|
GEHEIMZINNIG
DOEN OVER AFLUISTEREN VAN NEDERLANDSE SATELLIETCOMMUNICATIE
Het ministerie van Justitie laat een werkgroep van politie,
het Openbaar Ministerie (OM), de militaire inlichtingendienst,
de Aivd en werknemers van een KPN-deelneming overleggen over
de beste manier om satelliettelefonie af te luisteren. Waarom
eigenlijk?
Demissionair
minister van Justitie Donner maakte rond de start van de verkiezingscampagne
een rapport 'openbaar' van de werkgroep Gegevensuitwisseling
en Terrorismebestrijding.
Het rapport,
dat op 9 januari 2003 verscheen, is onvindbaar via Parlando.sdu.nl,
de plek waar normaal alle openbare rapporten en verslagen
van de rijksoverheid te vinden zijn. Openbaar is het rapport
wel, het ligt fysiek ter inzage bij de Tweede Kamer, zo blijkt,
kopiëren en toesturen kan voor een geringe meerprijs.
Ook op
de website van het ministerie van Justitie is geen enkel persbericht
verschenen over wat waarschijnlijk de meest vergaande naoorlogse
ingreep op de privacy van burgers is, mochten aanbevelingen
van het rapport overgenomen worden. Het nieuws haalde een
enkele televisierubriek en de opening van het NRC, maar raakte
vervolgens volledig ondergesneeuwd door de berichtgeving over
de verkiezingscampagne.
In de
werkgroep Gegevensuitwisseling en Terrorismebestrijding zitten
alleen vertegenwoordigers van de opsporingsdiensten van de
overheid. De privacy van deze ambtenaren moet 'beschermd worden',
vandaar dat in het rapport alleen de globale functieomschrijvingen
worden genoemd. Een woordvoerder van Justitie weigert zelfs
om de voorzitter van de werkgroep te noemen: 'het zijn ambtenaren',
is het antwoord.
De werkgroep
heeft een aantal aanbevelingen gedaan om de politiewet te
verruimen, zodat ook gegevens van niet-verdachte burgers kunnen
worden opgenomen. Een bijlage van het rapport is gewijd aan
een speciale bijeenkomst over het aftappen van satellietcommunicatie.
Daar
waar Amerikanen en Britten al sinds jaar en dag beschikken
over Echelon
en andere afluistersystemen, voert Nederland nog overleg over
de afluisterbaarheid van satellietcommunicatie, blijkt uit
het bijvoegsel bij dit
rapport (Word document). De werkgroep belegde een bijeenkomst
over satellietinterceptie van met name de Inmarsat, een commerciële
dienst voor satelliettelefonie. Inmarsat is ook in gebruik
bij journalisten, onder andere om televisiebeelden van locatie
te versturen.
Uit de
bijlage over satellietrapportage blijkt dat niet enkel de
identiteit van de leden van de werkgroep voor de buitenwereld
geheim dient te blijven. Zo heeft de werkgroep contact gezocht
met deskundigen in satellietcommunicatie om te overleggen
over het specifieke onderdeel van satellietinterceptie. De
naam van het bedrijf wil men geheim houden. Dat doet men in
Den Haag op de volgende manier:
In het
rapport staat over een bedrijf:
Bedrijf A levert diensten op het terrein van satellietcommunicatie.
Dit bedrijf heette voorheen Bedrijf B. Het bedrijf is voor
65% eigendom van bedrijf C en is aanbieder van telecomdiensten
in de zin van de Telecomwet. Het levert satellietdiensten
met betrekking tot de satellieten van Inmarsat, Intelsat en
Eutelsat. Deze bijeenkomst zal zich uitsluitend richten op
Inmarsat....
...Bedrijf A heeft twee grondstations, in Burum (NL) en Perth
(Australië). Ieder grondstation heeft een eigen nummer
(access code)....
Wie op
de lagere school nog ouderwets aardrijkskunde heeft gehad,
weet dat Burum synoniem is aan de satellietschotels van wat
ooit PTT Telecom heette. Iemand met minder parate kennis,
pakt Google en haalt binnen drie seconden de volgende gegevens
van internet:
Xantic is opgezet na een fusie tussen Station 12, Telstra
Global Satellite en KPN Broadcast. De aandeelhouders zijn
KPN (65 procent) en Telstra (35 procent). Via het Land Earth
Station te Burum en Perth heeft Xantic een wereldwijde dekking
voor alle Inmarsat, Intelsat en Astra-diensten.
Kortom
Xantic,
een deelneming van KPN, overlegt met geheime diensten, het
Openbaar Ministerie en het ministerie van Justitie hoe haar
klanten het gemakkelijkste en het goedkoopst af te luisteren
zijn. Gebruikers van satelliettelefoons zijn over het algemeen
zeer gehecht aan hun privacy. Denk aan journalisten, of de
offshore olie-industrie, die elkaar tot de dood beconcurreren.
Grondstations
De opsporingsdiensten,
de militaire inlichtingendienst en de Aivd
(voormalige BVD) willen graag satellietcommunicatie afluisteren
om terroristische dreigingen te onderkennen, zoals het een
afluisterdienst betaamt. Een speciale ontheffing, of toestemming
van een Officier van Justitie is daarvoor in principe niet
nodig, satellietcommunicatie mag vrijelijk afgeluisterd worden.
De besluiten en wetgeving die betrekking heeft op aftappen,
regelt namelijk alleen tappen op de mobiele en vaste Nederlandse
telecommunicatie-infrastructuur. Radiosignalen in de lucht
zijn 'vogelvrij'.
Maar
technisch blijkt het niet altijd eenvoudig om die signalen
uit de lucht te halen. Signalen tussen grondstations en satellieten
zijn 'gericht'; er is een centraal punt waar redelijk eenvoudig
een tap geplaatst kan worden. Signalen tussen satelliettelefoon
naar satelliet zijn echter 'ongericht'. Die ongerichte signalen
vormen een probleem.
Wie een
satelliettelefoon neemt, moet altijd een grondstation kiezen
vanwaar de communicatie verloopt, afhankelijk van de telefoon,
het gekozen abonnement en de fysieke locatie op de wereld.
Op een simpele manier ziet dat er als volgt uit: de beller
belt naar de satelliet, de satelliet straalt het gesprek naar
het grondstation en het grondstation kiest vervolgens de juiste
verbinding op de grond.
Het enige
Nederlandse grondstation dat een verbinding vormt tussen het
reguliere telefoonnet en de satellieten is geschikt voor het
aanbrengen van tapvoorzieningen. Maar de terrorist-in-spe
die nu bijvoorbeeld buiten het bereik van de Nederlandse Justitie
wil blijven, koopt een satelliettelefoon en belt via een buitenlands
grondstation in plaats van via de KPN-schotels te Burum.
Nederlandse
inlichtingendiensten willen dus het liefst toegang tot alle
grondstations ter wereld, zodat alle satellietcommunicatie
die haar oorsprong in Nederland heeft, is af te tappen of
verkeersgegevens zijn op te vragen.
Echelon
Een goede
internationale samenwerking zou uitkomst kunnen bieden. Is
die er? Waarschijnlijk niet, dat wil zeggen dat die niet open
staat voor Nederland. Ons land is, voor zover bekend geen
deelnemer aan het Angelsaksische verband dat met het afluistersysteem
Echelon werkt. De Nederlandse inlichtingen en opsporingsdiensten
zijn afhankelijk van wat de Amerikanen en Britten met hun
systeem opvangen en voor Nederland relevant is. Maar gaat
het bij hen wel goed?
Zeker
niet altijd. Deze week bijvoorbeeld werd bekend dat Osama
Bin Laden de Amerikanen op het verkeerde spoor zette en wist
te ontsnappen
aan zijn achtervolgers. Hoe? Lijfwacht Abdallah Tabarak ging
linksaf met de satelliettelefoon, Osama ging zonder telefoon
rechtsaf, richting Pakistan. De achtervolgers traceerden het
signaal van de telefoon, maar pakten alleen de lijfwacht,
die nu al meer dan een jaar vast zit in Guantanamo Bay. Tot
in Afghanistan bleken de Amerikanen aan satellietinterceptie
te doen, helaas vertrouwden ze te veel op hun technologie
en was Osama blijkbaar te sluw.
Donner
heeft niet de illusie tot in Afghanistan toe te kunnen afluisteren,
maar hij wil wel de mogelijkheid hebben om alle satellietcommunicatie
die van Nederlandse bodem komt te kunnen tappen.
Ook internetverkeer
via de satelliet is nog lastig af te luisteren, zo valt te
lezen in het rapport. Inmarsat is nu bezig met de 'uitrol'
van BGAN,
een lichtgewicht draagbaar satelliet IP-modem voor de computer.
Volgens Inmarsat is een dergelijk apparaat twee maal zo snel
als GPRS. In 2004 zal Inmarsat bij Burum een tapinstallatie
plaatsen voor de Aivd en de Militaire Inlichtingen en Veiligheidsdienst
(MIVD).
De inlichtingendiensten
wachten ook nog op de invoering van lokalisatiediensten voor
satellietterminals, ook in 2004. Op de Inmarsat C is er al
een dergelijke lokalisatiedienst: door een commando naar de
telefoon of modem te sturen geeft deze de lengte- en breedtegraad
weer, maar niet alle apparaten zullen een GPS-ontvanger ingebouwd
krijgen.
Het overleg
van de werkgroep wordt voorlopig nog voorgezet. Na de aanslagen
op het WTC werd door Binnenlandse Zaken en Justitie een actieplan
tegen terrorisme opgesteld, het overleg maakt deel uit van
een van deze actiepunten.
De brochure
'Iedereen is een bekende Nederlander', met taglines
als 'persoonsgegevens daar zijn we zuinig op', ooit uitgegeven
door Justitie om burgers voor te lichten over privacy, komt
door het rapport in een geheel nieuw daglicht te staan.
[AW,
22 januari 2002]
Zie ook:
jaarverslag
Militaire Inlichtingendienst
Notitie
van het Ministerie van Defensie over grootschalig aftappen
|
