Michel K. opende databanken die voor anderen gesloten bleven. Hij kreeg soms wel 150 sofi-nummers op een dag los - louter met de telefoon, door zich te bedienen van pseudoniemen, smoezen en de nodige dialecten. Voor bureau Mariëndijk werkte K. zich kapot voor een schijntje. Hij zit ruim een half jaar in voorarrest, zijn gewiekste profiteurs lopen (nog) vrij rond.
"Hallo, met je collega De Boer uit Veendam. Ik moet zo meteen naar een vergadering, zou jij snel wat kentekennummers kunnen opzoeken?", klinkt het in onvervalst Gronings in een telefoontje naar de Rijksdienst voor het Wegverkeer.
Even later gaat de telefoon bij het uitkeringsinstelling UWV/Cadans in Heerlen. "Hoi met René. Ja, inderdaad, het systeem ligt hier alweer plat. Vervelend he? Zeg, zou jij me even willen helpen?"
Meteen daarna belt 'Patrick Walker' met een Antilliaanse tongval naar de FIOD in Rotterdam, neemt 'Piet Sloos' contact op met de Haagse sociale dienst, telefoneert 'de heer Penders' naar de ABN/Amro en belt 'Peter' van het parket in Utrecht naar zijn 'collega' Suzan bij de rechtbank in Den Bosch om te vragen wat informatie uit een strafblad door te geven.
En zo belde de 36-jarige Hagenaar Michel K. zich dag in dag uit helemaal suf. Het was immers zijn dagelijks werk: het opbellen van instanties en bedrijven om informatie over personen los te krijgen. Telkens gebruikte hij een valse naam. En telkens een andere smoes. (Bovenstaande voorbeelden werden genoemd in de rechtszaal.)
Met veel van de mensen die K. sprak bouwde hij in de loop der tijd een telefonische relatie op. Steeds vaker kon K. volstaan met het noemen van zijn naam en de mensen aan de andere kant van de lijn wisten dat er weer een verzoek om sofi-nummers, strafrechtelijke gegevens, kentekennummers en andere informatie zou komen.
Soms ook barstte Michel K. tijdens het bellen uit in een woedeaanval. Dan kwam de informatie waar hij op aasde niet snel genoeg boven tafel. Bij geen succes kwakte hij er ook wel eens gewoon de hoorn op de haak. Want K. had haast, erg veel haast. Zeker na september 2002 zag hij het aantal opdrachten sterk toenemen. Hij maakte steeds langere dagen. Vele honderden telefoontjes pleegde de Hagenaar elke week - met de belastingdienst, met uitkeringsinstanties als UWV Cadans, met alle grote banken, met de Kamer van Koophandel, met sociale diensten, met rechtbanken, met de Dienst Motorrijtuigenbelasting, met deurwaarders, met de FIOD en met nutsbedrijven.
'Werk voor top van bovenwereld'
Michel K. voerde een eenmanszaakje als 'informatiebureau'. Daarmee maakte hij zich op grote schaal schuldig aan het op illegale wijze bemachtigen van persoonsgegevens. Die verkocht hij vrijwel alleen aan zijn voormalige werkgever, een veel groter handelsinformatiebureau. Dit bureau werkte in opdracht van bekende advocatenkantoren, verzekeringsmaatschappijen en grote banken. Die wilden met de gegevens bekijken of ze nog verhaal konden doen op grote schuldenaars.
In april 2003 deed de politie een inval bij Michel K. in Den Haag. Sindsdien zit hij in voorarrest. Vorige week donderdag, 24 september, verscheen hij voor de Haagse rechtbank. De tenlastelegging: oplichting en deelname aan een criminele organisatie. De eerste misdaad omdat hij onder valse voorwendselen in data handelde voor financieel gewin. De tweede beschuldiging heeft te maken met die grootste klant van Michel K.: handelsinformatiebureau Mariëndijk in Zoetermeer.
Mariëndijk wordt door het College Bescherming Persoonsgegevens in een rapport uit april, waarover Netkwesties twee keer eerder uitgebreid berichtte, verantwoordelijk gehouden voor de grootste privacyschending die het College tot nu toe constateerde. Het bureau verkocht vele duizenden persoonsgegevens - van bankgegevens tot informatie over strafbladen. Tot de klantenkring van Mariëndijk behoorden ook gerenommeerde advocatenkantoren als Nauta Dutilh, Stibbe, Moszkowicz en het kantoor van de landsadvocaat, Pels Rijcken & Droogleever Fortuijn.
K.'s advocaat P.M. van Russen Groen (van het kantoor Wladimiroff Waling Schreuders) wierp tijdens de rechtszitting op dat K. niet opereerde in "een soort louche onderwereld. Sterker nog: hij werkte in opdracht van de top van de bovenwereld. Bekende advocatenkantoren en zelfs indirect de Nederlandse staat. Hij dacht zich te bevinden in een grijs gebied. Met de wetenschap dat hij werkte voor de bovenwereld meende hij dat wat hij deed moreel door de beugel kon."
Handelsinformatiebureaus nemen het vaker niet zo nauw met de privacywetten, bleek ook uit eerdere rapporten van het CBP. "In deze wereld ontbreekt het kennelijk overal aan een gebrek aan normbesef, dat geldt ook voor de opdrachtgevers. Het is niet redelijk dat hij zo zwaar wordt gestraft. En het kan toch niet zo zijn dat die instanties de dans ontspringen?" vroeg Van Russen Groen zich af.
Vertrouwen in telefonie verloren
K. kwam tijdens de rechtszitting over als een gebroken man. Hij had zijn strafbare feiten al uitgebreid bekend. Regelmatig liet de Hagenaar moedeloos zijn hoofd hangen. "Als ik had geweten dat jezelf uitgeven voor een ander een misdaad was, dan had ik er gelijk de stekker uit getrokken. Ik was het al maanden zat. Een gevangenisstraf was het me nooit waard geweest."
Officier van justitie mr. L. van der Wees wist dat niet zo zeker. "Waarom gebruikte u dan niet uw eigen naam en vertelde u gewoon voor wie u werkte en waarom u belde?"
Voor het onderzoek naar K. werd de telefoon van de informatiemakelaar gedurende tien dagen afgetapt. Dat is een relatief korte periode. Van der Wees: "De politie moest stoppen met de taps omdat het bijna niet meer te doen was om alles uit te luisteren en uit te tikken."
Ze toonde zich 'diep geschokt' door de hoeveelheid privégegevens die K. wist lost te krijgen en de manier waarop dat gebeurde. "K. kan in een onvoorstelbaar tempo van humeur en accent veranderen." Ze kwam tijdens de zitting op de proppen met een groot schema waarop alle telefoonnummers die K. tijdens de aftapperiode had gebeld waren gesymboliseerd door lijntjes. Dat kunstwerk overhandigde ze aan K's raadsman, die er Netkwesties een blik op liet werpen.
Met medewerkers van Rijksdienst Wegverkeer en UVW belde hij in drie maanden tijd meer dan 40 keer. "Brave ambtenaren" werden het slachtoffer van de praktijken van K., beweerde Van der Wees. "De mensen bij wie hij de informatie loskreeg voelen zich zeer belazerd. Hun vertrouwen in het medium telefoon is ernstig op de proef gesteld. Ook vragen ze zich af wie zij nog kunnen vertrouwen tijdens hun dagelijkse werkzaamheden. Maar de echte slachtoffers zijn natuurlijk ontelbaar veel burgers van wie de persoonsgegevens op straat lagen."
"Ik heb er spijt van dat ik wel eens banaal ben uitgevallen", sprak K. bedremmeld. "De stress werd me gewoon te groot. De laatste tijd werd het ook steeds moeilijker om gegevens los te krijgen. Sommige bankmedewerkers begonnen me zelfs te treiteren. Toen ben ik wel eens vreselijk tekeer gegaan, ja. Ik had het ook veel te druk, weet u. Ik zat er echt doorheen. Ik was van plan ermee te stoppen. Eigenlijk was ik wel blij toen de politie bij me binnenviel."
Voor een habbekrats
K.'s enige doel was geld verdienen, hield de officier van justitie de rechter voor. Dat geld was betrekkelijk. Want volgens raadsman Van Russen Groen kreeg de Hagenaar van zijn verreweg grootste opdrachtgever Mariëndijk slechts 14 euro voor een standaardrapportage over een schuldenaar, terwijl het bureau dezelfde gegevens verkocht voor 175 euro. Voor diepergravend werk rekende het Zoetermeerse bureau bedragen van 750 tot 1500 euro, waarvoor het dan enkele malen die 14 euro zelf had betaald.
Mariëndijk-medewerker G. zei in een openhartige verklaring: "K. werkte snel, goed en voor een habbekrats."
K. werd door Mariëndijk niks verteld over de inval door het College Bescherming Persoonsgegevens in september 2002. Daarna werd hij bedolven onder de opdrachten die het Zoetermeerse bureau allemaal naar hem doorschoof, omdat ze, zo zei een medewerker, "hun handen er niet meer aan wilden branden".
Negen medewerkers van Mariëndijk, onder wie de directeur Dennis E. met wie Netkwesties vorige maand sprak, verschijnen over enkele maanden voor de rechter.
Pispaaltje
Bij de inval door justitie bleek onder meer dat de Mariëndijk-directeur twee cd-roms had laten branden met daarop de persoonsgegevens van de afgelopen jaren, als 'back-up', na de CBP-rapportage. Ook had hij zes mobiele telefoons aangeschaft waarmee zijn personeel op dezelfde onwettige voet door moest gaan met het achterhalen van informatie, uit angst dat de vaste lijnen afgetapt zouden worden.
Verder richtte Mariëndijk volgens Van Russen Groen enkele satellietbedrijfjes op, omdat het van plan was om de illegale praktijken onder een andere naam voort te zetten. Uit het register van de Kamer van Koophandel blijkt dat op hetzelfde adres als Mariëndijk in Zoetermeer ook BV's met namen als Daelenbergh en Blandford staan ingeschreven.
De medewerkers van Mariëndijk zijn nog altijd op vrije voeten, terwijl Michel K. al meer dan een half jaar in voorarrest zit. Dat wekt wrevel. "Hij voelt zich het pispaaltje", zei K.'s 'zaakwaarnemer' buiten de rechtszaal. "Hij zit alleen vast, terwijl de anderen van Mariëndijk nog vrij rondlopen. En die deden precies hetzelfde."
Van Russen Groen eiste op deze grond dat zijn cliënt bij de uitspraak op 9 oktober onmiddellijk op vrije voeten zal komen. "Zesenhalve maand lijkt me wel meer dan voldoende. Ik doe veel strafzaken maar met deze man heb ik echt een beetje medelijden", zei de raadsman na afloop van de zitting.
Officier van justitie Van der Wees eiste echter een gevangenisstraf van 18 maanden, waarvan zes voorwaardelijk, met aftrek van het voorarrest. Dat zou nog bijna vijf maanden brommen worden.
Moeite met leggen contacten
Uit psychiatrisch onderzoek naar K. bleek dat hij niet aan geestelijke stoornissen lijdt. Gevaar voor herhaling is er volgens de psychiater ook niet. Die tekende wel dit intrigerende punt op: "Meneer heeft in de sociale omgang moeite met het leggen van contacten."
K. vertelde tijdens de rechtszitting al wat hij wil gaan doen nadat hij vrijkomt. "Ik wil een bedrijfje beginnen waarmee mensen met een halsbandje met een zendertje erin via internet hun huisdier kunnen traceren met behulp satelliettechnologie."
Opvallend detail is ook dat K. zei dat een van zijn kleinere opdrachtgevers het handelsinformatiebureau Goderie van Groen was. Dat bureau werd jaren geleden al door het CBP op de vingers getikt voor vergelijkbare misstanden, maar wel op kleinere schaal. "Ik kan de stroom klanten nu al niet meer aan", zei Roy Goderie eerder in Netkwesties.
College-lid Jan Willem Broekema zegt dat de zaak K. voor het CBP slechts een 'spin-off' is van het onderzoek naar Mariëndijk - al blijft het college zelf nog altijd spreken over Bureau X.
Wel was Broekema verrast door de feiten die uit de rechtszaak naar boven kwamen. De beweringen van justitie en K's advocaat over de back-ups op cd-rom, satellietbedrijfjes en mobiele telefoons van Mariëndijk "waren nieuw voor hem". Broekema: "Daaruit blijkt maar weer eens waarom justitie spreekt van een criminele organisatie."
Het bureau heeft het CBP inmiddels uitgenodigd "om kennis te nemen van de nieuwe werkwijze", aldus Broekema. "We zijn daar nog niet op ingegaan. We wachten het nog even af."
Sociale hacker
Volgens Broekema heeft de zaak rond het Zoetermeerse handelsinformatiebureau veel gevolgen. "Behalve deze rechtszaken gebeurt er ook veel intern bij overheidsinstellingen en bedrijven", beweert hij. "Zo worden richtlijnen aangescherpt. Er is veel in beweging gekomen."
Bij de organisaties die het 'slachtoffer' werden van handelsinformatiebureaus moet het besef doordringen dat de wettelijke geheimhoudingsplicht van privégegevens alleen wat voorstelt als de medewerkers die de telefoon oppakken zich niet snel in de luren laten leggen door 'sociale hackers' zoals Michel K.
"Het is gemakkelijker om mensen te manipuleren dan om technologie te kraken. Meestal vergeten organisaties bij hun beveiliging dat menselijke element", stelde hacker Kevin Mitnick in zijn boek De Kunst van het Misleiden. Ook deze zaak bevestigt zijn gelijk.
Michel K. verwoordde het aldus tijdens de zitting: "Ik belde ook wel eens met mijn eigen naam. Mensen luisteren soms niet eens als je maar snel genoeg praat..."
[Tonie van Ringelestijn, 2 oktober 2003]
Warning: include() [function.include]: open_basedir restriction in effect. File(/home/sites/www.netkwesties.nl/web/templates/artikel_kolomscheider.php) is not within the allowed path(s): (/home/netkwestie/:/tmp:/usr/local/lib/php/) in /home/netkwestie/domains/netkwesties.nl/public_html/editie70/artikel2.php on line 94
Warning: include(/home/sites/www.netkwesties.nl/web/templates/artikel_kolomscheider.php) [function.include]: failed to open stream: Operation not permitted in /home/netkwestie/domains/netkwesties.nl/public_html/editie70/artikel2.php on line 94
Warning: include() [function.include]: Failed opening '/home/sites/www.netkwesties.nl/web/templates/artikel_kolomscheider.php' for inclusion (include_path='.:/usr/local/lib/php') in /home/netkwestie/domains/netkwesties.nl/public_html/editie70/artikel2.php on line 94