Niet de eerste keer

Conflicten tussen internationale websites en lokale wetgeving zijn niet nieuw. In 1998 speelde een rechtszaak in Duitsland, waarbij internetaanbieder Compuserve werd beschuldigd van het verspreiden van porno. Compuserve mocht dat niet langer in Duitsland doen en moest de afbeeldingen volledig van internet halen. Maar de internetaanbieder werd in een hoger beroep alsnog in het gelijk gesteld.

Vorig jaar werd Amazon.com aangeklaagd, toen bleek dat de e-boekhandel het 'Mein Kampf' van Adolf Hitler in zijn aanbod had opgenomen. Aangezien alle werken van deze auteur in Duitsland verboden zijn, werd de verkoop geweigerd aan Duitse burgers. Niet lang daarna besloot Amazon.com het omstreden boek maar helemaal uit de digitale schappen te halen.

Ook fascistische en racistische boodschappen hebben al eerder tot rechtszaken geleid. Wel is het voor het eerst dat een portaaldienst verantwoordelijk wordt gesteld voor de toegankelijkheid van verboden boodschappen. Ten onrechte, menen critici. Zij wijzen erop dat Yahoo! slechts gelegenheid biedt aan derden om onderling handel te drijven via de veiling. Ze verwijst alleen naar andere websites die dat wel doen.

Toch zijn er goede argumenten om in dit geval ook de boodschapper aan te pakken. De Franse wetgeving stelt namelijk ook het etaleren van nazi-memorabilia strafbaar. Bij Yahoo! is daarvan overduidelijk sprake.

Volgens Yahoo! doet de Franse wetgeving echter helemaal niet terzake, omdat het om een Amerikaanse site gaat. De grondwet in de Verenigde Staten laat ook de verspreiding van nazistische propaganda toe. Gren Wrenn, raadsman van Yahoo!, heeft inmiddels aangekondigd de zaak ook voor een Amerikaanse rechter te brengen.

Marc Knoelbel, woordvoerder van Licra, verbaast zich over de stappen van Yahoo! Hij wijst erop dat de portalsite geen onoverkomelijke bezwaren tegen de politieke eisen van de Chinese autoriteiten bij de start in China. Waarom dan wel protesteren tegen de uitspraak van de Franse rechter? 'Dit vonnis maakt alleen maar duidelijk dat lokale wetgeving en gebruiken moeten worden gerespecteerd in cyberspace', zo concludeert hij.

Hoe grenzeloos is internet?

In een commentaar zei het Center for Democracy and Technology de Franse uitspraak rampzalig voor internet te vinden. 'Tegenwoordig publiceren miljoenen individuen, kleine bedrijven en non-profit organisaties zelf op internet. Online meningsuiting en commercie worden belemmerd als zij allemaal rekening moeten houden met snel veranderende en beperkende wetten van elk afzonderlijk land overal ter wereld.'

Het CDT merkt terecht op dat het naleven van alle wetten over de hele wereld een ondoenlijke zaak is. Maar dat het online zakendoen zou worden belemmerd, is maar ten dele waar. Internationale handel heeft zich immers altijd al moeten houden aan de wetgeving van alle landen waarin het opereert. Dat dit niet op internet zou gelden is een hardnekkig misverstand binnen het bedrijfsleven. Dat ondervond onlangs bijvoorbeeld ook Hewlett-Packard, dat vanwege een nieuwe wet moet gaan betalen voor elke cd-brander die het bedrijf in Duitsland verkoopt.

Jack Goldsmith, Amerikaans hoogleraar in de rechten, maakt in de Financial Times korte metten met de mythe van een grenzeloos internet: 'Internet is net zo min grenzeloos als de telefoon, telegraaf, post, fax of rooksignalen. Al deze media maken transacties mogelijk tussen iemand in real space in het ene land en een ander persoon in real space in een ander land. Zodra Franse burgers de ontvangers zijn van communicatie die door hun overheid schadelijk wordt bevonden, heeft Frankrijk het volste recht om daartegen stappen te ondernemen.'

Verder vindt Goldsmith de gevolgen van de omstreden uitspraak erg meevallen: 'Het Franse vonnis legt slechts bescheiden beperkingen op aan Yahoo! De site wordt niet gestraft voor het etaleren van nazi-waren, de rechter heeft alleen maar bepaald dat Yahoo! zijn best moet doen om deze uit Frankrijk weg te houden.'

Technische haalbaarheid

Yahoo! krijgt drie maanden de tijd om het filteren in te voeren. Anders moet de portaal een dwangsom van ruim 30.000 gulden per dag gaan betalen. De vraag is of het in zo'n kort tijdsbestek lukt om een deugdelijk systeem op te zetten.

De drie deskundigen die in het Franse proces aan het woord kwamen, waren de eersten om hun twijfels over de technische haalbaarheid te uiten. Volgens Reuters plaatsten ze tegenover de rechter zowel ethische als praktische kanttekeningen: 'We zijn erg bezorgd dat we worden gevraagd om maatregelen in het leven te roepen, terwijl we zelf hebben gewaarschuwd tegen hun kwetsbaarheid en inefficiëntie.'

Iedereen met enige handigheid zou immers de digitale slagboom kunnen omzeilen. Ook kan het filteren op nazistische websites ertoe leiden dat algemene sites over de Tweede Wereldoorlog ten onrechte worden geblokkeerd.

Yahoo! blijft daarom hardnekkig volhouden dat uitvoering van het vonnis technisch onmogelijk is. Vooral het blokkeren van veilingen is een illusie, zegt raadsman Wrenn. Hij wijst daarbij naar de ervaringen van online boekwinkel Amazon en veilingsite eBay. Zodra iemand een boek bestelt via Amazon, wordt automatisch zijn bezorgadres gecontroleerd op herkomst. Als het boek verboden is in zijn land, komt de bestelling te vervallen.

Veilingsite eBay heeft een veel discutabeler criterium: er wordt niet het bezorgadres gekeken, maar naar de taalversie van de gebruikte browser. Alsof iedereen die Frans spreekt ook onder de Franse wetgeving zou vallen.
De Franse vestiging eBay.fr let daarnaast ook op zoekacties naar woorden zoals 'Nazi' of 'SS'. En verder legt eBay de verantwoordelijkheid voor een deel ook bij de bezoeker zelf: alle relevante wetten zijn terug te vinden op de site, zodat iedereen ze zelf kan nakijken.

Het IP-adres lijkt een betrouwbaarder criterium dan het bezorgadres of de taal van de browser. Het Amerikaanse bedrijf Quova heeft GeoPoint ontwikkeld, een technologie waarbij met 90 procent zekerheid kan worden bepaald of een bod op een bepaald item uit Frankrijk afkomstig is. Ook Nederland maakt furore op dit gebied. RealMapping zegt de herkomst al van 95 van de 100 bezoekers van een website correct te kunnen bepalen. Het Nederlandse bedrijf kreeg hierover in mei de Broos van Erp Prijs 2000 van minister Jorritsma (Economische Zaken). RealMapping richt zich vooral op de marketingwereld, maar Quova noemt nadrukkelijk ook digital rights management als mogelijke toepassing voor zijn GeoPoint-systeem.

Maar hoe veelbelovend deze technologie ook lijkt, het controleren op IP-adres zal nooit waterdicht worden. Er zijn genoeg programma's en webdiensten om de herkomst van een surfer te anonimiseren. Wat dat betreft is internet qua betrouwbaarheid goed te vergelijken met de wereld van alledag. Grenscontroles zijn immers ook niet waterdicht. Toch is dat geen argument om alle wettelijke importregelingen maar bij voorbaat aan je laars te lappen.

(30 november 2000)