Met alle respect
Het pleit voor ons dat de doorsnee inwoner van Oekraïne thans met meer oranje over straat gaat dan wij. Niettemin zijn er her en der in het Koninkrijk der Nederlanden mensen gesignaleerd die een oranje bandje om hun pols dragen. Onder hen onder meer de minister-president, Jan Peter Balkenende, bekend van posters voor pornofeesten, koffiezetters en het onvermogen om zelf moreel gezag uit te dragen.
Wellicht om dat laatste te compenseren, draagt Jan Peter een oranje armbandje. Ik tutoyeer bewust, zoals je dat ook zou doen bij adolescenten, want van volwassen leiderschap kan de minister-president niet beschuldigd worden.
Er is op zichzelf niets mis met oranje. Integendeel, het is een belangrijke kleur. In Ierland staat het voor het protestantisme, wat wellicht iets te maken heeft met stadhouder Willem III die daar (met name in 1690) huis hield. In Nederland staat het voor het Huis van Oranje, waar het staatshoofd deel van uitmaakt. Stuk voor stuk duidelijke betekenissen.
Zo niet in het geval van de oranje armbandjes. Hier staat oranje voor het nogal vage 'respect'. En niet zomaar respect, maar voor eenieder, getuige de domeinnaam van de actievoerders: www.respect2all.nl. Wat exact de reden is dat ik geen armbandje zal dragen.
Respect is iets dat verdiend moet worden. Het is een beloning voor sociaal wenselijk gedrag. Er zijn nogal wat mensen waar ik geen of weinig respect voor heb - en dan heb ik het niet alleen over de kastelein van een niet nader te noemen café in Utrecht, die vorige week maandag mijn Thinkpad-laptop van 2000 euro lanceerde, en het vervolgens vertikte zich te excuseren.
Evenmin heb ik veel respect voor belastingfraudeurs, personen die voordringen in een winkel, moordenaars, fietsende ouders met een kind achterop die stoplichten negeren, pedofielen, automobilisten die door een woonwijk scheuren, en zo kan ik nog wel even doorgaan.
Zomaar met respect gaan smijten is schadelijk. Noem het de vrije markt van de menselijke samenleving, waar thans alleen sociaal wenselijk gedrag wordt beloond met respect. In deze vergelijking zijn de personen achter www.respect2all.nl valsemunters, die zorgen voor hyperinflatie. Iedereen heeft straks respect op zak, maar het zal geen enkele waarde meer hebben.
Of, voor wie een wat kleurrijkere analogie blieft: in het wilde weg mensen respect gaan betonen, heeft wel wat weg van het op goed geluk neerschieten van naar buiten lopende vliegtuigpassagiers, in de hoop dat je Osama bin Laden te grazen neemt. De kans is groot dat de kogel niet terechtkomt bij degene die hem verdient.
De armbandjes zijn dus de verkeerde oplossing voor een verkeerd geformuleerd probleem. Want respect heeft niets te maken met het doel waarvan ik denk (en hoop) dat de actievoerders het nastreven: het draaiende houden van de samenleving.
Daarvoor is het niet vereist dat iedereen elkander aardig vindt of respecteert. In een samenleving zit je onvermijdelijk met een groep mensen die je niet hebt uitgezocht in hetzelfde schuitje. De persoon die links van je aan de fokkeschoot loopt te sjorren stinkt misschien een beetje, en de kerel aan je rechterkant is wellicht flink aan het vloeken terwijl hij de stootkussens binnenboord hijst, maar je hebt het er maar mee te doen. Soms zullen er forse meningsverschillen zijn over de te varen koers. Die ruzies zullen er wel eens toe leiden dat sommige mensen elkaar even niet aardig zullen vinden. Daarmee heb je dan maar te leven.
Er is slechts één grondregel. Het is niet toegestaan de overige bemanningsleden uit de boot te kieperen. En dat heeft niets te maken met respect, maar met zeebenen. Een boot zonder bemanning komt niet verder.
Dat is waar het essentiële verschil zit tussen vrijheid van meningsuiting aan de ene kant, en het begrip dat je eigen handelingsvrijheid zijn beperking heeft in het recht dat een ander heeft om te handelen.
Wat minder abstract uitgedrukt: je mag dan misschien graag willen dat een ander dood neervalt, maar er is een verschil tussen dat zeggen - hoe respectloos het ook is - en een kastelein er flink van langs geven met het verstevigde magnesiumdeksel van een ThinkPad. (Zulks nog even los van het gegeven dat ik mijn ThinkPad veel meer respecteer dan deze herbergier.)
Er is, kortom, geen gezondere samenleving denkbaar dan die waarin iedereen in vrede elkaar naar de verdommenis kan wensen.
Daarom wens ik Abdul-Jabbar van de Ven van harte een oranje armbandje toe.
Arjan Dasselaar, 3 december 2004
(Deze column is een uitgebreide versie van een artikel dat eerder in het Engels verscheen op Zachtei.nl)
|
