DE VERWORDING VAN HET INTERNET VOLGENS GEERT LOVINK
Geert Lovink is een bekende chroniqueur van de tegencultuur. Dark Fiber. Tracking Critical Internet Culture is de titel van het nieuwe boek van de naar Australië geëmigreerde Amsterdamse mediacriticus. Het gaat over internet, en is geen vrolijk verhaal.
In de jaren tachtig was Lovink actief in de Amsterdamse kraakbeweging, waar hij enkele boeken over heeft geschreven. Ook over onafhankelijke media en de invloed van media op de maatschappij heeft Lovink (1959) gepubliceerd. Sinds begin jaren negentig richt Lovinks belangstelling zich op internet, waar media en tegencultuur samenkomen.
Het boek is onlangs bij de gerenommeerde academische uitgeverij MIT Press verschenen. Lovink, die al enige jaren in Australië woont, heeft een uitgebreide geschiedenis van het internet zoals wij dat kennen geschreven. Hij heeft het niet over de militaire oorsprong van het net en de uitvinding van allerlei protocollen (SMTP, HTTP, FTP) die wij nog steeds gebruiken, maar over de verwording van cyberspace als een vrijhaven voor onafhankelijke geesten tot een door de commercie beheerst netwerk dat de gewone gebruiker steeds minder vrijheden biedt.
De titel van het boek verwijst naar ongebruikte kabels (dark fiber) in de grond. Vaak leggen telecombedrijven meer kabel dan nodig zodat ze niet meer te hoeven graven als er meer kabel nodig is. Dark fiber wordt niet beheerst door de telco's in handen van nationale overheden die zo lang het monopolie op verbindingen hebben gehad (in sommige democratische landen was het bezit van een modem dat niet afkomstig was van het nationale telecombedrijf verboden), maar door private aanbieders die met veel durfkapitaal worden gesteund met het oog op een lucratieve beursgang.
Voor de dominantie van de nationale telecombedrijven is een andere overheersing in de plaats gekomen, betoogt Lovink. Nu zijn het de software- en entertainmentbedrijven die internet hun wil opleggen. Deze commerciële overheersing is gevaarlijk, vindt Lovink, want de markt kan de oorspronkelijke waarden van het internet - decentraliteit, vrijheid van meningsuiting, het delen van middelen, programma's en content, open standaarden en anonimiteit - niet verdedigen. Bedrijven letten alleen op hun eigenbelang.
Veel internetpioniers en liefhebbers van het vrije cyberspace zijn zich niet bewust van het gevaar van de commercie, aldus Lovink. Zij gaan ervan uit dat de overheid het grootste gevaar voor het vrije internet vormt. In Dark Fiber legt Lovink uit waarom zij ongelijk hebben.
Dark Fiber gaat over veel meer dan de commercialisering van internet. Lovink behandelt een breed scala aan onderwerpen: de Digitale Stad (DDS), de Nettime-mailinglijst (mede opgericht en lange tijd beheerd door Lovink), taalproblemen, de verdeling van bandbreedte, internetactivisme, de dotcom-crash, cybercultuur en nog veel meer. Omdat Lovink geen cultuurpessimist is, is zijn boek, hoewel soms moeilijk geschreven, goed leesbaar. Lovinks stijl is overigens al een stuk verbeterd sinds zijn boeken over de kraakbeweging. Dark Fiber is eerder op een journalistieke manier geschreven dan in de wetenschappelijk-hermetische stijl van Lovinks eerdere publicaties.
Lovink gelooft in de kracht van onafhankelijke individuen met vrije geesten. Overal ter wereld treft Lovink, die veel heeft gereisd en in zijn boek verslag doet van zijn reizen, internetactivisten die verandering teweeg brengen. Neem bijvoorbeeld de Taiwanese internetacitivist Ilya Eric Lee, die in 1999 in het Chinees een virtuele hulpactie voor het bedreigde radiostation B92 uit Belgrado organiseert. De Chinese versie van Help B92 wordt al snel een belangrijke onafhankelijke nieuwsbron in de Chineestalige wereld. De B92-site van Lee brengt andere cyberpolitieke initiatieven voort die bijdragen tot de wederopbouw van Taiwan na de aardbeving van 21 september 1999 waarbij tweeduizend mensen omkwamen.
Heel lezenswaardig is het hoofdstuk over e-mail. In 'Sweet Erosions of E-mail' schetst Lovink de teloorgang van wat eens als de killer application van het internet werd beschouwd. Ongewenste mail van spammende bedrijven en vrienden en kennissen die iedereen op de hoogte willen houden van hun belevenissen doet de mailboxen overstromen. (Lovink pleit voor een recht om "niet geïnformeerd te worden".) De overvolle inbox die elke dag weer gelezen en geleegd moet worden is de Sisyphus-kwelling van de netizen.
Door de explosie van e-mailberichten is de waarde van het snelle communicatiemiddel geërodeerd. Mensen krijgen zoveel e-mail tegenwoordig dat ze ook belangrijke berichten vaak onbeantwoord laten.
En het wordt nog veel erger, voorspelt Lovink. Naarmate zich meer mensen op het net begeven, stijgt de hoeveelheid e-mailverkeer. "Als de volgende honderd miljoen e-mailgebruikers volgend jaar online komen, moet je niet boos worden of teleurgesteld raken over de te verwachten disfunctionaliteiten. Het net is net zo goed als zijn gebruikers, die op veel plaatsen demografisch gezien steeds meer op de gemiddelde burger lijken."
De demografische verandering van de internetgebruiker zal nog meer gevolgen hebben, denkt Lovink: "De snelle verspreiding van de technologie is iets waar mensen van gedroomd hebben en de afgelopen tientallen jaren op hebben gewacht. Het internet zal op geen enkele manier de menselijke natuur veranderen, verheffen of afkoelen, we kunnen dus nog heel wat verwachten. Goede en slechte dingen: van jubilarissen, liefdadigheidsorganisaties, feesten en andere vormen van vieringen tot verkrachting, moord, genocide en andere, nog onbekende, e-misdaden."
Genoeg stof dus voor Lovink om over een jaar of vijf weer een mooi boek over internet te schrijven.
[MJK, 26-9-2002]
Geert Lovink: Dark Fiber. Tracking Critical Internet Culture. The MIT Press
Enkele van de hoofdstukken zijn eerder als artikel verschenen en te lezen op de website van Geert Lovink.
