Milde eisen in moderne mediamisdaad
Drie weken lang doelbewust met DDoS-aanvallen belangrijke overheidssites platleggen en de daarover berichtende media waren niet voldoende om extra gevangenisstraf op te leggen aan de vijf verdachten. Ze komen eraf met een taakstraf benevens een strafblad, hoge advocaatkosten en civiele claims.
Officier van justitie Ronald Steen eiste gisteren voor de Haagse rechtbank in deze eerste Nederlandse eerste zaak over DDoS-aanvallen (Distributed Denial of Service) van oktober 2004 wel detentie, maar niet langer dan de perioden die de vijf jongens na hun arrestatie al vast zaten:
- Eric de V. (Breda, 18 jaar): 38 dagen celstraf, 240 uur taakstraf en 6 maanden voorwaardelijk cel;
- Martijn H. (Breda, 17 jaar): 29 dagen zitten; 200 uur taakstraf en zes maanden voorwaardelijk;
- Nabil A. (Breda, 15 jaar): 27 dagen jeugddetentie, 150 uur taakstraf en drie maanden voorwaardelijk;
- Daniel O.D. (Rotterdam, 15 jaar): drie dagen jeugddetentie, 100 uur taakstraf en twee maanden voorwaardelijk;
- Chiel T. (Froombosch Groningen, 19 jaar): drie dagen cel, 80 uur taakstraf en één maand voorwaardelijk.
Laatstgenoemde verdachte werd alleen vervolgd voor de laatste aanval op GeenStijl in oktober 2004, die de politie met taps op internet- en telefoonaansluitingen nauwgezet kon volgen. Het was de enige aanval waarvan de officier het technisch bewijs kon rondkrijgen.
Niettemin probeerden Eric de V. en Chiel T., samen in het beklaagdenbankje bij de zitting van meerderjarigen gisteren (over de eerste zittingsdag met minderjarigen publiceerde Netkwesties donderdag), elkaar nog uit de wind te houden. De laatste bleef beweren dat hij Eric weliswaar een gecompileerd botnet - klaar om aan te vallen - had aangereikt, maar dat hij geen flauw benul had dat dit tegen GeenStijl ingezet zou worden.
Iedere toehoorder in de rechtbank begreep dat dit niet waar was, dus tot vijf keer toe vroeg voorzitter C. Dettmeijer-Vermeulen van de meervoudige strafkamer van de Haagse rechtbank aan Chiel of hij, gezien de afkeer van GeenStijl die onderling in chats was geuit, niet kon weten dat de zijn botnet tegen deze site ingezet zouden worden. Na vijf ontkenningen van Chiel legde ze hem een soort van bekentenis in de mond die hij feitelijk niet deed. Dettmeijer ging daarmee over de schreef, een signaal van haar grote irritatie over het aanhoudend hele en halve liegen van met name het Brabantse brutaaltje Eric de V. en in mindere mate de schuchtere Groningen Chiel T.
KLPD'er als stille op het toilet
Ze spanden samen om de waarheid te verdoezelen. Dat kwam ineens na de middag tijdens de zitting even bizar als onverwacht uit de mond van KLPD-rechercheur Rob van Daal. Hij was met zijn mederechercheurs als publiek bij de zitting aanwezig, maar meldde zich bij de officier van justitie met de getuigenis wat hij zojuist in de middagpauze had vernomen in het toilet.
De diender luisterde daar al plassend een gesprek tussen Eric de V. en Chiel T. af. Dat Eric de V. daar Chiel T. verweten zou hebben zich niet aan de afspraak te hebben gehouden - en die luidde dat ze het voornamelijk zouden hebben over een poging om een plaatje van Eric de V. op de site van GeenStijl met een virus te infecteren opdat bezoekers dat zouden oppikken. Dit mislukte overigens, waarna de heren zich aan de DDoS-aanval op GeenStijl zetten.
De interventie door Van Daal leidde tot verbijstering bij de verdediging en verdachten en lichte paniek bij de rechters die de zitting prompt schorsten voor enige minuten. Daarop eiste de verdediging dat de griffier de genoteerde woorden van Van Daal over het toiletgesprek herhaalde, en haar haperende weergave bleek niet geheel te kloppen.
Dit detail was belangrijk daar Chiel T. al na drie dagen - Eric de V. zat 38 dagen - uit voorarrest was vrijgelaten, naar later bleek op voorwaarde dat hij geen contact zou zoeken met de andere verdachten. Ze mochten niet nader overleggen, wellicht uit vrees op herhaling maar ook om de rechtsgang niet te verstoren.
Het grootste probleem immers voor de officier en de rechters, die een nauw samenwerkend kwartet vormden in de verhoren gisteren, was het hard maken van de details op de kernvragen:
- wie nam het initiatief tot de aanvallen en leidde die?
- wie hebben de aanvallen feitelijk uitgevoerd?
- trad het vijftal, met andere medestanders, op als een groep?
Dat laatste ontkenden de jongens. Maar rechter Dettmeier reed ze klem met een achteloos vraagje of ze dan geen 'actiegroep' vormden, toen ze voor de voorbereiding op de aanval op de overheidssites vanuit hun verband OX1fe een nieuw, afgeschermd chatkanaal openden onder '#regering'. 'Ja', luidde per ongeluk het antwoord van Eric de V.
Het grootste deel van de zitting was gewijd aan de bij elkaar urenlange pogingen van rechters en officier om uit zijn aanhoudende gedraai tot iets van antwoorden te komen op genoemde vragen en daarmee op bekentenissen. Dettmeier had op de technische materie van DDoS een weekeindje zitten studeren en toonde zich bedreven in het ontfutselen van die antwoorden.
Eric de V.'s leugenachtigheid was al vast komen te staan met politieverhoren waarin hij had gezegd zijn schuilnaam op irc, '(dj)Falesco', al twee jaar niet gebruikt te hebben. Diezelfde naam hanteerde hij immers wel degelijk, vanaf het begin van de aanvallen op de overheidssites op 3 oktober 2004, tot en met de laatste aanval op Speurders.nl op 24 oktober.
Tijdens de zitting blijft hij volhouden zelf niet of nauwelijks botnets in werking te hebben gezet voor de aanvallen, maar die te hebben 'gecoördineerd'.
Lange serie aanvallen
In die precies drie weken speelde zich een, achteraf bezien, bizar modern drama met oude en nieuwe media af, waarbij GeenStijl als medium onderdeel werd van de misdaad(bestrijding) en vervolgens van een aanval. De aanvaller koos vervolgens oude media om zijn roem te innen - en al die tijd bleef justitie buiten beeld.
De volgende volgende feitelijke zaken waren te onderscheiden tijdens de zitting gisteren:
Zondag 3 oktober 2004
"Waarom doen we dat nu niet?" Dat vraagt Eric de V. retorisch over het voornemen om overheidssites aan te vallen, in chatkanaal OX1fe aan zijn medechatters en onder meer de chatters Daniel, Eric, Marty, Elzas, Nabil, Intelligence en Clearscreen spannen samen in kanaal #regering. Ze hebben dan hun ontevredenheid besproken over het regeringsbeleid en dat weekend was de grote demonstratie op het Museumplein.
Maandag 4 oktober
Om 02.00 uur liggen Regering.nl en Overheid.nl plat. Tot en met 9 oktober liggen ze er vrijwel voortdurend uit, en ook de overheidssites voor beveiliging Govcert.nl en Waarschuwingsdienst.nl. Al deze sites worden gehost bij ASP2All. Ook een reisbureau op zijn servers, Sportura.nl, gaat plat door de aanval.
Donderdag 7 oktober
GeenStijl traceert 'djFalesco' ofwel Eric de V. als eigenaar van OX1fe.org, de vermoedelijke thuishaven van de aanvallers. GeenStijl publiceert namen en heel even een telefoonnummer van De V. GeenStijl doet later aangifte en bezorgt de politie bewijsmateriaal over de aanvallen.
7, 8 en 9 oktober
De familie De V. wordt ernstig bedreigd, gestalkt en lastiggevallen met telefoontjes, auto's die voor de deur stoppen en tientallen niet gevraagde pakketjes onder rembours, een vals aangevraagde begrafenisverzekering et cetera.
7, 8 en 11 oktober
Onder leiding van Eric de V. zetten de DDoS'ers hun aanval in op GeenStijl.nl. Hoster Cyso(net) kan de aanvallen niet weerstaan en zegt GeenStijl de wacht aan, omdat ook andere sites hinder ondervinden van de aanvallen. Garnier.nl neemt de hosting over.
9 oktober
Nabil A. meldt zich bij de politie met een bekentenis over de aanvallen op de overheidssites. Op zijn harde schijf is een 'format' uitgevoerd om die te wissen, maar de recherche vindt er later nog sporen op van chatgesprekken, in de zogenaamde swap-file.
9 oktober
Op Zeikerdje.com doet Eric de V. min of meer een bekentenis dat hij de man was achter de aanvallen op de overheidssites. Zoals al decennia gebruikelijk met het soort bluffende hacker zoals hij, wil Eric de V. ook graag de schijnwerper op hem gericht.
12 oktober
Marketingmanager Maarten Roelofs van Speurders.nl belt met Eric de V. Deze beschuldigt Speurders.nl van het sponsoren van GeenStijl.nl en dat dit reden is om ook Speurders.nl plat te leggen als deze niet ophoudt met het steunen van GeenStijl. Roelofs voelt het gevaar aan en zegt geen aangifte te zullen doen om narigheid te voorkomen.
12 oktober
Eric de V. wil nu echt de revenuen van de roem innen en vervolgt zijn weg in de media met een bekentenis in radioprogramma Radio Online dat hij de man was achter de aanvallen.
13 oktober
GeenStijl neemt Eric de V. te grazen, maar justitie besluit Eric de V. nog steeds niet aan te houden, maar plaatst wel telefoon- en internettaps teneinde hard technisch bewijs te kunnen verzamelen.
19 oktober
Eric de V. herhaalt zijn relaas nog eens voor 2Vandaag, dat een sappig onderwerp maakt van de aanval op de sites.
21 oktober
Eric de V. verzamelt weer medestanders met botnetten - van geïnfecteerde pc's om aan te vallen - om de aanval te openen op GeenStijl.nl bij Garnier. Ondanks de extra veiligheidsmaatregelen van Garnier gaat GeenStijl plat. Chiel T. helpt Eric de V., die inmiddels zelf volledig toegang kreeg tot chatkanalen met botnetten zoals nrg ('energy') van Nabil A.
24 oktober
De aanval wordt geopend op Speurders.nl - wederom met succes. Ook Telegraaf.nl en nog wat sites van het concern gaan plat, evenals e-maildiensten die nodig zijn om de krant te maken en onder meer om die naar een drukkerij in Turkije te sturen.
30 oktober
Eric de V. en Martijn H. ontmoeten elkaar fysiek. Waarschijnlijk worden ze gevolgd. Wellicht heef Justitie, die nog altijd niet tot actie overgaat, meer misdaden op de korrel. Zo is Eric de V. bezig met wapens en drugs, en Martijn H. is verdachte van een poging tot brandstichting van een moskee.
9 november
Eric de V. wordt thuis in de kraag gevat. Hij roept tegen zijn moeder dat deze 'Martijn en Esther moet bellen'. De 17-jarige Martijn H., net als de V. Bredanaar, is de tweede jongen geweest met de aanvallen, Esther blijkt de schuilnaam te zijn van een jongeman die met de aanvallen meedeed. Hij getuigt later tegen de groep en blijft buiten schot van justitie.
Beschermende moeders
Wat GeenStijl over Eric de V. bezigde was niet misselijk, en heeft de stroom van ellende voor het gezin tot gevolg. Eric de V.: "Aan mijn familie moeten ze niet komen." In diverse toonaarden maakt hij op chatkanalen zowel met de eerste als de tweede aanvalsgolf duidelijk dat GeenStijl het doelwit is. Toch hield De V. tijdens de zitting zo lang mogelijk vol dat hij zowel bij de aanval op de overheidssites als bij de eerste serie aanvallen op GeenStijl niet de man achter de knoppen was.
Netkwesties ving in de pauze een gesprek op tussen twee verdachten: "Als niet 100 procent duidelijk is wat er aan de hand was, dan antwoorden we: 'Dat weet ik niet zeker... dat weet ik niet precies... dat kan ik niet weten.' Het is toch internet, je kan nooit weten met wie je bent en wie er precies wat doet."
En zo volhardden de jongens nog eens in de middagsessies gisteren: wie nu precies wat had gedaan en op welk moment moest zo vaag mogelijk blijven. De verdediging huldigde dit standpunt ook, hoewel zonneklaar is dat Eric de V. in deze aanvalsgolf veel op zijn kerfstok heeft. Het rondkrijgen van het bewijs in virtuele misdaad blijkt wederom een uiterst moeilijk opgave. De jongens zijn zich daar al te goed van bewust en de rechtszaak is ook een leerschool voor volgende daders.
De extraverte Martijn H. (ook aangepakt door GeenStijl, een jolig Brabants brutaaltje, toonde minder moeite met zijn bekentenissen dan de onberekenbare Eric de V. die tussen de zittingen door regelmatig fysiek contact heeft met zijn troostende en zeer meelevende moeder. Uit telefoontaps is ook gebleken dat zij wist van enkele aanvallen. Eric de V. zelf maakt er gewag in een telefoongesprek 'met tante Wilma', zo blijkt uit het circa één meter brede dossier.
Vechtpartijtje
Deze eerste DDoS-zaak in Nederland was vooral moeilijk vanwege het rondmaken van het bewijs tegen de vijf verdachten. Een direct daarop volgend probleem vormde het bepalen van de ernst van de daad, immers ook een noviteit voor justitie. Een discussie tussen Eric de V. en rechter Dettmeier:
De V.: "Vergelijk het maar met een uit de hand gelopen ruzie. Als ik was gaan stappen was het misschien een vechtpartij geworden."
De rechter daarop: "Maar u had tien dagen lang ruzie en sloeg steeds weer een persoon tegen de grond. Misschien heeft u wel drie of tien vechtpartijen gevoerd."
De V.: "Ze gingen maar door. Het was niet meer tegen te houden. Bij GeenStijl stond ik machteloos... ik was opgefokt, ze pakten m'n familie ook."
De rechter: "Je was helemaal niet machteloos. Je gaf zelfs een radio-interview en vertelde tegen journalisten hoe geweldig je het geheel wel onder controle had. Het was allemaal met elkaar verweven. Je had toch die chatkanalen dicht kunnen gooien?"
De officier van justitie keek tijdens zijn requisitoir de vijf in het beklaagdenbankje angstig naast elkaar afwachtende jongens ernstig vaderlijk aan: "De aanvallen zijn steeds vanuit een vooropgezet doel, met een duidelijk motivatie gepleegd. Het zijn ernstige daden waarmee bewust schade is aangericht."
Die schade is groot, Garnier deed aangifte voor 41.000 euro schade, De Telegraaf heeft een claim liggen voor 274.000 euro. Die claims komen apart in een civiele procedure aan bod. De kosten van de schade komen voor de vijf gezinnen bovenop de torenhoge rekeningen voor de advocaten.
Deze waren overigens opgelucht over de lichte straffen. R. Cali, advocaat van de hoofdverdachte, liet zich in de pauze van de zitting ontvallen dat hij de rekening hield met een eis tot 30 maanden (2,5 jaar) cel voor Eric de V.
Vreemd zou zo'n eis niet helemaal geweest zijn. Officier Ronald Steen vond voldoende argumenten om van een '6-jaars delict' te spreken, voor de zwaardere strafmaat voor computercriminaliteit in Artikel 161 van het Wetboek van Strafrecht.
Die straf is van toepassing indien een dienstverlening ernstig wordt gehinderd door computercriminaliteit. De winkelsite Sportura die ook bij ASP4all draaide vond de officier het duidelijkste voorbeeld van die verstoring, maar ook De Telegraaf en GeenStijl liepen inkomsten mis. En de overheid ernstig is gehinderd in de dienstverlening.
Gezien de aard van de aantijgingen door officier Steen was het beperken van de eisen voor straffen tot - behoudens het reeds uitgezeten voorarrest - tot een week of zes poetsen of zorgwerk een hele opluchting voor de jongens maar nog meer voor hun ouders. Een deel daarvan liet niet na het kroost in bescherming te nemen, maar er waren ook ouders die slachtoffer waren van deze ellende en hun gezin ineens voor een ernstig probleem geplaatst zagen.
De officier sprak de verwachting uit dat hij in het geheel niet met potentiële recidivisten van doen had. Dat was wel erg optimistisch, zeker ten aanzien van Eric de V. en Martijn H. die weinig spijt betoonden van hun daden zelf, louter van de gevolgen voor hun zelf.
Dat laatste stelde de officier ook wel vast, maar hij liet de balans in de strafmaat vervolgens toch naar de milde kant doorslaan. Daarmee koos hij de kant van de ouders die zeker weten dat het ging om kwajongensstreken waarvoor kinderen vroeger de straat op gingen en niet om misdaad.
Nu moet van het relatief zware voorarrest, omgezet in definitieve straffen, de afschrikwekkende werking uitgaan voor andere scriptkiddies met boze plannen.
Het antwoord op de vraag of het zal helpen kwam direct al op de avond na de zitting: de site van GeenStijl, waarover de ouders nog rond de zitting grote verontwaardiging uitten, ging maandagavond weer plat door een DDoS-aanval...
[Peter Olsthoorn, 1 maart 2005]
|
