Als je in Frankrijk door jouw schuld een Fransman van zijn sokken rijdt, moet je niet verbaasd zijn als je even later in Frankrijk voor de rechter wordt gedaagd in verband met de schadevergoeding. Als je diezelfde Fransman in Belgie van zijn sokken rijdt, zal het wellicht al wat meer bevreemden als je opeens in Parijs voor de rechter moet verschijnen.

Maar als je in hartje Amsterdam een Franse toerist omver rijdt en je moet dan opeens in Parijs voor de rechter verschijnen voor de afhandeling van de schadeclaim, dan sta je toch raar te kijken. Toch is dit in beginsel de gevolgde werkwijze als het Rome II-voorstel van de Europese Commissie, dat zij enkele maanden geleden voor commentaar de Unie instuurde, wordt aangenomen.

Het Rome II-voorstel, ofwel het voorstel 'tot herziening van stelsel van toepasselijk recht op niet-contractuele relaties binnen de Europese Unie', bepaalt als hoofdregel in artikel 3 dat het recht van het land waar de schade effect heeft gehad de verbintenissen beheerst die voortvloeien uit onrechtmatige daad of misdaad van een inwoner van de ene EU-lidstaat jegens een inwoner van een ander EU-land.

In artikel 13 wordt vervolgens een uitzondering gemaakt voor die gevallen waarin in een specifieke regeling al een bepaling over toepasselijk recht is opgenomen. Te denken valt bijvoorbeeld aan de E-Commerce Richtlijn (2000/31/EG) waarvan artikel 3 bepaalt dat de aanbieder van e-commerce diensten zich moet houden aan de regels van het land waarin hij gevestigd is ('country of origin principe').

Daaruit vloeit voort dat ook de geschillen die voortvloeien uit deze activiteiten worden opgelost naar het recht van deze lidstaat. Opvallend is dat het voorstel expliciet bepaalt dat de plaats waar de onrechtmatige gedraging zich heeft voorgedaan, niet relevant is voor de vraag welk recht van toepassing is op de onrechtmatige daad (zie het voorbeeld over Belgie).

Met deze benadering schaart de Europese Unie zich impliciet achter de uitspraak die de het Australische Hooggerechtshof op 10 december 2002 deed in de zaak Dow Jones v. Gutnick (zie de uitspraak).

Kort samengevat ging die zaak om de jurisdictie over een claim van de Australische zakenman Gutnick tegen het Amerikaanse beursbedrijf Dow Jones. De laatste had een artikel van haar financiele magazine Barron's op haar Amerikaanse website geplaatst, waarin werd gesteld dat Gutnick de grootste klant was van een veroordeelde witwasser.

Gutnick claimde schadevergoeding wegens smaad bij de rechter in de Staat Victoria in Australie. Dow Jones stelde daarentegen dat de Australische rechter niet bevoegd was en dat Gutnick de claim had moeten indienen bij de rechtbank in New York. Het Australische Hooggerechtshof oordeelde dat de lagere rechter terecht had geoordeeld dat de claim onder de bevoegdheid van de Australische rechter viel.

De uitspraak van de Australische rechter en het voorstel van de Europese Commissie zijn voorbeelden van de verwoede pogingen die nationale autoriteiten en juristen doen om greep te krijgen op het juridische niemandsland dat Internet nog steeds een beetje is.

Met het Rome II-voorstel in de hand zou een Europese rechter tot exact dezelfde uitkomst zijn gekomen. Dat is slecht nieuws voor nieuwsmedia en mensen die graag hun mening publiceren op het Internet. Voor je het weet, bega je een onrechtmatige daad in een ander land en wordt je daar wegens smaad voor de rechter gesleept.

Het wordt dus voorzichtig opereren in cyberspace.

Roep ik bijvoorbeeld in deze column dat "de premier een vuile leugenaar is" of "dat het koningshuis een stelletje uitvreters zijn en zo snel mogelijk moet worden afgeschaft", dan doe ik er goed aan om precies aan te geven over welke premier of over welk koningshuis ik het dan precies heb.

Ik zal toch maar opeens voor de rechter moeten verschijnen in Zweden of Spanje wegens belediging van het koningshuis (of erger nog: in allebei), omdat een van de leden a la Prins Claus een civiele actie tegen me begonnen is.

Als het voorstel wordt aangenomen, zal dat een flinke klap betekenen voor de rechtszekerheid en de vrijheid van meningsuiting die je in eigen land gewend bent.

Iets wat hier wel is toegestaan op websites, is wellicht onrechtmatig in een ander land. En ook de taal waarin je de uitlatingen doet, zal niet bepalend zijn voor de jurisdictie. De bovenstaande beweringen kunnen immers evengoed van toepassing zijn op de Belgische premier of het Belgische Koningshuis. En daar waar het Nederlandse recht verschilt van het Belgische, heb ik wellicht een probleem.

Hoedt u dus voor al te boude opmerkingen op uw websites. U kunt nog lelijk op uw neus staan te kijken. Maar als u met uw auto in een toeristische omgeving bent zoals Amsterdam, de Keukenhof of Zandvoort, kijkt u dan vooral ook uit wie u uitscheldt, 'de' vinger tegen opsteekt, beledigt of in het ergste geval overhoop rijdt. Voor u het weet staat u in Finland, Portugal of Ierland voor de rechter. Ik denk niet dat uw reisverzekering dit dekt...

Disclaimer:
I DID NOT REALLY INTENT TO STATE THAT ANY PRIME MINISTER OF ANY NATION - DOMETIC OR FOREIGN - IS A FILTHY LIAR OR THAT ANY MEMBERS OF ANY ROYAL FAMILY OF ANY NATION - DOMESTIC OR FOREIGN - ARE A BUNCH OF SPONGERS AND THAT THE INSTITUTION IN SUCH COUNTRY SHOULD BE ABOLISHED. THE EXPRESSIONS WERE JUST USED AS EXAMPLES TO SUPPORT THE ARGUMENTS MADE IN THIS ARTICLE.