Natuurlijk stonden de media te dringen bij uitgeverij NetGen om het boek te bemachtigen. Netwerk, Nova, Het Parool, Metro, Wereldomroep, Telegraaf, ANP, GPD en Algemeen Dagblad waren allemaal geïnteresseerd. Achteraf bleek NetGen zelfs een toneelspeler te hebben ingehuurd om interviews te geven als zakenman Albert van Dijk. Maar toen NetGen geen boek kon laten zien, haakten de media uiteindelijk af.

Fake

In het juninummer van NetGeneration schrijft redacteur Bastiaan Paternotte dat het allemaal maar verzonnen was. Het boek en de uitgever bestaan helemaal niet. Het valse persbericht was bedoeld om collega-journalisten om de tuin te leiden. Paternotte schrijft aan het eind van het artikel: 'In elk geval hebben we, op Nieuwsbank.nl na, net voor de finish overal de pin op de neus gekregen.'

Maar Nieuwsbank was niet blij met dit nepbericht en wees naar zijn algemene voorwaarden, met daarin de bepaling dat de afzender van een persbericht moet instaan voor de juistheid van de erin vermelde feiten. De persberichtendatabank heeft van NetGeneration een rectificatie en een ton schadevergoeding geëist. Daarnaast heeft Nieuwsbank aangifte gedaan bij de politie in Utrecht wegens oplichting, valsheid in geschrifte en smaad.

Directeur Jan Halkes van Nieuwsbank: 'Het gaat hier om een principiële stellingname. Ik vind het niet kunnen dat deze journalist zomaar de naam van een bestaand persoon, in dit geval Zorreguieta, gebruikt in een volstrekt vals persbericht. Wat men ook over Máxima's vader denkt, dit hoor je als journalist niet te doen.'

Persberichtendiscussie

Als reactie daarop plaatste Promotime Publications BV, uitgever van NetGeneration, een nieuw persbericht in Nieuwsbank, met de boodschap dat de uitgever op zijn beurt overweegt een schadeclaim van twee ton in te dienen bij Nieuwsbank. 'Volgens Promotime tracht Halkes onder meer op zijn website de goede naam en faam van het internettijdschrift, dat sinds kort in de winkel ligt, welbewust te schaden.'

Verderop in het persbericht ligt hoofdredacteur Jan Dijkgraaf: 'De heer Halkes meent dat wij hem in een artikel onrecht hebben aangedaan. We hebben slechts aangetoond dat zijn site, die naar zijn zeggen door 5.000 mensen per dag wordt bezocht, voornamelijk journalisten, ook non-nieuws kan bevatten.'

Tegenover Netkwesties voegt hij daaraan toe: 'De veronderstelling van meneer Halkes dat iedereen die een persbericht post op Nieuwsbank.nl zijn voorwaarden heeft gelezen, is onjuist. Stuur maar een persbericht naar persbericht@nieuwsbank.nl en het komt binnen een uur op de site. Zonder dat je ooit een voorwaarde gezien hebt.'

Maar welk journalistiek doel is ermee gebaat om valse persberichten te verspreiden? Dijkgraaf: 'Dat is heel simpel: onderzoeken hoe gemakkelijk de Nederlandse pers te bedotten is met een mailtje.'

Natuurlijk kon een reactie van Nieuwsbank niet uitblijven. Een nieuw persbericht verscheen in de databank. Directeur Halkes constateert daarin enkele onjuistheden in het persbericht van hoofdredacteur Dijkgraaf. Verder zou blijken dat Dijkgraaf in een onderlinge e-mailwisseling had voorgesteld de zaak in der minne te schikken. Halkes zou hebben geweigerd.

Stapt Nieuwsbank uiteindelijk toch naar de rechter, vroeg Netkwesties aan Halkes. 'Wij zijn dat zeker van plan, maar onze advocaat studeert nog op deze kwestie. We wachten eerst zijn reactie af, alvorens we daadwerkelijk stappen ondernemen. De vraag is of wij hard kunnen maken dat wij schade hebben geleden. Pas dan is er sprake van een strafrechtelijk feit.'

Dijkgraaf vindt dat er van schade allerminst sprake is: 'Waar het woord 'schade' vandaan komt, is mij volstrekt onduidelijk. Ik denk dat Nieuwsbank erg blij was met alle publiciteit van de afgelopen week, dus wellicht zijn de bezoekcijfers een stuk verbeterd. Dat levert hem misschien zelfs extra geld op.'

Niet de eerste keer

Het is vaker voorgekomen dat Nieuwsbank te maken krijgt met valse persberichten. Halkes: 'We hebben dit drie keer eerder meegemaakt. In twee gevallen was sprake van een 1 april-grap. Die hebben we direct geweigerd. We hebben de afzenders duidelijk gemaakt dat dergelijke berichten anders het hele jaar door op Nieuwsbank zouden blijven staan.'

Het derde geval ging om een bericht, waarbij het e-mailadres wel klopte, maar niet de naam van de afzender. Ook dit bericht heeft Nieuwsbank op grond van zijn algemene voorwaarden niet geplaatst. Dus Nieuwsbank controleert soms toch wel? Halkes: 'Alleen als het bericht daartoe aanleiding geeft. In sommige gevallen bellen we voor alle zekerheid de afzender op. Bovendien krijgen alle afzenders per e-mail een bevestiging dat het bericht is geplaatst. Als het e-mailadres niet blijkt te kloppen, dan merken we dat vanzelf en weigeren we het bericht alsnog.'

Halkes vindt het ondoenlijk om álle persberichten te controleren. 'Dat kost ons veel te veel tijd. Bovendien zijn we geen persbureau, maar een databank. Persbureaus zijn uit de tijd dat persberichten nog per brief binnenkwamen, fotokopieën nog niet bestonden en de kranten al die brieven zelf moesten verwerken. Die tijd is voorbij. Een persberichtendatabank waar iedere journalist zelf uit kan putten zonder dat een persbureau het nieuws filtert, komt de pluriformiteit van de pers alleen maar ten goede.'

Koekje van eigen deeg

NetGeneration krijgt waarschijnlijk nog een tweede schadeclaim aan de broek. Ook Wilma Nanninga, hoofdredacteur van Privé, voelde zich gedupeerd en eist tienduizend gulden. NetGeneration zou 'een roddelpersachtig verhaal' over Privé hebben geschreven...

(6 juni 2001)