Grootste kunstsite leeggehaald na claim fotograaf
Galeries.nl, het online pr-kanaal van duizenden galeries en kunstenaars, droogde op na een claim van een fotograaf over een van de 30.000 foto's op de site. Was die claim rechtvaardig?
"Waar zijn alle 30.000 prachtige afbeeldingen op deze site gebleven?", schrijft Benno Tutein Nolthenius, de uitgever van de grootste kunstsite van Nederland, Galeries.nl, op de voorpagina van de site die hij vier jaar geleden begon. "Door een gigantische schadeclaim door een fotograaf om één fotootje van een kunstenaar zijn we genoodzaakt geweest om ons in te dekken tegen mogelijk nieuwe claims. Het betekent een absolute kaalslag, als na een nietsontziende tsunami, maar dan gelukkig zonder doden."
Die 'gigantische claim' betrof een eis tot betaling van meer dan 4000 euro aan de fotograaf Peter van Rijswijk van het fotobureau Pevry Press. Hij klaagt over de publicatie van een foto die hij maakte van en voor 'bekende Nederlander' Wieteke van Dort, die ook schildert. Over smaak valt te twisten. Tutein Nolthenius: "Het is eigenlijk niet het type foto dat ik graag op mijn site zet. Achteraf is het erg balen dat we deze foto überhaupt hebben gebruikt."
De foto werd door de galerie van Van Dort zelf naar Tutein Nolthenius gestuurd met het verzoek het op zijn Galeries.nl te zetten. De foto vergezelde de aankondiging van de tentoonstelling van Van Dort. Op Galeries.nl worden alle tentoonstellingen door heel Nederland aangekondigd, vrijwel altijd voorzien van beeldmateriaal dat de galeries en kunstenaars zelf aanbieden. De site fungeert daarmee al jaren als dé site met het overzicht van de kunstproductie in Nederland.
Rechten graaien
Wat Tutein Nolthenius vooral steekt is de hoogte van het bedrag. "Waar gaat dit over? Zoveel vragen voor een plaatje dat volgens mijn statistieken 48 keer is bezocht, waarvan een flink deel door Van Rijswijk en zijn advocaat..."
Van Rijswijk heeft het antwoord klaar: volgens zijn leveringsvoorwaarden mag hij voor gepubliceerde foto's waarvoor hij geen toestemming heeft gegeven een bedrag vragen ter hoogte van tenminste drie keer de gebruikelijke vergoeding.
Maar volgens Van Rijswijk speelt er naast de kwestie over toestemming tot publicatie nog een andere, namelijk die van naamsvermelding. Ontbreekt ook die, zoals bij Galeries.nl gebeurde, dan komt Van Rijkswijk volgens zijn voorwaarden een extra vergoeding toe van zeker honderd procent van het oorspronkelijke bedrag. Maar daar houdt het niet op: "De maker van Galeries.nl gebruikt als alternatieve domeinnamen ook nog Galeries.nu en Artnet.com, dat zijn dus eigenlijk drie sites. Bovendien heeft hij dezelfde foto in drie verschillende formaten geplaatst. De thumbnails tellen ook mee."
Is dat niet wat overdreven? Van Rijswijk: "Nee. En ik zeg u één ding: praten over deze kwestie is een gepasseerd station", aldus de getergde fotograaf. Hij verwijst voor verder commentaar door naar de Nederlandse Vereniging van Fotografen (NVJ).
Jurist Sieb van der Galiën van de NVJ weet te vertellen dat hij steeds meer zaken rond websites op zijn bord krijgt. "De meeste zaken winnen we gemakkelijk. Telkens gaat het om zonder toestemming gebruikt materiaal. Sinds internet zijn dit soort zaken voor fotografen toegenomen. Meestal komt het tot een schikking, maar zo nu en dan komt het tot een rechtszaak."
Hij vindt dat de fotograaf gelijk heeft: "Voor zover ik kan beoordelen was voor de foto toestemming nodig geweest van de fotograaf. Dat is niet gebeurd. De maker van de site had zelf moeten nagaan wie de maker van de foto was. Je kan niet zomaar iets plaatsen. Dat komt in feite neer op broodroof."
Maakt het nog uit wat voor sites het gaat? Of wordt een homepage van de plaatselijke duivensportvereniging hetzelfde behandeld als Nu.nl? Van der Galiën: "In principe is het recht van de fotograaf hetzelfde. Mensen die een site beginnen komen vaak met dat argument aan, maar de rechters hechten meestal geen waarde aan dat verweer. Terwijl je bij papier de oplage weet, weet je op internet niet hoeveel mensen het zullen bekijken. Het kan er immers tot in lengte van dagen op blijven staan. Wat wel van belang is of Galeries.nl een commerciële site is. Dat lijkt mij wel."
Een deel van de galeriehouders betaalt aan Benno Tutein Nolthenius inderdaad 60 euro per jaar voor een uitgebreid plaatsje op de site, maar hij ontkent ooit iets te hebben overgehouden aan Galeries.nl. "Dit is een uit de hand gelopen hobby. Ik heb tegenwoordig een medewerker op de site zitten en het hosten van de site kost ook veel geld. Die 60 euro per jaar is geen groot bedrag. Ik leg er alleen maar op toe."
Nauwelijks commercieel
Bij de Nederlandse Galeries Associatie (NGA), dat alle aangesloten galeries op de website van Nothenius heeft staan, vindt bestuurslid Rento Brattinga van de Steendrukkerij uit Amsterdam ook dat Galeries.nl nauwelijks 'commercieel' te noemen is. "Het is een heel belangrijke site voor de promotie van galeries en kunstenaars. Je kan toch niet zeggen dat wij met onze galeries zo commercieel zijn. Het is een kleinschalig wereldje. Ik begrijp echt niks van de houding van deze fotograaf."
Dat Tutein Nolthenius vorig weekend ineens alle 30.000 plaatjes blokkeerde vindt Brattinga begrijpelijk. "Hij vreest natuurlijk meer claims. Dan kan hij zijn site wel opdoeken. Voor ons als galeries is het erg nadeling. Galeries.nl is toch een belangrijk pr-middel geworden. Galeries en kunstenaars kunnen met een eigen wachtwoord zelf hun pagina op de site updaten. Eigenlijk zijn zij allemaal de dupe. Het is erg jammer van al het werk dat in de site zit. Je zou galeries bijna oproepen voortaan dan maar zelf de digitale camera ter hand te nemen."
Het leeghalen van de site afgelopen weekend zorgde voor verontwaardigde reacties in de online kunstwereld. "Van veel kunstenaars was op internet alleen op Galeries.nl snel een indruk van hun werk te krijgen. En door stupide en kleinzielige copyrightneukers is dat nu in één klap om zeep geholpen", aldus kunstenaar Marcel van Eeden op zijn weblog Cioran63.com.
"Voor minder bekende kunstenaars is deze gang van zaken erg slecht", beaamt Robbert Roos, hoofdredacteur van het kunsttijdschrift Kunstbeeld. Volgens hem is Galeries.nl een van de belangrijkste promotiemiddelen in de kunstwereld. "Telkens als je zoekt op de naam van een Nederlandse kunstenaar dan staat Galeries.nl boven in de zoekresultaten van Google. De site heeft een enorme databank en is zo voor de kunstwereld een belangrijke bron geworden. Galeries.nl is niet populair vanwege de plaatjes op zich, maar juist vanwege de databankfunctie."
Vraagtekens bij de claim
Het is nog maar sterk de vraag of fotograaf Van Rijswijk wel in zijn recht staat. "Om mijn werk goed te kunnen doen - rapporteren over tentoonstellingen - heb ik beeldmateriaal nodig bij het publiceren van artikelen over lopende tentoonstellingen. Het is in feite 'nieuws'. Je mag binnen redelijke grenzen per aankondiging een aantal werken afbeelden, mits dit ondersteunend is en niet dragend. In het geval van Galeries.nl zijn alle plaatjes louter ondersteunend en gekoppeld aan een concrete tentoonstelling," aldus Roos van Kunstbeeld.
Ook advocaat Doeko Bosscher van SOLV uit Amsterdam stelt vraagtekens bij de claim van Van Rijswijk. "Het afbeelden van een foto van een kunstwerk - dus ook van een foto - in een galerie heeft geen toestemming nodig van de auteursrechthebbende. Dat kan de kunstenaar zelf zijn, maar ook degene aan wie hij zijn recht heeft overgedragen."
Volgens hem is artikel 23 van de Auteurswet hier van toepassing. Die luidt: "Tenzij anders overeengekomen, is de eigenaar, bezitter of houder van een teken-, schilder-, bouw- of beeldhouwwerk of een werk van toegepaste kunst bevoegd dat werk te verveelvoudigen of openbaar te maken voor zover dat noodzakelijk is voor openbare tentoonstelling of openbare verkopen van dat werk, een en ander met uitsluiting van enig ander commercieel gebruik."
Volgens Bosscher heeft de Nederlandse rechter nog geen uitspraken gedaan over de vraag of onder het 'veelvoudigen' of 'openbaar maken' in artikel 23 ook het op internet zetten van een foto van een in een galerie geplaatst kunstwerk valt.
Bosscher: "Voor verkoopdoeleinden moet een galerie toch afbeeldingen van een kunstwerk kunnen publiceren op internet. Dat moet kunnen, zolang het maar niet van dezelfde 'kwaliteit' is als het origineel."
En in dit geval wil Bosscher ook nog wel een discussie aan over de kwaliteit van de foto waar de heibel over ontstond. Daarop zien we Wieteke van Dort in blauw gewaad direct naast haar zelfportret met daarop dezelfde jurk. "Wat is hier nou de artistieke toevoeging door de fotograaf? In hoeverre is hier sprake van de creatie van een eigen uniek werk? Die vragen vind ik nog interessanter", aldus de advocaat.
Mopperende fotografen
Onder fotografen neemt intussen het gemor over auteursrechtenschendingen via internet toe. Eddie Peters van de fotosite Photoq maakte het bij zijn werk als fotoredacteur van de Volkskrant al regelmatig mee dat fotografen in actie kwamen. "Maar door weblogs krijgen fotografen steeds vaker te maken met mensen die zonder toestemming even een fotootje plaatsen. Google is ook zo'n kwestie, die toont ook afbeeldingen zonder toestemming. Maar daarvan heeft de rechter in Amerika gezegd dat de klagers geen zaak hebben, omdat het om erg kleine versies van foto's gaat."
Een ander voorbeeld van perikelen tussen fotografen en websitemakers speelde onlangs rond Fleshbot.com, een weblog met softporno. De site had gelinkt naar een pikante reportage op de website van een bekende Canadese fotografe, die vervolgens werd geconfronteerd met zulke hoge rekeningen van haar provider dat ze haar site moest sluiten.
Tutein Nolthenius van Galeries.nl nam het zekere voor het onzekere en stuurde alle galeries en kunstenaars op zijn site een e-mail met de vraag of ze een vrijwaringsverklaring willen ondertekenen. Op die manier kan hij toekomstige claims van fotograaf meteen doorsluizen naar de desbetreffende galerie en blijft hij zelf buitenspel.
In een week tijd hebben al honderden mensen een vrijwaringsverklaring opgestuurd. Op dit moment zijn 5.700 plaatjes, bijna een vijfde deel, dankzij de ingezonden vrijwaringsverklaringen teruggezet.
[Tonie van Ringelestijn, februari 2005]
|
