Telegraaf als enige met hele archief online

Door teleurstellende opbrengsten van de huidige online archieven en auteursrechtproblemen zien kranten en tijdschriften geen brood in het via internet beschikbaar maken van al hun jaargangen. Met één uitzondering: De Telegraaf.

Dit artikel maakt deel uit van een onderzoek naar online uitgeven en journalistiek dat steun krijgt van het Bedrijfsfonds voor de Pers.

In 2002 had De Groene Amsterdammer in Nederland de primeur: alle pagina's van het blad tussen 1877 en 1940 waren ingescand en op trefwoord doorzoekbaar via internet. Het bedrijf Zylab verzorgde de techniek en het geld kwam van subsidies, onder meer van het VSB Fonds en het Prins Bernhard Cultuurfonds. Zonder de financiële steun van de prins was het enorme online archief niet mogelijk geweest. Commerciële uitgevers beginnen niet aan het digitaliseren van archieven als ze niet zeker weten dat ze hun investeringen terug kunnen verdienen. Het ontbrekende 'businessmodel' is dan ook de belangrijke reden om het inscannen van het wegrottende papier tegen te houden.

De Groene hoefde zich daarover destijds geen zorgen te maken. Maar een vervolg kende het project niet. De nummers van De Groene van na 1940 tot 1994 staan nog altijd niet online. Dat komt door de vrees voor auteursrechten: de schrijvers en fotografen die aan de nummers na de Tweede Wereldoorlog meewerkten leven nog en kunnen dus een vergoeding eisen voor herpublicatie van hun materiaal. De problemen met auteursrecht vormen de tweede hinderpaal voor het ontstaan van rijke internetarchieven. Na het midden van de jaren negentig zijn er na veel gedoe afspraken gemaakt over het hergebruik van artikelen in databanken. Van al het materiaal dat dagelijks nieuw in het archief verschijnt is tegenwoordig meestal duidelijk bij wie de rechten liggen. Voor de periode van voor de jaren negentig is niks rond auteursrechten geregeld. Om die reden houden de meeste digitale archieven van kranten en tijdschriften op dit moment dan ook rond die tijd op.

Onlangs kwam daar verandering in: De Koninklijke Bibliotheek presenteerde haar krantendatabank met daarin alle exemplaren van vier dagbladen uit de eerste helft van de 20e eeuw. Het zijn de kranten: NRC (1910-1930), Het Centrum (1910-1930), Het Vaderland (1920-1945) en Het Volk (1910-1920). Ze zijn op trefwoord doorzoekbaar. Vervolgens verschijnt de originele ingescande krantenpagina met een markering op de gezochte woorden. Veel functionaliteit biedt de site nog niet, maar het is wel het grootste gratis via internet beschikbare krantenarchief van Nederland.

Maar wat gebeurt er hierna met al die andere krantentitels uit andere jaren? Dat is in eerste instantie de verantwoordelijkheid van de eigenaren van de archieven: de uitgevers. Zij moeten de afweging maken of het de moeite waard is tonnen te steken in het inscannen van oud materiaal. Hoe schatten zij de kansen in dat de investeringen in internetarchieven zijn terug te verdienen? En wat doen ze eigenlijk op dit moment met hun huidige digitale archieven? Leveren die al geld op?

Betalen per artikel faalt

Netkwesties stelde die vragen aan uitgevers, chefs en managers bij een aantal kranten en tijdschriften. Daaruit blijkt in ieder geval dat ze momenteel sterk verschillend omgaan met hun huidige online archieven. Geen van de media biedt een totaal gratis archief, waarbij de inkomsten volledig komen van advertenties. Daar ziet momenteel nog geen enkele uitgever heil in. Bij de meeste krantensites krijgt de bezoeker wel gratis toegang tot de selectie uit de krant die al eerder gratis op de site heeft gestaan. Bij sommige kranten moet per artikel worden betaald (Volkskrant, Trouw), andere kranten bieden alleen hun betalende webabonnees toegang tot het archief (NRC Handelsblad), terwijl er ook nog altijd veel dagbladen zijn die nog helemaal geen volledig archief via internet aanbieden. Dat geldt bijvoorbeeld voor veel regionale dagbladen, maar op dit moment ook nog voor De Telegraaf. Een overzicht van wat de grote kranten op internet doen met hun archieven vindt u als bijlage onder dit artikel.

De online verkoop per artikel verloopt voor de meeste kranten teleurstellend. Bij Trouw kunnen mensen 1,15 euro per artikel afrekenen via telefoonlijn (Switchpoint) of het online betaalsysteem Firstgate. Het is niet echt een succes, vindt Trouw-uitgever Wouter van der Meulen. "Dat levert geen enorme bedragen op. De layout van onze site is ook niet goed ingericht op het betalen voor content. Er moet een andere flow in komen zodat duidelijk is wat het gratis deel en wat het betaalde deel is. We zijn nu bezig met een restyling van de site om dat te bereiken."

Het Financieele Dagblad hanteert een model waarbij de bezoeker als hij meerdere artikelen tegelijk koopt per artikel minder kwijt is. Maar ook op FD.nl zijn weinig bezoekers bereid meteen af te rekenen voor een artikel uit het archief dat teruggaat tot 1985. FD-internetredacteur Jelle Buizer: "Slechts enkele tientallen mensen per dag kopen losse artikelen." Maar daar moet bij gezegd worden dat huidige abonnees gratis toegang hebben tot de artikelen tot 13 maanden geleden. Bovendien biedt FD een extra webabonnement voor 'professionals' die ook toegang krijgen tot het hele archief. Buizer: "We hebben iets minder dan duizend professional-abonnees."

Webabo's en dossiers

Bij NRC Handelsblad beviel het betalen van 1,15 euro per archiefartikel ook niet. Sitemanager Rudolph van den Bosch: "Mensen per artikel laten betalen werkte niet. De opbrengsten daarvan waren teleurstellend. Ik schat dat er met de verkoop van losse artikelen slechts een paar duizend euro per jaar binnenkwam." Daarom stelde NRC Handelsblad eind vorig jaar een ander model in: alleen nog betalende (web)abonnees krijgen toegang tot het hele archief. Een webabonnement op NRC Handelsblad kost overigens 90 euro per jaar. Van den Bosch: "Toegang tot het archief tot 1990 is dan een extra reden om een webabonnement te nemen." Sinds oktober hebben meer dan drieduizend mensen een webabonnement op NRC Handelsblad genomen. "Dat was ongeveer wat we verwacht hadden. De verkoop van webabonnementen verloopt volgens plan. Ik ben niet ontevreden," zegt Van den Bosch zuinig.

Het kleine Nederlands Dagblad was in 1997 een van de eerste kranten ter wereld met een PDF-abonnement. Nog altijd kunnen internetters elke dag een PDF-bestand van de server van het Nederlands Dagblad downloaden met daarin de hele krant. Maar het Nederlands Dagblad introduceerde enkele jaren geleden ook nog een ander uniek betaalmodel op internet: betaalde dossiers. Bezoekers kunnen tegen betaling van een halve of een hele euro een uur toegang kopen tot online dossiers met alle artikelen over één onderwerp, zoals 'schuldbelijdenis', 'literaire christenen' en 'gereformeerd onderwijs'.

Het model bleek een mislukking. Linda Stelma, site-manager van het Nederlands Dagblad: "Misschien dat in totaal honderd mensen toegang tot de dossiers hebben gekocht. Dat was inderdaad niet zo veel. Het is de inspanning wel waard geweest. Zoveel hebben we er niet voor hoeven doen en het was voor ons een testcase om te kijken of mensen bereid zijn voor dossiers te betalen." De meeste dossiers zijn inmiddels gratis toegankelijk gemaakt. Stelma: "Dat hebben we maar gedaan als service voor onze abonnees. Die reageerden soms kribbig: waarom moeten we daarvoor apart betalen?"

Tijdschriften

Een van de weinige tijdschriften die internetters per artikel laat betalen voor oud materiaal is Autoweek van Sanoma. Op de site van Autoweek staan onder het kopje 'testcentre' enkele honderden recensies van auto's tot 1994. Bezoekers betalen 1,15 euro via Switchpoint. Of het een succes is kan Patrick Bernart, manager nieuwe media bij Sanoma, niet zeggen. "Dit is misschien wel het enige voorbeeld van betalen voor online archiefmateriaal binnen Sanoma. Onze vrouwensite Vrouwonline heeft natuurlijk ook een gratis archief."

Waarom gebruiken niet meer publiekstijdschriften internet om oud materiaal te verkopen? "Ik denk dat het archief bij de meeste tijdschriften helemaal niet interessant meer is. Kranten bieden toch meer 'need to know'-informatie dan tijdschriften. De inhoud van tijdschriften veroudert snel," zegt Bernart van Sanoma.

Vakbladen zijn eerder geneigd archieven online te zetten. Zo bieden bladen als Adformatie, Emerce, Automatiseringgids en Computable hun abonnees op hun site gratis toegang tot oude artikelen. Een andere positieve uitzondering is het weekblad Elsevier. Vijf jaar geleden kwam Elsevier al met een site waarop elke week ook alle artikelen uit het blad via de zoekmachine beschikbaar waren, maar daar werd snel de stekker uit getrokken. Sinds eind vorig jaar is Elsevier terug op internet met een echte nieuwssite. Een onderdeel daarvan is ook het bladarchief, dat alleen toegankelijk is voor abonnees. Andere weekbladen, zoals Vrij Nederland, HP/De Tijd en Nieuwe Revu, laten het op internet afweten.

Volgens Ton van Rooij, manager productie en distributie van de uitgever Audax heeft de bladenwereld nog een slag te maken op het gebied van standaardisatie van haar content. "Wij hebben dat nog niet goed genoeg gestructureerd. We zijn nog bezig met alle content in XML-opmaak te zetten. Je kan pas digitale archieven aanbieden als de content voldoende structuur heeft."

Net als zijn Sanoma-collega ziet hij voor veel tijdschriften geen toegevoegde waarde in een internetarchief. "Voor een blad als HP/De Tijd natuurlijk wel. Maar dan zit je met allerlei complicaties met auteursrechten: je moet precies weten of een auteur of fotograaf wel of geen freelancer was. Soms zijn redacteuren begonnen als freelancer of worden ze juist later freelancer.

Dat is enorm complex. Dat geldt al helemaal voor het beeldmateriaal omdat Audax geen eigen fotografen in dienst heeft. Je moet je afvragen of er bij tijdschriften wel behoefte aan oude artikelen is. Natuurlijk na je met micropayments mensen laten betalen, maar ik vraag me af of men dat wil en of het de investeringen wel waard zijn," aldus Van Rooij.

Telegraaf straks compleet online

Het grootste dagblad van Nederland, De Telegraaf, biedt op haar site nog geen krantenarchief, ondanks dat er al twee jaar een digitale editie is. Maar zoeken daarin gaat slechts tot zeven dagen terug. Maar daarin gaat verandering komen, en wel op spectaculaire wijze. De Telegraaf zal later dit jaar een online archief lanceren van alle jaargangen. Als enige krant in Nederland heeft De Telegraaf jaren geleden al geld vrijgemaakt om het complete archief te digitaliseren. Rikolt Pasterkamp is daarvoor verantwoordelijk bij Datawire, een werkmaatschappij van de Telegraaf Holding die zich bezighoudt met het digitaliseren van kranten.

Volgens Rikolt Pasterkamp is het inscannen van alle exemplaren van De Telegraaf deze zomer klaar. "Op dit moment zijn er 800.000 pagina's ingescand. Het ziet er naar uit dat we in juli of augustus klaar zijn. Het hele archief is dan ingescand en met behulp van OCR-technieken ook doorzoekbaar gemaakt. Het scannen gebeurt door een gespecialiseerd bedrijf uit Helmond. In september vervangen we ons interne archiefsysteem door een andere database waarmee de artikelen meer verrijkt kunnen worden met allerlei metadata. Het is de bedoeling dat ook de complete krantenarchieven in die nieuwe database komen te staan."

De Telegraaf wil het archief zowel op de zakelijke als de particuliere markt exploiteren. Voor de zakelijke markt komt de Telegraaf met abonnementen per grootte van de organisatie. "Een klein gemeentehuis betaalt dan minder voor de toegang tot de archieven dan de gemeente Amsterdam. Je kunt straks ook een profiel kopen waarmee je alle Telegraaf-artikelen met een bepaald trefwoord krijgt. Ook betalen per bundels artikelen zal mogelijk zijn." Hoe De Telegraaf haar archief aan particulieren zal aanbieden kan Pasterkamp nog niet precies zeggen. "Digitaal uitgeven is niet langer ondersteunend, het moet nu ook zijn eigen broek ophouden. Dus zal er zeker geld voor gevraagd worden." Volgens Pasterkamp hebben er nu 25 tot 30 duizend mensen toegang tot de dagelijkse digitale editie op de site van De Telegraaf. Maar daarvan is een groot deel al abonnee van de papieren krant. Het aantal echte webabonnees schat hij slechts op een paar duizend.

Pasterkamp kan moeilijk voorspellen of het alle investeringen waard is. "Net is gissen hoeveel mensen gebruik van het archief zullen maken. De verkoop van de historische voorpagina's loopt ontzettend goed. Bovendien is het voor onze organisatie sowieso een kostenbesparing als we niet meer in papier hoeven zoeken. Het onderhoud van dit systeem valt erg mee. Wat kost een terrabyte aan harde schijfruimte tegenwoordig nou nog?" Speciale software moet metadata aan de pagina's toevoegen. Volgens Pasterkamp wordt De Telegraaf het beste archief van Nederland. "Het wordt een jofel systeem. De krant is een objectieve bron om te leren over de geschiedenis. Het is absoluut cultureel erfgoed."

Ook de andere kranten van de Telegraaf Holding zijn bezig met digitaliseren. Dagblad De Limburger en het Limburgs Dagblad krijgen in ieder geval binnenkort een digitale editie. Bij het Haarlems Dagblad, de oudste krant van Nederland, wordt ook gedacht aan het digitaliseren van het archief. De Telegraaf Holding voert hierover gesprekken met onder andere een Indiaas bedrijf.

'Megalomaan'

Andere kranten reageren verbaasd op de actie van De Telegraaf. "Bizar. Ik vind het tamelijk megalomaan," zegt Wouter van der Meulen, uitgever van Trouw. "Ik zie geen business case om alle pagina's in te laten scannen. Zo'n enorme investering verdien je nooit terug. Dit zouden wij nooit kunnen doen. Sterker nog: ik weet niet eens of we alle jaargangen zelf nog hebben. We vonden laatst nog een paar oude leggers in de kelder." Van der Meulen zit ook nog in zijn maag met het fotoarchief van Trouw: 600.000 kiekjes. "Dat kost ons ontzettend veel geld. Al die vierkante meters en die machines waar ze in staan. Ik sluit niet uit dat we over drie jaar 600.000 foto's moeten vernietigen. Geen enkel fotoarchief heeft er interesse in. Ze liggen gewoon te verpieteren." Het verkopen van oude foto's zoals ANP dat doet op internet ziet Van der Meulen ook niet zitten.

De reactie van Van der Meulen is bij alle andere vertegenwoordigers van kranten en bladen met wie Netkwesties sprak niet anders. Niemand zegt verder heil te zien in het inscannen van het complete archief. "Dat zou echt veel te duur worden. Misschien als we ons ooit vervelen," zegt Jelle Buizer van het Financieele Dagblad. Alleen Rudolph van den Bosch van NRC Handelsblad zegt: "We voeren er wel gesprekken over, maar op korte termijn hebben we geen concrete plannen om het hele archief te digitaliseren." Bij tijdschriftenuitgevers als Sanoma en Audax is het al helemaal niet aan de orde. Ton van Rooij van Audax: "Het heeft geen prioriteit. Van HP/De Tijd zou ik misschien alle jaargangen digitaal beschikbaar kunnen maken, want dat materiaal hebben we allemaal nog. Maar de kans is niet groot. Ik zou pas willen beginnen bij de jaargangen 2003 en 2004 en daarna gewoon elke week de nieuwe. Aan alles wat ouder is, valt weinig te verdienen. De meeste van onze bladen hebben geen historische waarde."

Lexis Nexis of de bieb

In Amerika en Canada zijn veel complete archieven van grote kranten en een paar tijdschriften wel helemaal gedigitaliseerd. Dat is met name gebeurd door het bedrijf Proquest. Die biedt op haar site toegang tot onder meer de complete Washington Post, Newsweek, LA Times, Chicago Tribune, Christian Science Monitor. Ook de New York Times heeft een compleet online archief.

Internationaal gezien is Lexis Nexis de grootste database met kranten- en tijdschriftenartikelen. Ook in Nederland heeft Lexis Nexis een ongekende marktpositie: het biedt toegang tot de archieven vrijwel alle dagbladen, ook regionale, maar ook het Nederlandse Lexis Nexis-archief gaat niet verder terug dan ergens in de jaren 90.

Sales manager Simon Barker: "Zeventig procent van de zoekopdrachten gaat over artikelen uit de laatste drie maanden. Slechts een hele kleine groep klanten zoekt artikelen ouder dan tien jaar."

De prijzen van Lexis Nexis zijn zo fors (van 9 tot 55 euro per zoekopdracht) dat de dienst onbetaalbaar is voor particulieren. Dat is ook de bedoeling, aldus Barker. "We hebben alleen een licentie van de uitgevers voor de zakelijke markt."

Daar heeft de burger dus niets aan. Maar die kan volgens Barker altijd nog gratis een bibliotheek in de buurt binnenstappen. Daar heeft iedereen op de computer toegang tot de krantenbank en de tijdschriftenbank met dezelfde inhoud als Lexis Nexis.

Koninklijke Bibliotheek financiering

Omdat behalve De Telegraaf geen enkele uitgever bereid is zelf voor de kosten van het digitaliseren van het complete archief op te draaien, denkt de Koninklijke Bibliotheek in Den Haag erover die taak op zich te nemen. "We orienteren ons nog op het maken van plannen," relativeerde Martin Bossenbroek, directeur Collecties & Dienstverlening bij de KB tijdens een recente bijeenkomst de ambities van zijn organisatie. Ook het Utrechts Archief heeft overigens plannen om kranten uit haar collectie in te scannen.

Freelance journalist Ewoud Sanders, bekend van taalrubrieken, polste in opdracht van de Koninklijke Bibliotheek de bereidheid van krantenuitgevers om de KB toe te staan delen van hun archieven via internet aan te bieden. Volgens Sanders zijn de meeste kranten bereid de KB dat te laten doen, zolang het ze zelf niks kost. Ook PCM-directeur Ben Knapen zou niet huiverig staan ten opzichte van samenwerking met het KB. "Want het is nationaal erfgoed," zou Knapen Sanders hebben laten weten. Maar concreet zijn de plannen nergens. De kosten van het scannen schat Sanders op ongeveer 0,50 euro per legger.

Sanders had tijdens de bijeenkomst kritiek op de manier waarop de KB het archief op haar krantensite heeft ontsloten. "De functionaliteit waarmee je kan zoeken laat te wensen over."

Dat geldt voor veel van de huidige online krantenarchieven. Er kan meestal wel gezocht worden op woorden en gerangschikt op publicatiedatum en relevantie, maar dat is het dan ook. Wat dat betreft is het online archief van NRC Handelsblad een uitzondering. Bij het NRC is alles te rangschikken op artikelsoort en onderwerpscategorie. NRC-journalist en voormalig internetchef Dick van Eijk: "We hebben destijds extra prioriteit gegeven aan het toepassen van metadata. Ik ben tegen kreupele archieven. Als je het doet, moet je het ook goed doen."

RSS en attenderen

Andere kranten experimenteren met andere mogelijkheden rond het archief. Dat kan bijvoorbeeld met behulp van RSS, een soort koppensneller. De Volkskrant biedt in haar online archief de mogelijkheid om een eigen RSS-feed aan te maken op basis van een willekeurig trefwoord. Zo ontstaat een automatische distributie naar de ontvanger met alle nieuwe artikelen met dat woord erin.

Dit lijkt weer een beetje op de Blijf Op De Hoogte-dienst die Trouw op haar site biedt. Daarbij krijgen abonnees wekelijks een mail met nieuwe artikelen die in het archief zijn gekomen met een bepaald woord. Nog weinig mensen maken daar volgens Trouw-uitgever Wouter van der Meulen gebruik van. Ook de Belgische krant De Standaard biedt zo'n 'attenderingdienst'. Daar gaat het al beter. Internetchef Lieve van der Velde: "Een kleine duizend van de in totaal 4.400 betaalde webabonnees maakt daar gebruik van."

Ook journalisten zelf zouden van dit soort 'trackingsdiensten' veel vaker gebruik moeten maken, vindt docent archiefonderzoek Erik Hennekam: "Als ik les geef en vertel dat ik op hetzelfde moment tweehonderd websites aan het bezoeken ben, dan krijgen journalisten me vreemd aan. Ik verbaas me er telkens weer over hoe vreselijk inefficiënt deze beroepsgroep werkt."

Archief met GoogleAds

In Amerika pleitte oud-journalist en 'fulltime weblogger' Dan Gillmor er onlangs voor dat kranten al hun archieven gratis op internet open zouden moeten stellen. De inkomsten zouden volgens hem dan kunnen komen van het plaatsen van tekstgerelateerde advertenties volgens de methode van het succesvolle advertentiesysteem van zoekmachine Google, Adwords. Adverteerders betalen dan per klik voor een advertentie die past bij de tekst die er naast staat. Maar dan moet je er wel voor zorgen dat Google de pagina's zonder moeite kan indexeren. Veel bezoekers komen immers via zoekopdrachten van Google.

Een model gebaseerd op relevante tekstadvertenties is volgens Gilmor een veel beter alternatief dan alsmaar obstakels opwerpen voor internetters, zoals verplichte registratie voor toegang tot delen van de site of betalen per archiefartikel. Door dat soort methodes zouden kranten zich volgens Gilmore vervreemden van het lezerspubliek dat zijn informatie steeds vaker gratis van nieuwssites afhaalt.

In Nederland kennen onder meer de sites van de grote uigevers PCM en Wegener verplichte registratiesystemen. Ze zijn een doorn in het oog van Chefren Hagens van de knipseldienst E-Knip: "Kranten zouden zich echt aan het web moeten houden, want nu doen ze eigenlijk niet echt mee. Dat betekent dat ze alle materiaal dat ze hebben zo moeten aanbieden dat elke zoekmachine er wat mee kan. Vervolgens kunnen ze er geld aan verdienen door bijvoorbeeld advertentiesystemen als Googles Adwords.

NRC-journalist Dick van Eijck, tevens docent in computeronderzoek voor journalisten, is dat niet met hem eens: "Ik vind helemaal niet dat kranten hun archieven moeten openstellen op internet. Archieven zijn het kostbaarste wat je als krant hebt, dat moet je niet gratis gaan vergeven. Ik vind het ook journalistiek bezwaarlijk als de inhoud volledig afhankelijk zou zijn van advertenties. Dan word je als blad een speelbal van advertentiesystemen. Voor de continuïteit en de kwaliteit van de krant is het essentieel als mensen bereid zijn ervoor te betalen." Volgens Rudolph van den Bosch, sitemanager van NRC, is de krant overigens wel bezig met een experiment met tekstgerelateerde advertenties. "We hebben een proef lopen met tekstadvertenties van Overture."

Gratis voor webloggers

In de gratis artikelen op de Nederlandse sites kan Google wel zoeken, maar dat geldt nog in geen enkel geval voor de besloten archieven, zelfs niet van sites die willen dat bezoekers per artikel betalen. Bovendien weerhoudt de registratieprocedure ook webloggers ervan naar krantenartikelen te linken en daardoor missen ze bezoekers.

De Belgische krant De Standaard heeft daarvoor een oplossing gevonden. Internetchef Lieve van den Velde: "Bezoekers van tien weblogs die wij geselecteerd hebben bieden we gratis toegang tot krantenartikelen als ze afkomstig zijn van een link op een van die blogs. Onze server kijkt naar welke site mensen vandaan komen. We doen dit als test. We zijn benieuwd of webloggers vaak naar ons betaalde archief zouden linken. Dat valt wel mee, slechts een paar keer per week. Dat mag wat mij betreft best vaker, het is allemaal gratis aandacht voor De Standaard."

Weblogs bouwen met hun artikelen over de krantenartikelen zelf overigens een soort alternatief archief op, waardoor uiteindelijk veel informatie die in de krant stond wellicht ook via internet beschikbaar zijn zal. Hoe dat in de praktijk werkt toont de site The Annotated Times aan. Die site biedt de intro's van artikelen uit de New York Times met daaronder de berichten die weblogs over dat artikel hebben geschreven.

Doordat webloggers veel citeren en samenvatten, kunnen niet-abonnees van The New York Times toch precies meekrijgen wat er in de krant stond. Zodoende ontstaat ook een soort alternatief archief. Daarnaast biedt The Annotated Times een paar honderd RSS-feeds aan - per onderwerp, per auteur, per pagina - terwijl de NY Times er zelf maar een beperkt aantal heeft.

Het Amerikaanse onderzoeksbureau Hypergene kwam in 2001 met een ander technisch model om een krantenarchief te verrijken: namelijk door zoveel mogelijk functionaliteit van de grootste webwinkel Amazon over te nemen. Dit model kreeg de naam Amazoning The News. Een van de belangrijkste mogelijkheden is om aanbevelingen voor artikelen te doen op basis van de artikelen die andere lezers van dat artikel hebben gelezen. Dat werkt precies hetzelfde als de suggesties die de webwinkel onder elke productpagina geeft op basis van wat anderen die dat product kochten nog meer aanschaften. Toegepast in krantenarchieven zou je precies kunnen zien welke artikelen inhoudelijk met elkaar verbonden zijn. Tot nu toe is er nog geen enkele site die alle functies van Amazoning The News daadwerkelijk in de praktijk heeft gebracht.

Inscannen aantekeningen

Volgens archievenexpert Erik Hennekam zien kranten ook vaak een andere manier om archiefmateriaal aan te bieden over het hoofd. "Ik zou graag het materiaal zien dat heeft geleid tot het artikel. Neem nu dat interview met Prins Bernhard in de Volkskrant: ik had graag de aantekeningen online gelezen."

Volgens Hennekam moeten journalistieke media veel meer doen met hun eigen onderzoeksmateriaal. "Brieven of beeldmateriaal dat de krant niet haalt zou op internet moeten staan. Ik weet nog dat toen een sportjournalist de hotelrekeningen van het WK 1974 online zette zijn site meteen plat ging."

Hennekam ziet ook wel markt in het inscannen van oude foto's van kranten en tijdschriften. "Beeldbanken in het buitenland die ik ken lopen allemaal prima." Voor artikelen ligt het wat moeilijker, aldus Hennekam. "Dan moet je het wel doorzoekbaar maken met Google. Toch moet er geld aan te verdienen zijn. In Amerika is de tweede hobby het uitzoeken van je familiebanden. Ook in Nederland groeien de genealogieclubs als kool. Dat heeft allemaal te maken met de vergrijzing. Mensen speuren steeds meer naar hun eigen verleden."

Dat biedt uitgevers mogelijkheden, denkt de archiefexpert. "De aktes van de burgerlijke stand zijn na 50 tot 100 jaar pas openbaar, dus voor de tussenliggende periode zijn we juist afhankelijk van kranten. Ik merk dat daar ontzettend veel interesse in is. Maar of het genoeg is om de enorme kosten van het digitaliseren van het hele archief te dragen, dat weet ik niet."

De Telegraaf kan het gaan bewijzen. De concurrentie kijkt met verbazing want ze ziet zelf de investeringen in het digitaliseren van hun archieven voorlopig niet zitten. Zij houden het bij falende betaalmodellen via internet of gokken dat archieftoegang meer abonnees over de streep kan trekken. Wellicht kan de Koninklijke Bibliotheek het werk voor een deel van ze overnemen. Te hopen valt dat de functionaliteit van de online krantenarchieven zal verbeteren en dat er diensten gevonden worden, zoals RSS of emailattendering, die ze beter toegankelijk maken.

Tot nut van de samenleving zijn goed ontsloten archieven natuurlijk altijd. De beheerder van de site van de Amerikaanse krant Lawrence Journal World, Adrian Holovaty, gaf in januari 2005 op zijn weblog een mooi voorbeeld van het effect van gratis archieven. Een oude vriend van een dakloze blinde man vond hem terug in het archief en vertelde dat hij vroeger een talentvolle schrijver was.

Holovaty: "Best wel cool. Ik weet zeker dat dit vaker gebeurd, dankzij onze open archieven. Veel mensen zijn journalistiek gaan doen omdat ze de gemeenschap willen helpen, geloof het of niet. Een gratis krantenarchief verhoogt de kans dat het werk van een journalist daadwerkelijk effect heeft op het leven van mensen."

[Tonie van Ringelestijn, 8 april 2005]

Bijlage: Overzicht online krantenarchieven april 2005

De Telegraaf
- vanaf februari 1996
- gratis sitearchief, nog geen krantenarchief
- digitale editie kost 1 euro per dag, 5 euro per week
- Switchpoint, Minitix, creditcard
- RSS: ja, per rubriek op de site Volkskrant
- vanaf 1994
- zowel site- als krantenarchief betaald
- 1,15 per artikel, 9,50 voor dagpas archief
- switchpoint, minitix, creditcard
- RSS: Ja, per rubriek en eigen trefwoord

NRC
- vanaf januari 1992
- geen toegang krantenarchief voor niet-abonnees
- krantenarchief gratis bij webabonnement van 9,95 per maand
- switchpoint, creditcard, acceptgiro
- RSS: binnenkort

Trouw
- vanaf 1992
- krantenarchief voor abonnees tot 1 jaar terug
- 1,15 euro
- Switchpoint, Firstgate click&buy
- RSS: slechts 2 feeds

Algemeen Dagblad
- vanaf 1991
- betaald krantenarchief, abonnees tot 3 jaar terug gratis
- 1,15 euro per artikel
- Switchpoint
- RSS: ja, per rubriek

Het Parool
- tot 2 jaar terug
- gratis sitearchief, betaald krantenarchief
- 1 euro per artikel
- switchpoint
- RSS: ja

Financieele Dagblad
- vanaf 1985
- betaald site- en krantenarchief, voor abonnees tot 13 maanden gratis
- verschillende tarieven per hoeveelheid artikelen: min 2 euro per artikel, 5 euro per bestelling, voor abonnees 1 euro per artikel
- creditcard via Bibit
- RSS: nog niet

Wegenerkranten
- vanaf 1999
- gratis sitearchief, geen krantenarchief (betaalde delen bij BN/De Stem)
- Bij BN/Destem 1,10 euro per dag, 2 per week, 5 per maand, etc.
- betaling BN/De Stem: incasso, creditcard
- RSS: nee

Nederlands Dagblad
- vanaf 1996
- gratis sitearchief, geen krantenarchief, betaald PDF-abonnement, betaalde dossiers
- 0,50 per uur toegang tot dossier
- Firstgate Click&Buy, machtiging, creditcard
- RSS: nee

Reformatorisch Dagblad
- vanaf 1997
- gratis sitearchief, geen krantenarchief
- RSS: nee

Netkwesties zoekt steun

En u kunt helpen! Lees verder »