WAAR GAAT U EIGENLIJK HEEN?
Voor de reiziger die zich tegenwoordig anoniem in het Nederlandse openbaar vervoer begeeft, zal er veel veranderen. In 2006 zal de strippenkaart volledig vervangen zijn door de ov-chipcard. De voordelen voor de reiziger zijn gering, die voor de vervoerders een stuk groter. Eindelijk zullen ze weten wie waarheen reist, wanneer en hoe vaak, en hoe lang hij weg blijft van huis.
Vorige week werd bekend dat het East-West-consortium, bestaande uit Accenture, MTRC Corp. in Hong Kong, Thales en Vialis, door opdrachtgever Trans Link Systems is beoordeeld als beste aanbieder voor de introductie van e-ticketing, de ov-chipkaart voor het Nederlandse openbaar vervoer. Het concurrerende consortium MyTrans, met onder andere automatiseerder EDS en Siemens Nederland, viste achter het net. Met East-West gaat Trans Link Systems nu verder onderhandelen over de definitieve kosten van het project.
Trans Link Systems (TLS) is een initiatief van de branchevereniging voor personenvervoer MOBIS en de vijf grootste Nederlandse vervoersbedrijven: spoorconcern NS, busmaatschappij Connexxion en de stedelijke vervoersbedrijven van Amsterdam (GVB), Rotterdam (RET) en Den Haag (HTM). Samen vervoeren ze zo'n negentig procent van alle reizigers in Nederland.
Het systeem, dat naar schatting 1 miljard euro gaat kosten, moet in combinatie met tourniquets, zeg maar klaphekjes, het openbaar vervoer veiliger maken en - natuurlijk - efficiënter.
Vervoersstromen
Er komen grosso modo twee soorten chipkaarten beschikbaar: een losse, anoniem kaartje, en een persoonsgebonden exemplaar, waarbij het ov-bedrijf een directe (betaal)relatie met de klant heeft, en deze ook bij zijn reisprofiel passende aanbiedingen kan doen.
Immers, de kern van het systeem is een centrale database waarin alle vervoersbewegingen van alle Nederlandse reizigers worden opgeslagen. Reizigers voeden dat systeem zelf, ongevraagd.
Ze dienen hun ov-chipkaart bij een station of bushalte langs een contactloze kaarlezer te halen. Op dat moment registreert de centrale database dat de chipkaart aan zijn reis begint. Op het eindpunt verlaat de reiziger het systeem, scant zijn ov-chipkaart opnieuw en à la minute worden de kosten van de reis op het tegoed van de chipkaart in mindering gebracht.
Bij het registreren van de reis wordt de moderne techniek niet geschuwd. Want hoe wordt vastgesteld waar op het Groningse platteland een dolende reiziger de bus verlaat? Martin van Putten van TLS: 'Elke bus krijgt een locatiebepaling op basis van GPS. Als de reiziger uit de bus stapt en zijn kaart langs de scanner haalt, wordt op de computer in de bus de desbetreffende locatie opgeslagen. 's Avonds in de remise wordt de bus aan het TLS-netwerk gekoppeld, en wordt de informatie doorgesluisd naar de centrale database.'
Voor de OV-bedrijven is de winst van de ov-chipkaart tweeledig. In de eerste plaats maakt het nieuwe systeem de vervoersstromen inzichtelijk. Ze weten straks hoeveel reizigers ze over welk traject vervoeren. Dat is bij de huidige strippenkaart onmogelijk. Het gevolg is, aldus Van Putten, dat de ov-bedrijven veel efficiënter hun personeel en materieel kunnen inzetten. 'Uit onderzoek, gedaan tijdens de selectieprocedure voor het nieuwe systeem, blijkt dat een verbeterde inzet van mensen en materiaal tot zo'n 20 procent kostenbesparing kan leiden.'
Het nieuwe systeem vergemakkelijkt ook de verrekening tussen de ov-bedrijven onderling. Het wordt immers inzichtelijk welk bedrijf de kaart heeft verkocht en op welke trajecten deze wordt gebruikt. Bij de strippenkaart lukt dat niet. Verrekening gebeurt momenteel volgens een verdeelsleutel die wordt opgesteld op basis van een jaarlijkse enquête onder reizigers.
Veiligheid & privacy
Een belangrijk argument voor invoering van de ov-chipkaart, en dan met name in combinatie met klaphekjes, is de veiligheid. Zonder geldige chipkaart zal het onmogelijk moeten zijn om op het perron te komen. Hangjongeren, die volgens Van Putten voor veel overlast zorgen, worden letterlijk buiten de poort gehouden - tenzij ze een kaartje kopen. Ook zwart - of grijs rijden, (geen of te weinig strippen afstempelen) behoort bij het nieuwe systeem tot het verleden.
Maar TLS gaat verder. In het Qualification Document, dat beschrijft aan welke eisen het systeem moet voldoen, staat dat de centrale database de mogelijkheid moet hebben tot blacklisting: het verbieden van toegang voor ov-kaarten die op een zwarte lijst staan. Notoire lastpakken kan zo de toegang tot het complete Nederlandse openbaar vervoer worden ontzegd.
Van Putten beaamt dat het systeem niet waterdicht is -de ov-kaart komt op de zwarte lijst, niet de bezitter, die dus eenvoudigweg een andere kaart kan aanschaffen- maar benadrukt dat een dergelijk systeem het openbaar vervoer aanzienlijk veiliger maakt.
Over privacy maakt TLS zich geen zorgen. 'Alle databases met persoonsgegevens worden aangemeld bij het College Bescherming Persoonsgegevens (CBP). En we zullen die gegevens nooit gebruiken als de desbetreffende persoon daar geen toestemming voor heeft gegeven.'
Ook de suggestie dat het wel erg makkelijk is om de reizigers volledig te volgen schuift Van Putten van tafel: 'Dat kan ook als je je creditcard of pinpas gebruikt.'
Met de invoering van het elektronisch vervoersbewijs wordt volgens TLS begin 2004 begonnen. De NS gaat testen op de 'Hoekse lijn', tussen Rotterdam Centraal en Hoek van Holland. Ook de Rotterdamse en Amsterdamse metro worden waarschijnlijk in 2004 voorzien van klaphekjes en scanners.
In 2006 moet het systeem landelijk operationeel zijn en verdwijnt met de strippenkaart het anonieme reizen.
[BK, 3 april 2003]
