TURKSE WEBSITES GEMUILKORFD DOOR NIEUWE WET
Turkije heeft een mediawet aangenomen die de vrijheid van Turkse websites totaal aan banden legt. President Sezer sprak vorig jaar zijn veto uit over het wetsvoorstel, maar het parlement hield voet bij stuk. Critici vrezen dat Turkse toetreding tot de EU nu verder weg is dan ooit.
Fervente tv-kijkers zullen zich nog wel de legendarische reclame van Duyvis herinneren: een gewichtig aandoende man legt een pinda onder zijn vergrootglas. Hij kijkt fronsend door het glas en mompelt enkele tellen later: okee. Waarna nog honderden andere pinda's dezelfde minutieuze keuring ondergaan.
Het is moeilijk te geloven, maar de Turkse overheid gaat een evenkrankzinnige procedure hanteren voor internetpagina's. Door een nieuwe wet valt het Turkse deel van internet nu onder een overheidscommissie voor mediazaken, de RTUK. Eigenaren van websites zijn verplicht om een dubbele print van al hun updates voor te leggen aan deze commissie, alvorens ze die mogen publiceren.
De wet bepaalt tevens dat nieuwe websites pas de lucht in mogen als ze toestemming hebben gekregen van de lokale authoriteiten.
Sezer
De nieuwe mediawet zorgde vorig jaar al voor veel ophef, maar de zaak leek zich ten goede te keren toen president Sezer een veto uitsprak over het voorstel. Sezer, die een goede naam heeft als het om democratie en de rechtsstaat gaat, veegde de vloer aan met het voorstel en eiste aparte wetgeving voor internet.
Het parlement heeft zich opnieuw over de wet gebogen, maar kwam niet tot inkeer. Volgens de Turkse grondwet mag de president maar één keer zijn veto uitspreken over een wetsvoorstel. Sezer heeft daarom noodgedwongen het voorstel nu wél moeten ondertekenen.
De enige mogelijkheid die de president heeft om de wet terug te draaien is de zaak aanhangig maken bij het constitutionele hof. Dit kan de wet alsnog nietig verklaren, maar een dergelijke procedure zou zeker nog jaren gaan duren.
Oude en nieuwe media
De nieuwe wet richt zich voornamelijk op de gedrukte media en de omroepen. Volgens Saval Unsas, directeur van Superonline, met 950.000 klanten de grootste internetaanbieder van Turkije, is internet er met de haren bij gesleept.
Tegenover Wired zegt hij: 'Dit was een haastklus door mensen die geen begrip hebben van internet.' Hij vermoedt dat de overheid zich bedreigd voelde door kritische geluiden die onlangs via e-mails en websites werden geuit.
De nieuwe mediawet heeft ongetwijfeld ook politieke gevolgen, zo wordt alom gevreesd. Turkije is kandidaat-lid van de Europese Unie en doet er alles aan om zijn democratische imago op te poetsen. Deze wet is duidelijk een paar stappen terug.
Daarnaast vreest Unsas negatieve gevolgen voor de internetsector. Hij verwacht dat veel internetondernemers zich in het buitenland zullen vestigen om de moeizame Duyvis-procedure te ontlopen.
Rechtszaken
Voorstanders van de nieuwe mediawet wijzen erop dat de soep niet zo heet gegeten zal worden. Maar de afgelopen jaren zijn er verschillende incidenten geweest die wel degelijk wijzen op strenge overheidsbemoeienis.
Drie Turkse informatici publiceerden daarover een artikel in het online tijdschrift First Monday. Ze beschrijven twee rechtszaken, die beide gingen om controversiële forumbijdragen.
Cofkun Ak was forumbeheerder bij Superonline. Hij werd veroordeeld tot 40 maanden gevangenisstraf, omdat hij in 1999 weigerde een anonieme forumbijdrage te verwijderen. Het ging om een bijdrage van 24 pagina's tekst over mensenrechtenschendingen in Turkije.
Ak werd gewaarschuwd door een andere forumdeelnemer dat de gewraakte tekst criminele passages bevatten. Ak weigerde de bijdrage te verwijderen, waarna de forumdeelnemer het ministerie van Justitie inlichtte. In de rechtszaak die daarop volgde was doorslaggevend dat hij wist van de criminele passages en dat hij de mogelijkheid had om ze te verwijderen. In feite hanteerde de rechter hier de Westerse jurisprudentie: een provider die weet heeft van wetsovertreding, moet optreden. De vraag blijft onbeantwoord of het stuk een wet overtrad.
In een andere kwestie werd Emre Ersöz tot 10 maanden cel veroordeeld, vanwege zijn bijdrage op het forum van Turk.net. Hij bekritiseerde daarin de politie, die tijdens een demonstratie van blinden enkele demonstranten had mishandeld.
Artikel 159
Enkele weken na zijn uiting viel een anti-terrorismeteam de woning van Ersöz binnen en belandde hij in de cel. Op grond van artikel 159 van het Turkse strafrecht werd Ersöz veroordeeld wegens belediging van veiligheidsfunctionarissen van de staat.
Volgens Amnesty International wordt artikel 159 in Turkije vaak gebruikt om de vrijheid van meningsuiting te onderdrukken. En dit artikel is niet het enige. De Human Rights Watch heeft een hele lijst samengesteld van wetten die de Turkse overheid naar believen om al te kritische burgers in het gareel te houden. Ondanks de wens om toe te treden tot de EU heeft Turkije nog niets aan deze juridische misstanden gedaan.
[WZ, 13 juni 2002]
