Ondergetekende toog als burger naar zijn gemeente, en werd door de dienstdoende ambtenaar verrassend correct en goed geïnformeerd over wat er allemaal in de GBA te vinden is, en wat het allemaal betekent.

Elke gemeente is vanwege de wetten op privacy verplicht om een gratis uitdraai te geven van al wat er over een persoon in de GBA te vinden is, zodra die er expliciet naar vraagt althans. Een dergelijke uitdraai opvragen is een aanrader voor wie toch al naar het gemeentehuis moest. Het kan soms verrassende zaken opleveren.

Het pak papier dat de printer uit bleef rollen, gaf het volgende weer: naast de gebruikelijke gegevens, zoals geboortedatum, naam en woonplaats is er ook informatie over beide ouders te vinden, verhuisgegevens en welke reisdocumenten ooit zijn uitgegeven. (Met als hoog te classificeren topgeheim de ware leeftijd van moeder:-).

Categorie 14, de afnemersindicatie, is voor 'privacygevoeligen' het meest interessant: hierin is te vinden welke instantie of organisatie in het verleden allemaal toegang vroegen tot - gedeelten - van de administratie. Hier zijn waterschappen, het Ministerie van Defensie, en de belastingdienst bij het overgrote deel van de bevolking vaste bezoekers.

Bij mannelijk Nederland heeft de afdeling dienstplichtzaken van het Ministerie van Defensie zonder uitzondering een afdruk opgevraagd. Wie wel eens een boete heeft gehad, kan soms een bezoek hebben gehad van het Centraal Bureau Incasso, zo weet de ambtenaar.

'Maar niet alle instanties die toegang hebben gekregen worden in de lijst opgenomen. Notarissen die familie-onderzoek doen, advocaten en gerechtsdeurwaarders hebben wel toegang, maar worden niet genoteerd', zo vertelt de ambtenaar.

De landelijke helpdesk voor gemeenteambtenaren van de Basisadministratie Persoonsgegevens en Reisdocumenten, de afdeling van Binnenlandse Zaken die de basisadministratie onder haar hoede heeft, noemt 'kerkelijke organisaties' als eerste als we vragen wie er toegang tot de GBA hebben.

Ook de ambtenaar bij het gemeenteloket vertelt dat met name kerken graag bijhouden wie hun leden zijn, want vaak zien ze hun zielen niet meer. En inderdaad is in het pak uitgedraaide papier dat de administratie van de gemeente vormt over ondergetekende, de Stichting Interkerkelijke Ledenadministratie te vinden die het nodig vindt om de administratie in te kijken.

Beveiliging opgeven

De persoon in kwestie kan zijn GBA-gegevens niet helemaal laten afsluiten voor derden, maar wel kan hij een code van 1 tot 7 opgeven, waarbij 7 de hoogst mogelijke beveiliging is, en gegevens pas naar 'afweging' worden afgegeven. De Belastingdienst en andere overheidsinstellingen met opsporingsbevoegdheden blijven wel gewoon toegang houden.

Het lijstje van beperkingen:

0 geen beperking
1 niet zonder toestemming aan derden;
2 niet aan kerken;
3 niet aan vrije derden;
4 niet zonder toestemming aan derden en niet aan kerken;
5 niet zonder toestemming aan derden en niet aan vrije derden;
6 niet aan kerken en niet aan vrije derden;
7 niet zonder toestemming aan derden, niet aan vrije derden en niet aan kerken.

De mogelijkheid om het eigen GBA-dossier te beveiligen is slecht gedocumenteerd, maar wie er specifiek naar vraagt, kan het krijgen: een maximale bescherming zodat alle niet-overheidsorganisaties die willen neuzen in uw gegevens afvallen.

Volgens de gemeenteambtenaar willen steeds meer mensen een afsluiting 'maar de wetgeving wordt ook bijgehouden, die is in principe echt wel in orde.'

Volgens het College Bescherming Persoonsgegevens is de wet op de GBA recentelijk aangescherpt: De gemeente is verplicht burgers te vertellen dat er de mogelijkheid bestaat om de toegang tot de persoonsgegevens te beperken.

Maar we hebben niet de indruk dat veel gemeenten zich daar aan houden', zo zegt een woordvoerder. Het College denkt dat burgers nauwelijks op de hoogte zijn van de privacy-bevorderende maatregel.

Gemeenten die privacybescherming zo hoog in het vaandel dragen dat ze een online formulier - via een niet beschermde webpagina - hebben opgesteld en die we vonden, zijn Someren en Groningen.

De Vereniging Nederlandse Gemeenten had op korte termijn geen gegevens beschikbaar over het percentage burgers dat kiest voor afsluiting van hun 'data', en kon niet reageren.

In de toekomst komen de GBA-gegevens misschien in een 'digitale kluis', die de burger zelf mag beheren. Dit adviseerde de Commissie Modernisering GBA vorig jaar.

[AW, 8 augustus 2002]