes afleverde zonder boodschap aan de boodschap. Deze anonieme communicatie via de postdienst is binnenkort wellicht geschiedenis.

Een speciale Amerikaanse commissie schreef voor president Bush een rapport met de welluidende en optimistische titel Embracing the future: making the tough choices to preserve universal mail service (pdf). Naar aanleiding van de anthraxbrieven uit 2001 en de strijd tegen het terrorisme boog deze commissie zich over modernisering van de post.

In de Verenigde Staten is post altijd nadrukkelijk met de vrijheid van meningsuiting in verband gebracht. Vroeger was de post hét netwerk voor de verspreiding van kranten. Daarom is ook altijd gewaakt voor bemoeienis van de boodschapper met de boodschap. De staat mag als vervoerder van post niet discrimineren op grond van de afzender of van de inhoud. Deze commissie houdt daarentegen een agressief pleidooi voor verplichte afzenderidentificatie op iedere brief, zowel commercieel als privé.

Het rapport schetst grote voordelen voor het bedrijfsleven: klantenbestanden komen veel makkelijker in beeld, klantenanalyses worden gedetailleerder. En natuurlijk is dit opnieuw een belangrijke stap naar een veiliger wereld. Wie garandeert immers dat Bin Laden de volgende keer niet per ansicht toeslaat? The commission believes that sender identification on all mail could further enhance the security and speed of the nation’s mail system.

Het systeem zou gaan werken met een geavanceerde vorm van streepjescodes op de brief, waardoor de afzender van een poststuk op ieder gewenst moment is te traceren. Information such as sender identification, geographic origin, and mail class can be applied at the initial stage of the mail process and can be encoded by "smart" stamp.

De commissie negeert hierbij het (Amerikaanse) constitutionele recht op anonieme vrijheid van meningsuiting, en veronachtzaamt de nuttige bijdrage aan de bestrijding van fraude en overige misstanden die klokkenluiders en anonieme tipgevers per niet-traceerbare brief kunnen leveren. Maar de voorstellen passen in een trend.

Historisch gezien had Vadertje Staat altijd al een grote belangstelling voor de inhoud van post en andere privé-communicatie. De post in het prerevolutionaire Frankrijk werd voor de nieuwsgierige koning Lodewijk geopend. De DDR maakte massaal gebruik van telefoontaps. Allemaal omdat de overheid moest weten waar onderdanen over spraken.

Tegenwoordig vindt de overheid het vaak interessant de zogenaamde verkeersgegevens te bemachtigen en te analyseren: wie belde wie en wanneer? Een databank met alle surfgegevens, de locatiegegevens van het mobieltje of de identiteit van verschillende e-mailers vormt al lang een geliefd fantasieobject van opsporingsambtenaren en geheime diensten. En nu bereikt deze ontwikkeling zelfs de voorheen zo stoïcijnse post.

Het voorstel vormt een beperking van de privacy en een beperking van de vrijheid van meningsuiting. En zal het gevaar van terrorisme hierdoor werkelijk afnemen? Over het algemeen laten de bad guys zich door dergelijke initiatieven niet afschrikken. Voor goedwillende burgers leidt het voorstel volgens de commissie vooral tot meer veiligheid en een betere dienst. The greatest inconvenience, most certainly, would be to those who use the mail system for unlawful purposes, since such a move would hand law enforcement a powerful new tool to identify and prevent such abuse.

Een tamelijk harde en cynische verdachtmaking in de richting van iedereen die ooit anoniem zou willen communiceren. Van Valentijn naar schurkenstaat is maar een kleine stap.

Opmerkelijk is dat een systeem van Smart Mail met afzenderidentificatie aan de ene kant de (staats-)macht van het opsporingsapparaat vergroot, terwijl het de controle op diezelfde macht verkleint: de anonieme klokkenluider/verklikker wordt een wapen ontnomen. Een tweesnijdend zwaard in handen van een dolende staat. Daar komt bij dat de burger geen alternatief heeft voor de monopolistische postbedrijven.

Het zijn Tough Choices, aldus de titel van het rapport. Maar in plaats van keuzes biedt het vooral een inkijkje in de hedendaagse Amerikaanse veiligheidsdoctrine. Verdachtmakingen aan het adres van mensen die grondrechten belangrijk vinden gaan hand in hand met het veiligstellen van het commerciële belang van een moderne postdienst. Retoriek over 11 september 2001 sluit naadloos aan bij de leuke nieuwe mogelijkheden van de burger zijn post van seconde tot seconde te volgen.

Zoals dat hoort bij een Amerikaans rapport prijken de aardigste gezichten op de cover: een lieftallig Aziatisch meisje, een enthousiaste zwarte postbode en een vitaal en gelukkig bejaard echtpaar. De inhoud is daarentegen uitermate cynisch: Make no mistake - in de strijd tegen het terrorisme is alles geoorloofd.

'Embracing the future' noemen we dat...
Warning: include() [function.include]: open_basedir restriction in effect. File(/home/sites/www.netkwesties.nl/web/templates/column_kolomscheider.php) is not within the allowed path(s): (/home/netkwestie/:/tmp:/usr/local/lib/php/) in /home/netkwestie/domains/netkwesties.nl/public_html/editie70/column1.php on line 49

Warning: include(/home/sites/www.netkwesties.nl/web/templates/column_kolomscheider.php) [function.include]: failed to open stream: Operation not permitted in /home/netkwestie/domains/netkwesties.nl/public_html/editie70/column1.php on line 49

Warning: include() [function.include]: Failed opening '/home/sites/www.netkwesties.nl/web/templates/column_kolomscheider.php' for inclusion (include_path='.:/usr/local/lib/php') in /home/netkwestie/domains/netkwesties.nl/public_html/editie70/column1.php on line 49