OOK ONLINE IS DE LEUGEN STRAFBAAR
De meervoudige economische strafkamer van de rechtbank in Amsterdam veroordeelde Martijn K. ('Hercules') op 3 juli 2003 voor het verspreiden van een leugen via internet met als doel koersmanipulatie. Een goed vonnis, vinden de hoogleraar, de publiciste en de intensiefste discussieerder.
K. behaalde koerswinst met het aandeel Cardio Control op de beurs in Amsterdam door anderen op 23 oktober 2000 in het webforum Guru van Eurobench op het verkeerde been te zetten. "Het lijkt erop dat een minderheidsbelang van eigenaar verwisseld. Dit is vaak het begin van een grote stijging!!!!" (sic) Dit was volgens het vonnis het verspreiden van een leugenachtig bericht in de zin van artikel 334 Wetboek van Strafrecht, want K. wist zeker dat het niet waar was. Ook daarna, terwijl hij met grote pakketten handelde, poogde hij anderen in het forum met berichten te misleiden ofschoon die volgens de rechter niet leugenachtig waren.
Toch was de invloed van de leugens gering: "Niet gebleken is dat de deelnemers
aan het discussieforum Guru door de berichten van verdachte geimponeerd waren.
Verdachte heeft onmiskenbaar verwarring gezaaid maar tot transacties in het aandeel
Cardio Control heeft die berichtgeving niet of nauwelijks geleid."
De raadsman voerde aan dat de deelnemers/bezoekers van het discussieforum geen
waarde aan de berichten (mogen) toekennen, dus het plaatsen van een bericht
niet kan leiden tot beinvloeding van de koers.
Publiciste Karin Spaink vindt het standpunt van de raadsman van K. over de aard van het medium webforum vreemd: "Als je er geen waarde aan mag toekennen bestempelt dit elke discussie in een forum of nieuwsgroep dan tot niets dan entertainment. Het lijkt me een onhoudbaar standpunt."
Gerard Schuijt, universitair hoofddocent en hoogleraar aan de Universiteit van Amsterdam, vindt het tweede verweer van de raadsman van K., dat er geen bericht is verspreid maar enkel is geplaatst, zwak: "De rechtbank zag dat mijns inziens juist. Een bericht op het internet zetten dat elke bezoeker kan lezen is dat bericht ook verspreiden, net als een bericht in de krant zetten."
Kroeg of omroep
Schuijt vindt het ook volkomen terecht dat de rechter aan webfora geen specifieke status als medium heeft toegekend, of een minderwaardige positie als een 'muur van een toilet', zoals de raadsman van de veroordeelde beweerde. Schuijt kiest het andere uiterste, de door journalisten, omroepen en uitgevers gecontroleerde media krant, boek, en omroep. "Want je bereikt ook met het web een in beginsel onbeperkt publiek."
Spaink vindt wel dat er verschil is in het schrijven in fora en artikelen voor gecontroleerde media: "Ik schrijf zelden in webfora, maar los daarvan: ja, ik zie verschil. Iets dat in druk verschijnt heeft meer autoriteit, je wordt geacht daar goed over na te denken, en zo'n tekst dient iets van overleg en bezonnenheid te hebben. Een webforum is soms net een kroeg: daar zeg je ook wel eens iets dat je later beter niet had kunnen doen. En het is goed als dat kan en blijft kunnen."
Chefren Hagens, die reeds het langst behoort tot de meest intensieve deelnemers aan online discussies, kiest meer de kant van de kroeg dan van de omroep. Hij vindt het een correct vonnis, maar is over de aard van het medium een andere mening toegedaan dan Schuijt: "Zie het in dit geval als beleggingsclubs waar je 's avonds gaat leuteren over wat er gekocht en verkocht moet worden. Belangrijk verschil is dat men daar fysiek aanwezig is, wellicht is een valse naam nog mogelijk, maar het functioneren lijkt me goed vergelijkbaar. Verder met elk café waar een bar is waar men wat breder met elkaar praat lijkt me."
Lichte nuancering
Maar in het vonnis staat een niet onbelangrijke toevoeging: "Gelet op het serieuze
karakter van de hoofdsite Eurobench, is het dan ook niet uitgesloten dat beleggers
die deelnemen aan de discussie, dan wel deze alleen lezen, zullen ingaan op de
verspreide berichten en daarmee de koers beinvloeden."
Kortom, het 'serieuze karakter' van de site heeft zijdelings een rol gespeeld in het vonnis: was de leugen verspreid via een kletssite van, pak hem beet, TMF.nl of Leugens.nl dan zou de verdachte wellicht nog vrijuit zijn gegaan.
Toch ziet Gerard Schuijt ziet geen speciale gevolgen van het vonnis: "Voor berichten op het internet gelden dezelfde regels als voor berichten in krant of via omroep: je mag niet onrechtmatig handelen, zoals beledigen of privacy schenden, en geen strafbare feiten plegen zoals racistische beledigingen uiten, kinderporno uitwisselen of leugenachtige berichten over beurskoersen verspreiden."
Schuijt wijst erop dat zowel het Wetboek van Strafrecht als de onrechtmatige daad in het Burgerlijk Wetboek vrijwel geheel 'techniekonafhankelijk', wat de vorming van jurisprudentie voor internetzaken verlicht.
Deze wetten staan ook boven de totale vrijheid van meningsuiting. "Die beperkingen moeten wel getoetst worden aan de zogenaamde noodzakelijkheidstoets van artikel 10 lid 2 van het Europese Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens, maar in het algemeen zal het doel, namelijk de rechten van anderen, wel in orde zijn en zal het ook noodzakelijk zijn tegen leugenachtige beursberichten te beschermen."
Schuijt verwacht dat internetuitingen nog meer dan eens voor de rechter zullen belanden: "De wereld is slecht. Toen de drukpers werd uitgevonden, vond men ook uit dat men daarmee kan beledigen, (kinder)porno kan maken, racistische kraam kan verspreiden, privacy kan schenden. Toen de omroep/film werd uitgevonden idem dito
Of we nu ook maar gelijk méér moeten reguleren dan er al is, is een tweede. Zoals ik hierboven zei: de wetgeving is in het algemeen tamelijk techniekonafhankelijk, dus waarom zouden er nieuwe regels moeten komen nu op het internet ook kwaad geschiedt."
De 'beroepsdiscussieerder'
Is het vonnis voor ICT-ondernemer en 'beroepsdiscussieerder' Hagens een reden
om voorzichtiger te doen? Hagens: "Voor mij niet. Ik schrijf vanaf dag nul
onder eigen naam en ook al word ik slecht begrepen, ik doe in de verste verte
geen
poging leugens
of valse inzichten te verspreiden of wat dan ook. Ik denk dat het een keurig
signaal is, laster en leugens mogen ook niet via internet."
Andere forumdeelnemers vinden Hagens soms opruiend. Ooit rekening gehouden met een (straf)klacht? "Op een nadrukkelijke uitzondering na niet. De uitzondering betrof de db-nl discussie over kinderporno op de nieuwsservers van Xs4all. Om te bewijzen dat Xs4all meewerkte aan het verspreiden van kinderporno en om maatregelen daartegen af te dwingen heb ik toen een plaatje gepost. Dat was onwettig, maar dat zou nu niet meer nodig zijn."
Hagens vindt in het algemeen de webfora meer dan zinloos gebabbel: "Ik vind ze buitengewoon nuttig, mensen leren er wetenschappelijk gezien weinig van maar ze worden hard en positief geconfronteerd met elkaars onbenul, asociale en ook sociale gedrag. Ik zie veel mensen wakker worden, het compenseert de in de afgelopen tientallen jaren afgenomen sociale controle enigszins"
[10 juli 2003, PeO]
