Sinds korte tijd mogen Nederlanders niet meer meedoen aan lotto's, loterijen en sportwedstrijden georganiseerd op het Internet door Ladbrokes, de Engelse bookmaker.
Op 27 januari j.l. gelastte de Rechtbank Arnhem namelijk in kort geding dat Ladbrokes, deelname aan de door haar op het Internet aangeboden lotto's, loterijen en sportwedstrijden voor ingezetenen van Nederland in Nederland technisch onmogelijk dient te maken en wel op straffe van een dwangsom van € 10.000,00 voor iedere dag dat Ladbrokes in strijd handelt met dit gebod.
Het kort geding was aangespannen door de stichting De Nationale Sporttotalisator, beter bekend als De Lotto. Op grond van de Wet op de Kansspelen (Wok) mogen kansspelen alleen worden georganiseerd als hiervoor door de overheid een vergunning is verleend. Aan De Lotto zijn, als enige in Nederland, door het ministerie van Justitie en het ministerie van VWS vergunningen verleend voor het organiseren van lotto's, sportprijsvragen en loterijen. De Wok strekt tot bescherming van de consument. Onze wetgever is niet gediend van "excessieve goklust".
Is het op grond van de Nederlandse wetgeving uitsluiten van EU-aanbieders van kansspelen in strijd met het bepaalde in de artikelen 29 en 49 van het EG verdrag en derhalve aan te merken als een verboden beperking van het vrij verkeer van goederen en/of diensten? Dit vroeg de rechter zich onder meer af. Nee, want het Europese Hof van Justitie, heeft uitgemaakt (o.a. in de zaken Schindler, Läärä en Zennatti) dat gerechtvaardigde nationale beperkingen op het vrij verkeer van goederen en diensten zijn toegestaan. Aan de Wok liggen gerechtvaardigde nationale belangen ten grondslag, namelijk het in goede banen leiden van kansspelen door middel van bescherming van de consument, het tegengaan van gokverslaving en het tegengaan van criminaliteit.
Jammer, deze uitspraak, en wel om verschillende redenen:
In de eerste plaats natuurlijk omdat Nederlanders het recht ontzegd wordt aan lotto's en toto's mee te doen. O nee, het mag wel, maar het moeten spelen zijn die door De Lotto georganiseerd worden. En als ik nu op de wedstrijd Manchester United - Arsenal wil gokken? Tja, dan zal ik toch naar Londen moeten en daar mijn 10 euro inleggen. Te zot voor woorden.
Daarnaast maakt de Rechtbank zich wel heel gemakkelijk van de "Europese" vraag af.
Weliswaar geeft het Hof in de bovengenoemde zaken de lidstaten veel ruimte om op "gevoelige" terreinen (abortus, maar ook gokken) beperkingen op het vrij verkeer van diensten aan te brengen, doch deze jurisprudentie is door heel wat schrijvers bekritiseerd. Niet vergeten mag ook worden dat zelfs de advocaat-generaal in de zaak Läärä tot een conclusie kwam die tegenovergesteld was aan die van het Hof. De advocaat-generaal vond de Finse equivalent van de Wok maar niets.
De rechtbank had dan ook onder deze omstandigheden de door het Hof van Justitie ontwikkelde "Gebhardt-test" moeten toepassen (of tenminste de zaak moeten doorverwijzen). Nationale maatregelen die niet non-discriminatoir zijn maar het uitoefenen van de fundamentele vrijheden van het Verdrag verhinderen of minder aantrekkelijk maken dienen aan drie voorwaarden dienen te voldoen:
(i) zij moeten worden gerechtvaardigd door dwingende vereisten in het algemeen belang;
(ii) zij moeten geschikt zijn het doel te bereiken dat zij geacht worden na te streven;>BR>
(iii) en zij mogen niet verder gaan dan noodzakelijk is om het doel te bereiken.
Misschien is het wel zo dat gokken dient te worden ingeperkt. OK, dat is dan een dwingende vereiste. Beetje vreemd voor een land dat marihuana gedoogt, maar goed. De vraag is dan nog altijd of een monopolie voor de Lotto wel een geschikt middel is. Lijkt me niet. De Lotto biedt ook spelen aan, alleen andere dan buitenlandse aanbieders. Is gevarieerd aanbod echter doorslaggevend? Als Nederland zo bezorgd is over gokverslaving, zou de wetgever het gewoon helemaal moeten verbieden. Dat doet zij echter niet.
Tenslotte kan gezegd worden dat het Lotto-monopolie ook veel verder gaat dan noodzakelijk is om het doel te bereiken. Zeg nu zelf, een monopolie voor de Lotto is toch een paardenmiddel? Consumenten dienen tegen zichzelf te worden beschermd, zegt de Nederlandse wetgever. Dit snap ik niet goed. Wel begrijp ik dat zij tegen dubieuze goksites dienen te worden beschermd. Maar waarom zouden aanbieders die in Engeland of Duitsland legitiem opereren niet hun spelen in Nederland mogen aanbieden via het Internet?
In de naam van de consument is al heel wat kwaad geschied.
[6 maart 2003]
