Heb je de vrijheid van meningsuiting om te schrijven dat drinkwater uit de kraan het kankerverwekkende benzo(b)fluoranteen kan bevatten, zonder erbij te zeggen dat het geringe gehalte volgens de huidige normen geen gevaar zou opleveren? Zero-Water.com denkt in ieder geval van wel. Wie deze site leest, zou bijna gaan geloven dat een glas Rotterdams kraanwater even effectief is als de pil van Drion.
Over die vraag mag de Haagse voorzieningenrechter Roel Paris twee weken nadenken na het kort geding van de Vereniging van Waterleidingbedrijven in Nederland (Vewin) tegen HWS. Het gaat om de reclame-uitingen van HWS, in een folder die met Allerhande van Albert Heijn was verspreid, en de website van het product Zero Water. De Vewin vindt dat de site op 98 punten niet deugt.
Het geding diende op maandag 29 september 2003 voor de rechtbank in Den Haag. Op 13 oktober volgt de uitspraak.
Zero-water.com is een commerciële site. Weliswaar heeft HWS een missie, maar de doelstelling is de verkoop van Zero Water: zelf te tappen water in een winkel dat is gefilterd en veel minder ongerechtigheden zou bevatten dan leidingwater.
De site stelt het gefilterde water tegenover het kraanwater en publiceert testresultaten. Zo bevat het leidingwater in Rotterdam onder meer "bestrijdingsmiddelen, weekmakers, desinfectiemiddelen, hormoonontregelende stoffen, bacteriën en radioactiviteit" benevens "50 ongewenste chemische verbindingen".
Elders op de site staat welke vreselijke gevolgen het innemen van deze middelen heeft. Kortom: de pil van Drion in Nederland uitdelen is onnodig, men drinke een glas kraanwater om dit aardse paradijs te verlaten.
De waterkwaliteit moet voldoen aan de normen van het Waterleidingbesluit, die veelal strenger zijn dan de Europese Drinkwaterrichtlijn. "Wordt er weleens een norm overschreden, dan wil dat nog niet zeggen dat er een gezondheidsrisico bestaat. Niet alleen gaan de normen uit van hoge veiligheidsmarges, ze gaan ook uit van levenslange blootstelling op het maximum niveau.
Dit betoogden de advocaten van de Vewin, Tobias Cohen Jehoram en Juliette Citteur van De Brauw Blackstone Westbroek. De eerste citeerde Paracelsus, een grondlegger van de geneeskunst uit de 15e eeuw: "Alle dingen zijn vergif, en niets is zonder gif. De hoeveelheid maakt iets giftig."
Deze nuance, menen de waterleidingbedrijven, negeert HWS volkomen. Ze doet dat met een vooropgesteld doel: "HWS heeft allerhande dingen bijeen gegrabbeld om de consument te misleiden." De mededelingen op de site zijn suggestief, misleidend en niet zelden onjuist, aldus de Vewin-pleitbezorgers.
Juridisch gezien is er sprake van vergelijkende reclame, meenden de advocaten van de leidingwaterbedrijven. HWS doet zich weliswaar voor als een onafhankelijke publieksvoorlichter, maar heeft als doel zijn wateromzet te verhogen. Zulke reclame moet rekening houden met de gemiddelde intelligentie en het voorstellingsvermogen van de consument, en dat doet de website niet. Integendeel, die "appelleert aan gevoelens van angst" bij de consument.
Is er geen sprake van vergelijkende reclame, dan is het doel het afbreken van de waterleidingbedrijven met beschadigende uitingen, en ook dat mag niet, aldus de klagers. De bewijslast van alle denigrerende uitingen ligt bovendien bij HWS.
Vrijheid van meningsuiting
Mr Germ Kemper stelde namens HWS en zijn directeur - en enige werknemer - dat de Vewin de website - en een eerdere folder in Allerhande - volkomen verkeerd benadert. Het gaat om de vrijheid van meningsuiting. Die geldt ook voor reclame, nadat het Europese Hof voor Bescherming van de Rechten van de Mens (EHRM) al eerder een advertentie had beoordeeld op grond van Artikel 10 uit het Europees verdrag voor de Rechten van de Mens (pdf). Dat artikel behelst de vrije meningsuiting: "Een ieder heeft recht op vrijheid van meningsuiting...", maar die wordt onder meer beperkt door "de bescherming van de goede naam of de rechten van anderen".
Kemper betoogde dat de uitingen van HWS "noodzakelijk zijn voor een democratische samenleving". Bovendien hoeft een opinie volgens hem niet te worden bewezen, tenzij die onredelijk is of geen verband heeft met redelijke feitelijkheden.
Een verbod op uitingen moet dan, vindt Kemper, scherp omlijnd zijn, dus precies worden geformuleerd, anders treedt als bij-effect beperking van de uitingsvrijheid (op internet) op.
Vervolgens deugde volgens Kemper de dagvaarding van de tegenpartij niet. De eisen zouden niet helder zijn, slechts verwoord in een bijlage van 70 pagina's. De pleitnota van Kemper staat inmiddels online bij HWS.
Slechte communicatie
Bovendien heeft de Vewin slecht gecommuniceerd, volgens HWS. Op de HWS-site staat de correspondentie online. In eerste instantie heeft de Vewin in april 2003 in een e-mail van plaatsvervangend directeur J.C. Berkhuizen geschreven aan HWS-directeur H.W.L. Heyning: "Wij zijn gaarne bereid met u in contact te treden over deze materie, maar dan zult u wel eerst en per onmiddellijk uw misleidende site moeten sluiten en de inlay over uw product moeten terughalen uit de Allerhanden van April."
Heyning van HWS: "Bij het opstellen van de website zijn wij uitgegaan van een recht op informatie en recht op vrije meningsuiting. Indien u van mening bent dat wij dit recht niet bezitten, verzoek ik u mij te willen aangeven op welke wettelijke bepalingen uw opvatting is gebaseerd. Wij willen ons houden aan de wet."
Berkhuizen wil contact: "Wij zijn bereid tot een open gedachtewisseling. Ik kan u niet anders bereiken dan via de e-mail, en stel u daarom nogmaals voor dat u met mij contact opneemt om een afspraak te maken voor een gesprek."
Feiten en mening
Er waren kamervragen van D66 en antwoorden van de staatssecretaris van Volksgezondheid en nieuwe vragen van D66. Het gaat hier om concentraties Trichloormethaan (chloroform) die zijn aangetroffen in water van Waterleidingbedrijf Noord-Holland.
Ook deze vragen raken de kern van het conflict tussen de Vewin en HWS: de Vewin-leden voldoen doorgaans aan de normen, maar niettemin blijven er schadelijke resten achter in het water. Die zijn volgens de Vewin ongevaarlijk; HWS meent dat twijfel op zijn plaats is en ze deze mag uiten op de website.
Beide partijen hebben argumenten om de mening van de ander te bestrijden. HWS werkt commercieel, wat de vraag opwerpt of de zaak anders zou zijn als bijvoorbeeld Milieudefensie zo'n site zou maken.
HWS brengt in dat de Vewin zich nu wel de normen houdt, maar dat die over 20 jaar te laag kunnen zijn gebleken. De gevaren van roken zijn ook pas later onderkend. Deze wetenschappelijke voortgang erkende Cohen Jehoram ook wel: "De Vewin wil daarover ook altijd de discussie aangaan, maar deze site is nu misleidend."
Informatieplicht
In de marge van het grote conflict speelt een interessante bijzaak: HWS beweert dat de Vewin niet voldoet aan zijn informatieplicht. Dit is ook een belangrijke internetkwestie.
Volgens de Vewin voldoet ze aan de wettelijke plicht om de meetgegevens tijdig 'toegankelijk' te maken: iedereen mag ze komen inzien. "De waterbedrijven maken bij een aanvraag vaak een medewerker vrij voor een toelichting, omdat de droge meetgegevens voor de gemiddelde consument abacadabra zijn", aldus Cohen Jehoram.
Ten tweede moeten de meetresultaten naar het ministerie van VROM Inspectie, opdat deze ze met een interpretatie kan openbaren. Jaarlijks volgt een rapport, dat openbaar is en naar de Tweede Kamer gaat. Overigens staat het rapport over 2001 online, te beginnen met een samenvatting met onder meer deze onthulling:
"Bij vier grondwaterpompstations zijn bestrijdingsmiddelen of hun metabolieten in het drinkwater gerapporteerd. Bij een pompstation is de overschrijding van de norm voor bentazon en mecoprop structureel van aard. In 2002 is dit probleem opgelost via technische maatregelen."
In het rapport zelf kan men nog een pagina of vijftien aantreffen met normoverschrijdingen. Er ontbreken hyperlinks naar de eventuele gevaren van deze stoffen. De conclusie van het rapport luidt dat de drinkwaterkwaliteit goed was in 2001. Op zijn site jubelt de Vewin slechts over de kwaliteit van zijn water. De normoverschrijdingen van metingen staan bijvoorbeeld nergens vermeld.
Vordering
De advocaten van de Vewin vorderen een verbod en rectificatie. In de pleitnotities spraken de advocaten van een 'algemeen verbod'. De rechter wilde wel weten hoe algemeen dat (publicatie)verbod diende te zijn.
Cohen Jehoram: "Het is algemeen omdat we niet een verbod vragen op bepaalde uitingen, maar alle uitingen met dezelfde strekking. HWS mag niet stellen of suggereren dat er gezondheidsrisico´s kleven aan het consumeren van Nederlands leidingwater en/of dat de Nederlandse waterleidingbedrijven niet zouden voldoen aan hun informatieplicht."
De tweede vordering luidt rectificatie op de website en in eenzelfde inlayfolder in de Allerhande zoals HWS die eerder heeft verspreid.
Dit is een interessant conflict met (te) vergaande suggesties - al dan niet in vergelijkende reclame - versus de vrijheid van meningsuiting. Kemper wees nog op de zaak van Scientology, daar in deze zaak de vrijheid van meningsuiting hoger is aangeslagen dan de klacht over auteursrecht. Of het zal helpen is de vraag.
De rechter zou kunnen gebieden dat de Vewin zijn informatieplicht ook op internet goed vervult, met een rapportage van meetresultaten inclusief een verantwoorde, begrijpelijke interpretatie. Als HWS zijn ongenuanceerde suggesties verwijdert kan ze voortaan linken naar de pagina van de Vewin en daar kritiek op uiten op de HWS-site.
Overigens gebruikt HWS als grondstof Nederlands leidingwater en is dus, anders dan bijvoorbeeld Spa, geen concurrent van de Vewin-bedrijven. HWS is een wederverkoper van de Vewin-leden.
[Peter Olsthoorn, 2 oktober 2003]
Warning: include() [function.include]: open_basedir restriction in effect. File(/home/sites/www.netkwesties.nl/web/templates/artikel_kolomscheider.php) is not within the allowed path(s): (/home/netkwestie/:/tmp:/usr/local/lib/php/) in /home/netkwestie/domains/netkwesties.nl/public_html/editie70/artikel1.php on line 1
Warning: include(/home/sites/www.netkwesties.nl/web/templates/artikel_kolomscheider.php) [function.include]: failed to open stream: Operation not permitted in /home/netkwestie/domains/netkwesties.nl/public_html/editie70/artikel1.php on line 1
Warning: include() [function.include]: Failed opening '/home/sites/www.netkwesties.nl/web/templates/artikel_kolomscheider.php' for inclusion (include_path='.:/usr/local/lib/php') in /home/netkwestie/domains/netkwesties.nl/public_html/editie70/artikel1.php on line 1