SPOOR ZELF VERBORGEN CAMERA'S OP
In supermarkten, op stations en overal in het openbare leven volgen bewakingscamera's ons op de voet. Maar om wat voor camera's gaat het eigenlijk en waar zitten ze verstopt? Een Duitse informaticus ging op onderzoek uit en legde zijn bevindingen vast in een stoomcursus contraspionage.
Na een lange reis bent u eindelijk in het hotel aangekomen. De eigenaar laat u een van zijn kamers zien. Neemt u die wel of niet? U pakt een videocamera-achtig apparaat uit uw koffer en draait het langzaam rond. Na een paar minuten - de eigenaar slaat u ondertussen met gefronste wenkbrauwen gade - bent u klaar en besluit u: deze kamer neem ik.
Is dit de eerste scčne van een absurde film? Als het aan de makers van SpyFinder ligt niet. SpyFinder wordt door Amerikaanse overheidsinstellingen, ambassades en detectives gebruikt om verborgen camera's op te sporen. En verborgen camera's kunnen overal zitten, ook in hotels.
Binnenkort komt er een consumentenmodel van SpyFinder op de markt. Via de website kunt u alvast een paar exemplaren reserveren. Hoeveel het apparaat moet gaat kosten, staat nergens vermeld. Wel wat de beoogde doelgroep is: vips, atleten, regeringsleiders, reizigers, winkelend publiek - zo'n beetje iedereen dus.
SpyFinder is lang niet het enige product in zijn soort. De webwinkel 21st Century Plaza levert u nog veel meer contraspionagetuig. Wat te denken van de Advanced Bug Detector (650 dollar), de CSR-1 Countermeasure Sweep Unit (2500 dollar) en de NFR-2K Bug Detector (650 dollar)? Of de Vibrating Bug Detector (slechts 250 dollar), die gaat trillen als die iets verdachts signaleert?
Bewustwording
De vraag is of de ontwikkeling van dergelijke elektronica voor consumenten echt zoden aan de dijk zet. Het lijkt onwaarschijnlijk dat het grote publiek massaal met dergelijke dure speeltjes gaat rondlopen, aangezien er voor weinigen grote belangen op het spel staan.
Marc Roessler, een informatica-student in zuid-Duitsland, ziet meer heil in bewustwording. Hij deed onderzoek naar de verschillende typen bewakingscamera's en vooral naar de vraag hoe je ze kunt detecteren. Zijn bevindingen heeft hij vastgelegd in zijn paper How to find hidden cameras. Zijn belangrijkste conclusie: met goed opletten kom je al een heel eind.
Typen
Na een algemene inleiding geeft het artikel een overzicht van de huidige generatie bewakingscamera's. De bekende grote rechthoekige camera's, ongeveer ter grootte van een videocamera, blijken allang passé.
De drie belangrijkste typen zijn tegenwoordig CCD (Charge Coupled Device), CMOS (Complementary Metal Oxide Silicon) en CID (Charge Injection Device), zo legt Roessler uit. CCD-camera's kennen een kleuren- en een zwartwit-versie. De laatste blijkt erg gevoelig voor infraroodstraling. Zo gevoelig, dat de camera's ook in het donker hun werk prima kunnen doen, bijvoorbeeld bioscoopbezoekers in de gaten houden.
Maar inmiddels worden CMOD-camera's steeds populairder. Ze bieden allerlei voordelen ten opzichte van CCD: ze zijn goedkoper, minder storingsgevoelig, werken ook nog bij extreme temperaturen en verbruiken minder stroom. Alleen de lichtgevoeligheid en beeldkwaliteit zijn wat minder. CMOD wordt vooral toegepast in webcams.
De derde categorie is CID. Die is kwalitatief beter dan CCD en CMOD, maar ook veel duurder. CID-camera's worden tot op heden nog weinig toegepast.
Verbergplaatsen
En waar kom je die verborgen camera's tegen? Roessler drukt eventuele hooggespannen verwachtingen direct de kop in: er bestaat geen unieke methode om dergelijke apparatuur op te sporen. De belangrijkste tip is gewoon goed uit je ogen kijken. Soms helpt het ook als je de zaak omdraait: waar zou jij een camera verstoppen? Enkele mogelijkheden die al in de praktijk worden toegepast:
- Camera's met telelenzen kunnen ver weg in bomen of kerktorens worden opgehangen.
- Spiegels die zodanig zijn bewerkt dat ze naar een kant licht doorlaten. Ze zijn te herkennen aan de doorgaans wat donkere kleur.
- Kleine camera's kunnen in verlaagde plafonds of airco's worden weggewerkt.
- Op stations en andere publieke plaatsen kom je vaak koepelcamera's tegen. Sommige zijn uitgerust met van afstand bestuurbare telelenzen.
- Met een spiegeltruc kunnen camera's in geldautomaten worden weggewerkt achter een LED-lampje.
- Ook met infraroodfilters en LCD-schermpjes kunnen camera's worden gemaskeerd.
- Zelfs wandelaars in het bos zijn niet veilig: er bestaan speciale camera's voor bomen en vogelkooien.
Verder zijn er al speciale camera's op de markt voor de volgende verbergplaatsen: bloempotten, speelgoed, boeken, puntenslijpers, pennen, overhemden, stropdassen, vitaminepotjes, luchtverfrissers, leesbrillen, draagbare radio's, klokken, polshorloges, lampen, koffiezetapparaten, exit-lampen, luidsprekers, bewegingsdetectoren en thermostaatklokken.
Als je eenmaal een camera hebt ontdekt, kun je die in sommige gevallen ook 'kapen'. Vooral bij webcams die verbonden zijn met een computer is dat goed mogelijk. Roessler raadt spieders dan ook dringend aan om microfoons en camera's niet permanent aan netwerkcomputers te hangen. Anders bestaat grote kans dat een hacker met een 'trojan horse' de apparaten overneemt.
Hulpmiddelen
Het is duidelijk: een verborgen camera kan echt óveral verstopt zitten. Met het blote oog kun je weliswaar een eind komen, maar je ziet altijd wel mogelijkheden over het hoofd. Daarom zijn er tal van elektronische hulpmiddelen bedacht om verborgen camera's op te sporen.
De simpelste is een metaaldetector, maar er bestaan vernuftiger apparaten die bijvoorbeeld draadloze communicatie kunnen onderscheppen of straling kunnen meten. Roessler besteedt een groot aantal bladzijden en twee bijlagen aan het analyseren van deze technische foefjes.
Criminelen
Wat heeft de modale burger aan alle wetenswaardigheden die de lezer voorgeschoteld krijgt? Roessler licht tegenover Netkwesties toe: 'Mijn doelgroep is in principe iedere geďnteresseerde, behalve criminelen natuurlijk. Omdat mijn paper vrij technisch is, zullen vooral technici zich aangesproken voelen, maar de eerste helft is ook interessant voor het grote publiek.'
Is dit niet ideaal leesvoer voor criminelen? Roessler: 'Dit is natuurlijk een gevoelig punt. Ik heb er lang over nagedacht, maar ben tot de conclusie gekomen dat criminelen vroeg of laat toch wel deze informatie achterhalen. Inbrekers hebben trouwens toch niet de tijd om overal naar verborgen camera's te zoeken. En terroristen hebben tot nu toe nog nooit interesse getoond voor het vernietigen van camera's.'
'Bovendien zullen criminelen met deze kennis hun mond erover houden, maar de burgers die mijn paper lezen waarschijnlijk niet. Burgers kunnen dan ook zelf aardig inschatten hoe groot de kans is dat ze worden bespioneerd en zonodig maatregelen nemen. Zodra mensen zich realiseren hoe verborgen dergelijke spionagepraktijken zijn, zullen ze er ook weerbaarder tegen worden.'
Voyeurs
Wat How to find hidden cameras vooral interessant maakt zijn de terloopse opmerkingen. Zo verwijst de inleiding naar een onderzoek waaruit is gebleken dat 15% van alle Amerikaanse bewakingssystemen met een gesloten tv-circuit klaarblijkelijk gebruikt worden door voyeurs om vrouwen te bespieden. Voor andere bewakingscamera's zijn dergelijke cijfers niet bekend.
Ook een verwijzing in de slotconclusie naar het project Smart Dust geeft de lezer geen prettig gevoel. Onderzoekers van het Amerikaanse Berkeley zijn een minuscule sensor van slechts een kubieke millimeter groot aan het ontwikkelen. Het apparaatje kan temperatuur, vochtigheid, luchtdruk, lichtintensiteit, trillingen en magnetische velden meten en draadloos communiceren. Een voor de hand liggende volgende stap is om een lens in te bouwen in dit toverdoosje.
En de paragraaf over het 'kapen' van camera's citeert terloops een BBC-artikel, waarin een fabrikant van bewakingssystemen de verwachting uitspreekt dat straks alle huishoudens zullen zijn uitgerust met bewakingssystemen. Vooral verzekeringsmaatschappijen zullen deze trend gaan stimuleren, zo meent de directeur. Als dat werkelijk het geval is, dan is er nog veel werk aan de winkel voor privacyvoorvechters.
Bron
How to find hidden cameras, paper van Marc Roessler:
www.franken.de/users/tentacle/papers/hiddencams.pdf
[WZ, 18 april 2002]
