Alle berichtgeving van weleer is nog steeds terug te vinden via databanken in de bibliotheek. Maar een wandeling naar de bibliotheek is inmiddels overbodig geworden. Vele Britse krantenarchieven zijn nu ook toegankelijk via internet. Geïnteresseerden kunnen de oude knipsels ook thuis achter het beeldscherm terugvinden.

Dat lijkt een klein verschil, maar een Schotse jury dacht er anders over, zo meldt de Guardian. De jury oordeelde dat online-informatie bij elke raadpleging in feite opnieuw wordt gepubliceerd. Kranten en uitgevers moeten daarom hun oude berichten over Beggs verwijderen, aangezien de immer voortdurende herpublicatie de juryleden zou beïnvloeden.

Voor Des Hudson, directeur van de Herald, Sunday Herald en de Evening Times in Glasgow, betekent dat het einde van zijn online krantenarchieven. Kranten kunnen immers niet dagelijks alle rechtszaken op de voet volgen om per geval te beoordelen of ze bepaalde publicaties uit het archief moeten verwijderen. Dan moet de stekker er maar helemaal uit.

Times

Is dit een mysterieuze black-out van de Schotse jury? Daar heeft het alle schijn van, maar ook elders in Groot-Brittannië volgen rechters vergelijkbare redeneringen. Zo had een Russische zakenman twee jaar geleden een rechtszaak tegen de Times aangespannen wegens een smadelijk artikel, waarin werd gesteld dat hij het hoofd van een criminele organisatie zou zijn.

Zelfs nadat gebleken was dat de zakenman geen criminele achtergrond had, was het stukje nog steeds in het online Times-archief terug te vinden. Times verdedigde de stelling dat de journalist zorgvuldig te werk was gegaan en het artikel al was gepubliceerd.

Maar twee maanden geleden oordeelde de rechter toch anders. Hij verwierp het argument van de Times dat alleen het moment van de allereerste publicatie telt. Doordat internetters het artikel nog steeds kunnen nalezen, geldt het moment van oproepen als publicatiedatum, niet de datum waarop de journalist het artikel schreef.

Conclusie van de rechter: de gewraakte publicatie is kennelijk geen eenmalige uitglijder, maar tast de goede naam van de zakenman nu nog voortdurend aan. De krant moest het artikel daarom maar helemaal uit het archief halen.

Saillant detail is dat de rechter zich bij deze uitspraak liet leiden door een rechtszaak tegen de Weekly Dispatch uit... 1849, dus bijna anderhalve eeuw voor de opkomst van online archieven. De Times legde zich bij het vonnis neer en merkte in een commentaar droogjes op dat het huidige informatietijdperk toch een wat modernere wetgeving verdient.

Online rechtspraakarchieven

Eigenlijk mag het nog een wonder heten dat zoveel krantenarchieven met miljoenen artikelen op internet zo weinig rechtszaken opleveren. Een plausibele verklaring is dat krantenartikelen relatief weinig privacygevoelige informatie verschaffen.

Gevoeliger liggen de verhoudingen in een Amerikaanse discussie over online archieven, waarbij de privacy wel in het geding is. Die archieven bevatten geen krantenartikelen, maar uitspraken van rechtbanken, waarin de betrokken personen soms met naam en toenaam worden genoemd. Het is niet verwonderlijk dat die discussie dan ook een stuk venijniger is en ook privacyorganisaties zich erin hebben gemengd.

Dergelijke jurisprudentiesites lijken een gat in de markt. Zo opende net deze week Iowa Courts Online zijn deuren. Het gevolg was een massale toeloop, die de server bijna deed bezwijken.

Al langer aan de weg timmert de advocaat Kent Morlan. Hij voegde een 'e' toe aan zijn achternaam, veranderde de 'n' in een 'w' en doopte zijn site Morelaw.com. Een vaste medewerker scant dagelijks 100 websites en selecteert de belangrijkste jurisprudentie. Op de site komen samenvattingen te staan, met links naar de volledige uitspraken.

Dankzij inkomsten uit advertenties weet Morelaw.com net quitte te spelen. De site trekt 30.000 bezoekers per maand, voornamelijk advocaten, die door Kent Morlan in een 19 seconden durende video persoonlijk welkom worden geheten.

Privacy

De voordelen van dergelijke online archieven zijn evident. Burgers krijgen zo veel beter inzicht in het functioneren van de rechtspraak. En advocaten besparen veel tijd, doordat ze voor hun research niet van de ene rechtbank naar de andere hoeven te rijden om ter plekke in het archief te duiken.

Maar tegenover de voordelen staan ook aanzienlijke nadelen. Jurisprudentiearchieven bieden een schat aan privacygevoelige informatie. Ideaal voor bijvoorbeeld werkgevers om te kijken of sollicitanten een strafblad hebben. En verzekeraars kunnen uit rechterlijke uitspraken soms ook medische gegevens distilleren.

Vorig jaar nam de Amerikaanse overheid zelf het initiatief om meningen te vragen over het privacyaspect van dergelijke archieven. De directe aanleiding was het plan om de bestanden van alle lokale rechtbanken samen te voegen tot één centraal archief.

In totaal kwamen 244 reacties, waaronder de Privacy Foundation en het Electronic Privacy Information Center (EPIC). De Privacy Foundation drong aan op de mogelijkheid om al te privacygevoelige gegevens, zoals medische informatie en Social Security-nummers, weg te redigeren uit uitspraken. Ook het EPIC eiste goede privacybescherming.

Van de plannen tot centralisering is sindsdien weinig meer vernomen. Het centrale archief is na een jaar nog steeds niet. Wel zijn er tal van lokale databanken, waarin bezoekers op naam of steekwoord kunnen zoeken.

Veel van deze databanken publiceren onverbloemd de namen van bijvoorbeeld fraudeurs, dronkelappen achter het stuur en scheidende echtgenoten. Het is duidelijk: Amerikaanse burgers hoeven maar één misstap te maken en ze kunnen daarmee tot in lengte van dagen worden achtervolgd.

Rechtspraak.nl

Zowel qua centralisering als privacybescherming is Nederland gelukkig iets verder. De site Rechtspraak.nl biedt informatie afkomstig van verschillende rechtbanken in Nederland, maar alle gegevens zijn geanonimiseerd.

Dat levert passages op als:

Arrest
op het beroep in cassatie tegen een arrest van het Gerechtshof te 's-Gravenhage van 3 februari 2000, nummer 22/001626-99, in de strafzaak tegen:
[verdachte], geboren te [geboorteplaats] (voormalig Nederlands Indië) op [geboortedatum] 1946, wonende te [woonplaats].

Maar uit dit voorbeeld blijkt al direct dat Rechtspraak.nl ook enigszins tendentieuze features biedt: zoek bijvoorbeeld op 'Marokko' en alle delicten met Marokkaanse daders rollen er zo uit. Er liggen dus nog wat kruimels voor Nederlandse burgerrechtenactivisten.

[WZ, 7 februari 2002]