Hierbij deed zich het merkwaardige probleem voor dat Dendrite niet wist wie ze moest aanklagen. Rechter MacKenzie bepaalde dat Dendrite ook maar een berichtje op het Yahoo!-prikbord moest plaatsen om de auteurs te informeren over de aanklacht. Twee van de vier auteurs schakelden daarop een advocaat in; de andere twee hulden zich in stilzwijgen. De eerste twee auteurs bleven ook tijdens de rechtszaak anoniem en lieten de verdediging volledig aan hun advocaten over.

De aanklacht tegen de eerste twee auteurs werd afgewezen. De jury vond dat het bedrijf geen aantoonbare schade had opgelopen door de gewraakte berichten en beriep zich op de vrijheid van meningsuiting. Het 22 bladzijden tellende juryrapport onderbouwde dit met: "Internet is een discussieforum geworden voor veel mensen met uiteenlopende achtergronden en meningen. Deze vier individuen gebruikten dat forum om hun mening te verwoorden en deel te nemen aan discussies over voor hen belangrijke zaken. Zij deden dit anoniem, wat de free flow of ideas bevordert. Het wegnemen van die anonimiteit zou de vrije discussie onderdrukken."

Paul Levy, die namens de organisatie Public Citizen als getuige optrad, noemt de uitspraak van rechter MacKenzie "a tremendous victory for free speech". De rechtbank stelde echter wel nadrukkelijk dat het recht op anonimiteit in elke zaak opnieuw moet worden afgewogen tegen de belangen van de aanklager. Dendrite International doet nog steeds pogingen om de identiteit van de andere twee auteurs te achterhalen, maar van de rechter mogen ze daarvoor niet bij Yahoo! aankloppen.

Volledige anonimiteit versus rechtspraak

Naar schatting honderden Amerikaanse bedrijven strijden tegen anonieme kritiek en smaad op het net, maar het is de eerste keer dat anonieme auteurs een zekere bescherming van de rechter genieten. Twee maanden geleden spande een voormalig directielid van transportbedrijf Hvide Marine een rechtszaak aan tegen anonieme auteurs, die kritiek hadden geuit over zijn vertrek afgelopen najaar. Maar in dit geval gaf een rechtbank in Florida de aanklager gelijk en werd geoordeeld dat anonimiteit niet altijd heilig is.

Bij de kwestie-Dendrite was overigens geen sprake van absolute anonimiteit. Forumdeelnemers moeten zich eerst registreren bij Yahoo! en zijn daardoor in theorie wel traceerbaar. Wie wel 100% anoniem wil blijven, kan beter zijn toevlucht nemen tot andere communicatiediensten. De site Dizum Than biedt bijvoorbeeld hulpmiddelen om anderen een anoniem e-mailbericht te sturen en om via e-mail in Usenet-nieuwsgroepen te publiceren. In combinatie kunnen deze diensten worden toegepast om volledig anoniem te blijven op Usenet.

In dit verband is ook Publius het vermelden waard. Dit systeem, ontwikkeld door AT&T, zorgt ervoor dat hackers en autoritaire overheden niet in staat zijn om websites uit de lucht te halen. Bovendien beschermt het de identiteit van de auteur.

Publius verdeelt informatie in kleine stukjes, versleutelt ze en verspreidt ze over honderden computers over heel internet. De stukjes zijn zo gemaakt dat maar een beperkt aantal nodig is om de oorspronkelijke informatie - tekst, muziek of plaatjes - te reconstrueren. Wie de informatie wil verwijderen, moet daardoor vrijwel álle stukjes vernietigen - een onhaalbare zaak. Dat betekent dat zelfs als een rechtbank oordeelt dat Publius-gegevens moeten worden verwijderd, het vonnis gewoon niet uitvoerbaar is.

Wat zijn de gevolgen van dergelijke systemen voor de rechtspraak?
De Amerikaanse rechter vond weliswaar in de kwestie-Dendrite het belang van anonimiteit zwaarder wegen dan de belangen van de aanklager, maar gaf tegelijkertijd aan dat deze afweging in elke zaak opnieuw moet worden gemaakt. Maar wat te doen als laster en smaad niet kunnen worden verwijderd, of als de anonieme auteur met geen mogelijkheid kan worden achterhaald? Krijgen we rechtszaken waarin de aangeklaagde partij niet kan worden geidentificeerd?
Er staan ons nog heel wat interessante kwesties te wachten.

(14 december 2000)