Van Hema tot wapenhandel
De ethische dilemma's van een privacysite - ofwel: keukenmessen verkopen in een winkel vol gemaskerde klanten.
Herinnert u het zich nog? Naaldwijk, oktober 2004: een 39-jarige man brengt zijn 37-jarige ex-vriendin om het leven en snijdt drie van haar vier kinderen de keel door. De vrouw overlijdt, maar de kinderen overleven het drama. Ze zullen voor het leven getekend blijven.
Vorige week was het drama weer even op tv. Net op dat moment sta ik in de keuken met een flink keukenmes een paar stronken witlof in reepjes te hakken, in de hoop vrouwlief en kinderen straks een smakelijke hap voor te kunnen schotelen.
Met een half oor volg ik de tv-uitzending. En ik kijk naar mijn mes. Waarschijnlijk ooit gekocht bij de Hema of zo. Bij de gedachte dat je met zo'n mes ook heel andere dingen kunt doen dan gezellige Hollandse witlof in knusse stukken snijden, lopen de rillingen over de rug.
Hoeveel keukenmessen zou de Hema eigenlijk dagelijks verkopen? Hoeveel daarvan worden gebruikt om witlof en andere groenten te snijden? En hoeveel doen dienst als moordwapen? We mogen aannemen dat dat laatste maar een miniem percentage is - gekken hou je altijd, maar doorgaans zijn ze alleen in oorlogstijd in de meerderheid. Mijn geweten is weer gesust.
11 september
Sinds 1997 schrijf ik met enige regelmaat over online privacy. In 2001 verschijnen een aantal van die stukjes in boekvorm. Aangezien zo'n beetje elk boek over internet razendsnel veroudert, moet er ook een site bij komen om de veroudering enigszins te maskeren. Samenvattingen uit het boek, wat actueel nieuws, een bestel-linkje naar Bol.com, een oersimpele maar effectieve layout - en voilà: Internetprivacy.nl is geboren.
Maar de site is van meet af aan een zorgenkindje. De dag dat alle kopij naar de drukker gaat, is maandag 10 september 2001. Ziezo, mijn ei is gelegd. Dinsdag geef ik mezelf een dagje vrij en ga ik een flink eind fietsen. Maar - u voelt 'm al aankomen - als ik thuiskom van mijn lange fietstocht en de tv aanzet, valt mijn mond open van verbazing. De Twin Towers in New York zijn ingestort. Holy smokes, is het soms oorlog?
Nog dezelfde week wordt duidelijk dat de verantwoordelijke terroristen veelvuldig met elkaar contact hadden via internet. Mede dankzij encryptie waren hun berichten grotendeels uit handen van de politie gebleven. Encryptie? Oef, dat onderwerp komt nu net in mijn boekje aan de orde. Te laat om er nog iets aan te veranderen, de persen rollen al.
Maar ach, amper een paar dagen later is mijn geweten alweer gesust. Met terroristen is het net als met die messentrekker in Naaldwijk: gekken hou je altijd - zolang het maar geen oorlog wordt.
bekende Nederlanders
Maar behalve terroristen blijken er nog meer types die overduidelijk geen eerbare bedoelingen hebben met privacy en anonimiteit. De reacties op Internetprivacy.nl liegen er niet om:
- scholieren vragen hoe ze een klasgenoot even via internet te grazen kunnen nemen,
- personen die hun partner niet vertrouwen en online willen bespieden,
- 'scriptkiddies' die vragen of ik ervaring heb met hoe ze hun sporen kunnen uitwissen,
- mensen vragen hoe ze "zware afbeeldingen" kunnen uitwisselen zonder dat de politie die kan onderscheppen.
En de meeste gestelde vraag komt van bezoekers die vragen - of nee, eisen - of ik maar even snel de adresgegevens van een bekende Nederlander kan oplepelen. Meestal gaat het dan om voetbaltrainers en politici met veel vijanden. Zo krijg ik een mailtje van iemand die stellig meent dat zo'n slim iemand als ik vast wel het onderduikadres van Geert Wilders zou kunnen Googelen. Nee hoor, zo slim ben ik niet - Google trouwens ook niet.
Aangifte doen bij de politie, zegt u?
Ik heb geen toegang tot de logfiles en zonder IP-adres begin je weinig - je kunt hooguit je vermanende vinger opsteken. Dus krijgen al die mensen een standaardreactie terug met een korte preek dat dit niet de bedoeling is van privacybescherming. Meestal blijft het daarna stil, maar soms komt er een mail terug die qua omgangsvormen en diepgang niet veel verder gaat dan "donder op".
Op basis van alle e-mails is te becijferen dat het percentage illegaal c.q. onethisch gebruik van Internetprivacy.nl zo'n 70% bedraagt. Ook onversneden paranoia komt voor. Wat te denken van iemand die je geheime telefoonnummer achterhaalt - in mijn geval moet dat via Online Kadaster zijn gebeurd - om je vervolgens verschillende keren op onmogelijke tijden op te bellen en grote zorgen uit te spreken over het feit dat we al lang in een Matrix-wereld leven en de meeste burgers dat nog niet doorhebben? Ik zei het al: gekken hou je altijd. Zolang ze maar geen keukenmes pakken.
wapenhandel
In hoeverre zijn die e-mails representatief voor de bezoekers van de site? Daarover kun je natuurlijk twisten, maar dat er iets zorgwekkends aan de hand is, valt niet te ontkennen.
De hamvraag is: ben ik medeverantwoordelijk voor misbruik van mijn site? Het is een klassiek ethisch dilemma. In hoeverre is een wapenhandelaar verantwoordelijk voor verkoop van pistolen waarmee een moord wordt gepleegd? En in hoeverre is de Hema verantwoordelijk voor gekken die dood en verderf zaaien met een keukenmes?
Persoonlijk neig ik naar een pragmatische oplossing: een keukenmes wordt bijna altijd te goeder trouw gebruikt, maar een pistool doorgaans om er geweld mee te plegen. De Hema zal ik daarom niets verwijten, een wapenhandelaar wel. En als 70% van de bezoekers misbruik maakt van mijn site, kom ik statistisch wel erg dicht in de buurt van de wapenhandelaar en moet ik mijn conclusies trekken.
In december 2004 is dan eindelijk de maat vol. Twee journalisten van Nieuwe Revu weten te infiltreren in een pedofielennetwerk. Tv-beelden laten zien dat er binnen het netwerk volop Pretty Good Privacy, Freenet en andere vormen van encryptie worden gebruikt - allemaal technieken die op Internetprivacy.nl aan de orde komen. Nog tijdens de uitzending mompel ik tegen mijn lief: ik kap ermee. Straks laten ze mijn site nog in beeld zien om aan te geven hoe gemakkelijk het is om aan dit soort informatie te komen.
In de maanden daarna volgt toch nog een laatste poging om er een positieve draai aan te geven. Minder anonimiteit - want dat blijkt helaas maar al te vaak het slechtste in een mens los te maken - en meer computerbeveiliging, spyware en spam. Maar ja, dan dekt de privacyvlag de lading niet meer. Of alle praktische tips weglaten en alleen politiek en juridisch privacynieuws brengen? Maar daar is Netkwesties al voor. Het laatste alternatief: dan maar mijn virtuele kindje om zeep helpen.
gemaskerde klanten
Heb ik er nu spijt van dat ik er ooit mee ben begonnen?
Ja en nee. Ik ben in ieder geval veel te naïef geweest in mijn veronderstelling dat Internetprivacy.nl een soort Hema was, terwijl er overduidelijk wel erg veel gemaskerde klanten rondliepen bij de schappen met keukenmessen.
In april 2001 schreef een Netkwesties-lezer op het forum over het toenmalige Freedom-systeem van Xs4all:
"Anonimiteit is ook al zoiets. Ik zou wel eens willen weten wat voor soort mensen abonnee zijn van speeltjes als Freedom. Laat ik het maar eens lekker cru stellen: het zou me niks verbazen als daar de halve onderwereld bij zat."
Toen ik dit las, was mijn eerste reactie: haha, vast een politieagent die het niet kan verkroppen dat weldenkende burgers voor hun privacyrechten opkomen. Maar vier jaar later moet ik toegeven dat hij misschien veel dichter bij de waarheid zat dan ik me toen kon voorstellen.
Natuurlijk: privacy is en blijft een belangrijk burgerrecht. Alleen doet zich het praktische probleem voor dat dat recht als geen ander zó gemakkelijk kan worden misbruikt voor criminele doeleinden. En dat praktische probleem heb ik niet weten op te lossen.
[Wessel Zweers, 12 mei 2005]
|
