Willekeur bij het wissen van sites
Providers verwijderen klakkeloos gehoste sites na klachten, was de zwarte indruk van een recent steekproef. De werkelijkheid lijkt rooskleuriger, maar is vooral wazig, ook in Duitsland en Engeland. Providers en justitie slaan hier de handen ineen.
"Hoeveel boeken worden er nou uit de circulatie genomen? Hoeveel tijdschriften moeten uit de winkel worden gehaald? Bijna nooit toch. En op internet is het heel gemakkelijk om een publicatie te laten verwijderen. De laksheid waarmee providers omgaan met klachten over sites die ze hosten schept een klimaat van onzorgvuldigheid. En dat vormt een bedreiging voor de vrijheid van meningsuiting", zegt Sjoera Nas van de digitale-burgerrechtenclub Bits of Freedom (BoF).
Publiceren kan laagdrempelig, maar deze laten weghalen vaak ook. Dat kan de conclusie zijn van de uitkomsten van een recente steekproef van Sjoera Nas. BoF plaatste bij tien verschillende providers een tekst van Multatuli. Boven aan de sites stond de publicatiedatum van die tekst: 1871.
Vervolgens stuurde BoF met een zelf aangemaakt gratis e-mailadres onder de naam van de niet bestaande advocaat Johan Droogleever (zie Droogstoppel) die namens het E.D. Dekkers Genootschap met een beroep op het auteursrecht eist dat de site offline gaat. Auteursrecht geldt alleen op werken jonger dan 70 jaar, dus de providers hadden de tekst van Multatuli gewoon moeten laten staan.
Zeven van de tien providers sloot de toegang tot de sites echter af. UPC vond de afzender (een Hotmail-adres) zo verdacht dat ze niet aan het verzoek gehoor gaf. Alleen Xs4all beoordeelde de inhoud van de site. Volgens BoF reageerde Freeler als enige helemaal niet op de per e-mail gestelde sommatie. Dat zit wat anders, waarover later meer.
Wat zegt zo'n steekproefje, behalve dan dat de medewerkers van providers kennelijk Multatuli of de Auteurswet niet goed kennen? Het is meer, een toonbeeld van de het snel honoreren van klachten. Dit is gestoeld op de wettelijke verplichting van providers om een klacht te behandelen ('notice') én inhoudelijk te beoordelen. Vervolgens actie ondernemen ('take down') is noodzakelijk als iets 'onmiskenbaar onrechtmatig' is. Deze notice-and-take-down (NTD) is juridisch drijfzand voor de beoordelaars, zo blijkt.
Hand in eigen boezem
Netkwesties peilde de reacties bij verschillende providers op de steekproef van BoF. Het gaat om de toegangsaanbieders Planet Internet, Xs4All, Freeler, Wanadoo, UPC, Demon en de webhosting bedrijven Active 24, Yourhosting en iFast. Alle bedrijven die Multatuli ten onrechte verwijderden geven dit toe en steken de hand in eigen boezem. "Dit is geheel tegen onze procedure," zegt woordvoerster Maaike Scholten van KPN namens de grootste provider, Planet Internet / Het Net. "Maar één iets te enthousiaste medewerker heeft besloten de site offline te halen. Dat is natuurlijk erg jammer, want persvrijheid is voor ons ook een groot goed."
Ook de grootste breedbandaanbieder, Wanadoo, steekt de hand in eigen boezem. "Het is misgegaan, een fout. We gaan onze procedure voor de klachtenafhandeling nu aanscherpen," zegt woordvoerster Dianne Potters. "Vanaf eind dit jaar krijgt de klager een standaard vragenformulier terug waarin hij de klacht nader moet verklaren. Zo filteren we de serieuze en onzinklachten eruit."
Andere bedrijven kondigen ook maatregelen aan. Zo wil de grote webhoster YourHosting uit Zwolle voortaan eerst schriftelijk bewijzen zien of een klager is wie hij zegt. "Vanaf heden halen we alleen iets offline als de klager met goede bewijsvoering komt, vervolgens gaan we er met advocaten over praten en dan pas ondernemen we actie," aldus Peter Langenkamp van YourHosting. En bij Demon Internet moeten de klachten over websites naar aanleiding van het BoF-onderzoekje voortaan eerst langs de bedrijfsjurist, zo laat woordvoerder Sanjai Bissumbhar weten.
Op de stoel van de rechter
Providers zijn niet onverdeeld treurig om het onderzoekje van Bits of Freedom, want dit brengt lastige positie van de internetprovider over het voetlicht. "Bits of Freedom heeft een heel erg goed punt," zegt Michael van der Sman van Active 24, de grootste webhoster van Nederland. "We zitten tussen twee vuren. Aan de ene kant iemand die door een website wordt gedupeerd en aan de andere kant iemand die wordt gedupeerd als we zijn website weghalen."
In dat laatste geval komt de provider er in Nederland wat makkelijker van af dan in de VS. Volgens de Amerikaanse wet draait een provider op voor de kosten als een website ten onrechte wordt verwijderd. In Nederland is dat, ten gevolgen van de Europese e-commerce richtlijn, niet zo. Dat zou ook kunnen verklaren waarom providers zo snel de delete-knop hanteren.
"We worden door de wet gedwongen op de stoel van de rechter te gaan zitten," zegt ook Dianne Potters van Wanadoo. Al haar concurrenten zijn daar ook slecht over te spreken. Ook Bits of Freedom. Sjoera Nas pleit voor een wettelijke vrijwaring voor providers in onduidelijke gevallen. Maar ja, ook 'onduidelijk' is een zwakke term. Wèl duidelijk is in ieder geval zoiets als kinderporno. Alle providers geven aan direct op te treden bij klachten over kinderporno. Vaak gebeurt dat ook in samenwerking met het Meldpunt Kinderporno.
BoF reageerde niet en betaalde niet
Over de steekproef zelf zijn veel providers heel wat minder te spreken. Ze klagen dat BoF verzoeken om een nadere toelichting negeerde. Langenkamp van YourHosting: "Het licht wel wat genuanceerder dan BoF in het persbericht stelt. We nemen altijd eerst contact op met de klant als er een klacht binnenkomt. Maar daar was in dit geval geen mogelijkheid toe."
Ook Wouter van Domselaar, de 16-jarige baas van het webhostingbedrijfje iFast is daar verbolgen over. "Ik vind het flauw dat ze mij hierom willen zwartmaken. Ik heb ze gebeld en een voicemail ingesproken en nog reageerden ze niet. Ook hadden ze na zes weken nog niet betaald voor hun domeinnaam! Terwijl ik toch kosten maak. Ik ben maar een eenmanszaakje en nog maar 16 jaar. Waarom hebben ze mij gekozen tussen al die grote bedrijven in dit onderzoek!" Hij krijgt steun op het forum Webhostingtalk.nl.
"Door het uitblijven van een reactie van de klant werd de website uit voorzorg afgesloten," aldus Sanjai Bissumbhar van Demon Internet. Ook Van der Sman van Active 24 laakt dit: "We sturen de klacht eerst door naar de klant. Reageert die niet binnen 48 uur dan halen we de site sowieso weg. Als de klant later toch aangeeft dat de klacht onterecht is, dan zetten we hem weer terug. Het is net als bij een rechtszitting: als je niet komt opdagen, wordt je ook niet verdedigd."
Niet klagen als je Hotmail hebt
Dus BoF heeft het resultaat van haar steekproef, al dan niet bewust, oneigenlijk beïnvloed. Sjoera Nas pareert de kritiek eenvoudig: "We wilden alleen aantonen wat een provider in de positie van rechter doet, daarom hebben we expres niet gereageerd. Onderzoeken ze de klacht op geldigheid? Ze hadden ten minste kunnen proberen dat ED Dekkers Genootschap na te trekken."
Van de tien providers stuurden overigens alleen Tiscali, Xs4all en Planet een standaard vragenlijst terug. Andere providers werken kennelijk minder gestructureerd de klachten af.
"In dit geval was het zo duidelijk dat het nergens op sloeg. Dan mag je best zeggen: uw klacht is onzin," zegt Judith van Erven van Xs4all, de enige provider die constateerde dat op Multatuli geen auteursrecht rust. UPC zoekt standaard uit of een klager rechthebbend is. "En bij Hotmail-adressen kan dat niet. Dus nemen we de klacht dan niet in behandeling," aldus UPC-woordvoerder Ronald van Aart.
Freeler was de enige provider die volgens BoF helemaal niet reageerde op het mailtje met de klacht. Bij Freeler is woordvoerster Karen Makkes van der Bijl wel een beetje boos. "Dit is ons in het verkeerde keelgat geschoten. Wij worden nu ten onrechte als lamlendig afgeschilderd. Wij hebben wel gereageerd, we hebben alleen de eerste mail niet ontvangen. Hoe dat kan weet ik ook niet, dat zijn we nog aan het uitzoeken. Bij de tweede mail hebben we geantwoord dat we de originele tekst van de eerste mail niet hebben gehad en of ze die wilden toesturen..."
Naar een landelijk meldsysteem
Bits of Freedom vindt dat providers hun houding moeten aanpassen. "Als niet onmiddellijk glashelder valt vast te stellen dat een site juridische schade oplevert of een enorme dreiging, laat die dan online staan. Laat de klager en de klant het dan maar voor de rechtbank met elkaar uitvechten."
Probleem is dat providers allemaal op hun eigen manier de klachten afhandelen. Om aan die wanorde een einde te maken, proberen de branchevereniging van internetproviders, NLIP en het ministerie van Justitie een centraal meldpunt voor illegale internetactiviteiten op te zetten. Anne-Wil Duthler van de NLIP: "Het moet zowel een technisch als een organisatorisch systeem worden, gefocust op drie onderwerpen: auteursrechten, kinderporno en racisme. Nu is er te veel onduidelijkheid, het zou goed zijn als iedereen dezelfde procedures zou hanteren."
Volgens Duthler is het een kwestie van een paar maanden voordat het nieuwe systeem er is. Providers, bestaande meldpunten en Justitie overleggen nog, waarna minister Donner zijn handtekening moet zetten. Duidelijk is al wel dat er panels komen met deskundigen op allerlei internetgebieden. "Die kunnen met hun expertise adviezen geven over de klachten." De persoon die bij het ministerie van Justitie is belast met de 'notice-and-takedown'-problematiek was de afgelopen dagen afwezig.
Gesloten deurenoverleg
Xs4all heeft nogal wat vraagtekens bij de uitwerking van het landelijke systeem, aldus woordvoerster Van Erven. "Wij zijn niet nu al akkoord. Er zijn nog wat bedenkingen." waar die in zitten wil ze niet zeggen. Xs4all was een van de providers die geld investeerde in het centrale meldpunt.
Een ander punt van kritiek zou kunnen zijn dat lang niet alle providers nog lid zijn van de brancheclub NLIP. De op een-na-grootste, Wanadoo, is dat bijvoorbeeld niet meer. "We zijn er uitgestapt omdat we er de toegevoegde waarde niet van inzagen," zegt Dianne Potters van Wanadoo. "Van het centrale klachtenmeldpunt ben ik dan ook niet op de hoogte." Terwijl zo'n systeem toch staat of valt bij de medewerking van zoveel mogelijk grote partijen.
Volgens Sanjai Bissumbhar van Demon Internet denken ISP's nogal verschillend over het centrale meldsysteem, zoals ze nu de wet verschillend interpreteren. Hij betwijfelt of Demon eraan zal meewerken. "Dat hangt bijvoorbeeld af van de standpunten die worden ingenomen door de betreffende organisaties." Details geeft hij niet. Eerst moeten de resultaten van een onderzoek besproken worden tussen de providers. Waarschijnlijk levert de toevoeging van auteursrechten - de Stichting Brein - de onenigheid op, want met de bestaande meldpunten voor discriminatie en kinderporno hebben de providers weinig problemen.
Ook Bits of Freedom, die in eerste instantie nog bij de opzet van dit landelijke notice-and-take-down-systeem (melden en afsluiten) was betrokken, begint zich nu wat zorgen te maken. Sjoera Nas spreekt van een 'gesloten deurenoverleg' tussen Justitie en NLIP. "Waar blijven de burgerrechten als justitie en bedrijven het onderling willen oplossen? En komt er voldoende openheid, zoals met goede statistieken?"
Cijfers over klachten
Die cijfertjes waar BoF zo benieuwd naar is, houden veel providers niet eens bij. Netkwesties vroeg de ondervraagde bedrijven wel om aantallen klachten, maar weinig providers geven antwoord.
Een van de uitzonderingen was Wanadoo. Volgens woordvoerster Dianne Potters komen er bij de abuse-afdeling gemiddeld enkele tientallen klachten per maand over homepages van Wanadoo-abonnees binnen. "In september waren dat er ongeveer vijftig. Maar het kunnen er ook een keer dertig of negentig per maand zijn." Ze vindt dat nog wel meevallen. In slechts een deel van de gevallen neemt Wanadoo ook echt actie.
De 'abuse'-afdeling Freeler ontvangt volgens zegsvrouwe Karen Makkes van der Bijl "gemiddeld tien serieuze klachten per dag" over Freeler-abonnees. Bij slechts enkele per dag gaat het dan over de inhoud van de homepages. "Het overgrote deel is vanwege e-mail en ander internetgedrag. Twintig a dertig klachten per jaar worden gehonoreerd met het verwijderen van content of door het geven van persoonsgegevens aan justitie."
Volgens UPC varieert het aantal klachten over de inhoud van haar homepages van "enkele tientallen tot meer dan honderd per maand". Die klachten komen bij de kabelaar vooral van advocaten, de Stichting Brein en filmstudio's. Bij XS4all kan woordvoerster Judith van Erven geen statistieken. "Het gaat niet om dagelijkse klachten, misschien een paar per week. Dat we over de klachten over homepages geen statistieken bijhouden wil al wel zeggen dat het met de stroom klachten wel meevalt." Ze vreest wel dat het aantal steeds verder zal toenemen.
De meeste bedrijven willen helemaal geen schatting maken. Ze houden het op bewoordingen als 'af en toe', 'zo nu en dan' of 'regelmatig' of zeggen 'over klachten sowieso niks te zeggen' zoals Planet Internet. "Het exacte aantal is niet relevant. Van belang is dat deze klachten snel en accuraat afgehandeld worden," stelt Sanjai Bissumbhar van Demon Internet.
Pleidooi gedragscode webhosters
De 16-jarige Wouter van Domselaar van webhoster iFast doet er minder moeilijk over. "Ik krijg nooit klachten. Daarvoor ben ik te klein." Hostingbedrijfjes tasten in het duister over de regels voor notice-and-take-down. Er moet iets gebeuren, vindt Langenkamp van YourHosting.nl. "Access-providers hebben al een branchevereniging, waarom werken de webhosting bedrijven niet ook meer samen? Het zou goed zijn als we bij klachten allemaal dezelfde regels zouden hanteren. Dat zou bijvoorbeeld met een gedragscode kunnen."
Maar Langenkamp weet ook dat vooral de webhoster-branche tamelijk ondoorzichtig is. "Er zijn natuurlijk honderden zolderkamertjes. Het zal erg moeilijk worden. Meestal vinden kwaadwillenden en malafide hosters elkaar wel. Wij hebben bijvoorbeeld ook een webwinkel in computers gehost waarover we veel klachten binnenkregen, omdat ze vaak niet leverden en zich niet aan de regels hielden. Op basis van het NTD-principe in de wet hebben we die site toen offline gehaald. Maar nu staat diezelfde site, zie ik, al weer ergens anders..."
Alleen al vanwege de 'cowboys' onder de hostingbedrijven is het in het eigen belang van de sector om tot gezamenlijke regels te komen. Maar dan nog is er een probleem dat de inhoudelijke beoordeling veel ervaring en wijsheid vergt. Bij de meldpunten is die er veelal, maar bij veel providers niet.
Duitse providerhulp
Geen land heeft zo veel problemen gekend met het al dan niet weghalen van sites als Duitsland. Gestimuleerd door enerzijds angst voor extremisme, mede gevoed door een belast verleden, en anderzijds door rechtse rechtspraak in sommige bondsstaten, kende Duitsland een flink aantal affaires. De komst van de E-commerce Richtlijn uit Brussel was voor Duitse providers een welkom geschenk. De willekeur van rechters en overheden en regionale verschillen zijn daarmee in principe ingedamd.
Duitse internetbedrijven hebben zich breed georganiseerd in het Electronic Commerce Forum (Eco), met secretariaat in Keulen. Online staat over NTD enkel het stuk Sperren und Blocken illegaler Inhalte im Internet uit 2002, van Thomas Rickert.
Deze advocaat van kantoor Schollmeyer & Rickert in Bonn behandelt dit ontwerp nog als chef van de Internet Content Task Force voor de Eco. Aantallen NTD-procedures kent hij niet, wel de problemen.
"Er zijn geen standaard procedures voor NTD. De praktijk is nu dat providers veelal zeer gewillig zijn om mee te werken aan een NTD-procedure. In de algemene voorwaarden heeft een ISP vaak vrij vergaand zijn aansprakelijkheid beperkt, bijvoorbeeld ook door politieke uitspraken of aantijgingen te verbieden. Dat gaat nogal ver, maar ze willen zichzelf sparen. Er zit namelijk een risico aan NTD. Als ze materiaal off line halen wat later onterecht blijkt hebben ze een juridisch en wellicht financieel probleem. Bijvoorbeeld als een beschuldiging juist blijkt te zijn, en geen ongegronde aantijging is."
Een groot voordeel voor de Duitse providers is de intensieve samenwerking met het algemene Meldpunt voor netovertredingen, de Internet Content Task Force Hotline. Rickert: "Leden kunnen daar terecht voor advies als ze een NTD-eis ontvangen. Ze worstelen echt met vragen, zoals: is een persoon op een porno-afbeelding wel of niet meerderjarig? Is iets alleen beledigend of illegaal?" In feite is deze centralisatie van de NTD-procedure iets dat in Nederland min of meer dezelfde vorm zal krijgen met het nieuwe meldpunt.
De Duitsers werken intensief mee aan de internationale samenwerking in de Association of Internet Hotline providers. Rickers vindt Europese regels voor NTD geen overbodige luxe, dat wil zeggen voor de handelingen en afwegingen, inhoudelijk verschilt het per geval: "Generieke regels voor de procedures kunnen helpen: wat betreft de specificatie van de klacht; al dan niet anoniem mogen melden; de onderzoeksplichten van de provider; al dan niet een juridische onderbouwing van de klacht."
London calling
Er zijn niet al te veel problemen met NTD, vermoedt Rickert vanuit zijn praktijk, maar hij kent geen aantallen. Datzelfde zegt de woordvoerder van providerclub Ispa-UK in Londen. Ispa-UK heeft er een beperkt stuk over gepubliceerd: dat providers niet zelf aansprakelijk zijn, geen actieve bewaking hoeven te voeren en dat het laten weghalen van sites discutabel kan zijn. En dit jaar kwam er een persbericht uit over de eigen verantwoordelijkheid van internetters. Daarin staat nog eens hoe succesvol de NTD-procedure is.
Dat laatste is echter gestoeld op een ervaring van het meldpunt, de Internet Watch Foundation. "Daarvan weten we dat van de gemelde gevallen nu minder dan 1 procent wordt gehost binnen Groot-Brittannië en in 1997 was dat nog 18 procent", aldus de woordvoerder. Of dit 'succes' van het meldpunt nu het bestrijden betreft of het buitengaats jagen van overtredingen is voor ons artikel niet van belang.
Maar notice-and-take-down geeft wel degelijk problemen in Engeland, blijkens het verzoek van Ispa-UK aan de regering-Blair. De woordvoerder: "We hebben de regering al geruime tijd geleden gevraagd om richtlijnen om te helpen om een uniforme notice-and-take-down-procedure op te zetten. Het is duidelijk wat providers te doen staat met kinderpornografie of andere illegale uitingen, Maar het gaat om de twijfelgevallen die je als provider niet direct als strafbaar kunt bestempelen. De rechten van klagers, van publicisten noch van providers zijn duidelijk in dit geheel"
Europese vorderingen
Fred Eisner, voorheen NLIP-chef en nu adviseur met ABM geldt in Europa als een deskundige op dit terrein, zegt ook de Duitser Rickert. Hij bevestigt het probleem met notice en take down: "Oxford University kwam al eerder dit jaar met een vergelijkbaar onderzoek als van BoF, met vergelijkbare resultaten. De conclusie was ook dat er beter beleid moet komen."
In Brussel werkt Eisner mee aan de beleidsprogramma's 'zelfregulering' en 'bestrijding illegale content'. Het vasteland van Europa heeft, anders dan de VS en Engeland, geen traditie met notice & take down. "Discussie speelt op dit moment in vrijwel alle internetlanden, waarbij de bestrijding, zoals van illegale content en auteursrechten staan tegenover beschermers van vrijheid van informatie en meningsuiting."
Eisner heeft het idee dat de partijen elkaar na jaren strijd eindelijk beginnen te naderen, waardoor afspraken met de overheden mogelijk worden. "Een door ieder gedragen methode en procedure om tot snelle, maar toch gezaghebbende uitspraken te komen lijkt nu mogelijk te gaan worden. Alle partijen inclusief het internetpubliek zijn daarbij uiteindelijk beter af, mits er voldoende transparantie is, en checks and balances. Immers, het blijven uiteindelijk rechten, ook grondrechten, die buiten de rechtspraak om worden afgewogen..."
Peter Olsthoorn, Tonie van Ringelestijn, 7 oktober 2004
|
