'Bewaren bezoekdata van websites is onmogelijk'
Behalve ongewenst acht Xs4all het opslaan van verkeersgegevens van abonnees aan websites ook domweg onmogelijk. Tijdens een discussie van Xs4all en het Ivir ontbrak Justitie node voor een weerwoord.
Brussel wil, gesteund door Justitie in Den Haag, dat internetaanbieders van hun abonnees vastleggen met wie ze wanneer e-mail uitwisselen en welke webpagina's ze bezoeken. Verzet zwelt aan en Xs4all steunt die lobby, onder meer gisteren met een workshop 'Bewaarplicht Verkeersgegevens', gehouden samen met het Ivir in Amsterdam.
Het verzet uit privacy-oogpunt is inmiddels bekend, dus verrassend was vooral het verzet uit technisch oogpunt, uit de doeken gedaan door Simon Hania, techniekchef van Xs4all. Hij stelde na berekeningen vast dat het eventueel bij wet verplicht worden van het vergaren en bewaren van alle bezochte internetadressen en webpagina's voor Justitie technisch nagenoeg onuitvoerbaar is:
"Dat zou namelijk de natuurwetten ontstijgen. Aan webverkeer alleen al zou Xs4all 650 volle dvd's per uur moeten opslaan en doorzoekbaar moeten maken. Omgerekend is dat 5,4 miljard bits per uur. En bij grotere providers als HetNet en Planet Internet is dat minstens 2,5 keer meer dan dat."
Dit zou een investering van vele miljoenen euro's in nieuwe systemen betekenen voor Xs4all en tientallen miljoenen voor de hele bedrijfstak. Dat is niet haalbaar zonder dat de prijzen van internettoegang flink omhoog zullen gaan, wat weer indruist tegen de economische wens van Brussel en Den Haag om iedereen aan (breedband) internet te krijgen. Geen wonder dat Economische Zaken met zusterdepartementen in Europa onderzoek wil doen naar de effectiviteit van de verplichte data-opslag.
Meningen in Brussel
Recent al hielden de Directoraten Generaal Justitie en Informatiesamenleving van de Europese Commissie in Brussel een consultatieronde over de opslag van verkeersgegevens. Deze volgde op een voorstel (pdf) van Groot-Brittannië, Ierland, Frankrijk en Zweden van eind april 2004 om een algemene bewaarplicht in te stellen voor telecom- en internetproviders. Zij moeten voor de duur van 12 tot 36 maanden verkeersgegevens van alle klanten bewaren maar ook, zoals blijkt uit een document van de Nederlandse overheid "abonneegegevens en daaraan gerelateerde gebruikersgegevens". EU-lidstaten willen wetgeving op dit punt harmoniseren met als doel "het voorkomen, onderzoeken, opsporen en vervolgen van strafbare feiten, daaronder begrepen terrorisme".
Vooral lobbyisten van de telecom- en internetsector kwamen hun zegje doen voor de Commissie, benevens maatschappelijke organisaties en enkele nationale toezichthouders. Uit Nederland kwamen
Bits of Freedom en het College Bescherming Persoonsgegevens (CBP).
De bezwaren van providers zijn behalve principieel, financieel en technisch ook juridisch van aard. Ze vinden het voorstel bepaald onduidelijk en dus een basis voor willekeur. Met de uitvoering is hoegenaamd geen rekening gehouden. Zo kunnen internetaanbieders enkel zien wie wanneer inlogt en van en naar welke IP-adressen iemand surft.
Het CBP zette zijn standpunt uiteen in een brief aan de Commissie en spreekt zijn zorgen uit. Zo blijkt uit de zes pagina's tellende brief die in handen is van Netkwesties. Het grootste gevaar van de harmoniserende richtlijn is een bedreiging van de mensenrechten. Zoals het College ook al voor het Cybercrime-verdrag stelde: "Een algemene surveillanceplicht die bestaat uit het routineus opslaan van verkeersgegevens zou een foutieve inbreuk betekenen van de fundamentele mensenrechten, zoals geformuleerd in Artikel 8 van het Europees Verdrag voor de Mensenrechten."
"Het College is tegen een algemene bewaarverplichting. Een periode langer dan 1 jaar is disproportioneel", aldus Bernard Hulsman van het CBP in aanvulling daarop tijdens de Amsterdamse workshop.
Aanslag Madrid
Tegenstanders beschikken over steeds meer feiten. Zo kwam er recent dankzij speurwerk van BoF al een een rapport vrij van de politie Rotterdam-Rijnmond waarin is gesteld dat er alternatieven zijn voor een algemene vergaar- en bewaarplicht van data, waaronder meer aftappen van verdachten.
BoF bracht gisteren bij monde van Sjoera Nas een tweede belangrijke ervaring over het voetlicht:
"Telefonica, als grootste aanbieder van vaste en mobiele telefonie en internet in Spanje, kreeg na de terroristische aanslag in Madrid in maart 2004 geen verzoeken om verkeersgegevens ouder dan 3 maanden. En dat terwijl Spanje met de ETA een geschiedenis heeft van het bestrijden van terrorisme."
De vraag is of, net als in de Verenigde Staten, het zaaien van flinke angst volstaat om zonder bewijsvoering voor het nut de zware wet voor opslag ingevoerd te krijgen.
Grote afwezige
Vertegenwoordigers van het ministerie van Justitie waren in Den Haag gebleven, zodat een antwoord op de vragen naar de noodzaak en het effect van de bewaarplicht achterwege bleef. Niemand stond op om de noodzaak tot verdediging van onze vrijheden met verder gaande middelen te ondersteunen, zodat de bijeenkomst noodgedwongen eenzijdig bleef. Ook dagvoorzitter Remy Chavannes, advocaat bij bureau Stibbe, slaagde er niet in de rol van de advocaat van de duivel te spelen.
Dus doemde uit de bijdragen van de sprekers het spookbeeld op van grenzeloos en doelloos privacy schendende opsporingsdiensten, met burgers als slachtoffer. CBP's Hulsman rhetorisch: "Moeten burgers informant worden voor overheid en politie? Het lijkt er op dat Justitie privacy begint te zien als schuilplaats van al het kwaad. Achter de schermen verzetten we ons daar hevig tegen. Het is ons te doen om de optelsom van de bevoegdheden. Wat ontbreekt er aan alle middelen die Justitie nu al heeft?" Verder signaleert het CBP een neiging tot het verzamelen van nog meer gegevens.
In de praktijk gaat er nu al het nodige mis volgens Hulsman: "Als de overheid gegevens van iemand opvraagt moeten de betrokkenen daarover achteraf worden geïnformeerd. Dat gebeurt nagenoeg nooit. Daar gaan we sterk op inzetten."
Dat speelt straks nog sterker. Immers, er ligt momenteel een Haags wetsvoorstel om veel meer gegevens te vorderen. Hiertegen verzet zich Bert-Jaap Koops van het Centrum voor Recht, Bestuur en Informatisering in Tilburg. In het Europese voorstel voor verkeersgegevens steekt hem het meest het feit dat gegevens van niet-verdachten mogen worden opgevraagd. Ook de technische definitie van het voorstel is verre van duidelijk. Hij stelt dat telecomindustrie, waar verkeersgegevens eenvoudig vast te leggen zijn vanuit bijvoorbeeld factuurdata, onterecht over één kam wordt geschoren met de internetbranche. "En daarbij rijst de vraag of een internetadres, URL, ook opgeslagen moet worden. In de zin van de telecomwet luidt het antwoord daarop 'ja'. Een internetadres is een nummer in die zin. Maar in de toelichting wordt niet expliciet over internetadressen gesproken, wel over IP-adressen en telefoonnummers. Je kunt je afvragen of URL's niet expliciet opgenomen hadden moeten worden in het besluit om ze verplicht op te moeten laten slaan."
Koops vreest voor een "...verstrafrechtelijking van de maatschappij. Ik ken geen andere bewaarplicht voor strafrechtelijke doeleinden dan die voor telecombedrijven en internetproviders."
Een aanwezige uit de zaal reageerde: "De Telecomwet schiep een precedent. Nu is het telefonie en internet straks zijn het de kredietkaarten en de kassa's waarvan men de opslag en opvraagbaarheid verplicht. Het is een plaag die beperkt gehouden moet worden." Dagvoorzitter Chavannes vond dat ook: "Het lijkt alsof er een beest wordt gemaakt, niet om op terroristen te jagen maar voor veel andere, algemenere doelen."
Parlement aan de zijlijn
De invloed van het Europees Parlement op de besluitvorming over dit onderwerp is nagenoeg nihil. Het Parlement heeft enkel een adviserende rol aangezien het gaat om besluitvorming in de zogeheten Derde Pijler. Beslissingen worden genomen met eenparigheid van stemmen. Enkel Griekenland en Duitsland lijken nog tegen te zijn. Nederland draaide zijn mening om naar een 'ja'-stem en die weegt zwaarder dan ooit gezien het Nederlandse EU-voorzitterschap in dit tweede halfjaar van 2004.
Het Nederlandse parlement heeft echter de mogelijkheid om zijn ministers een negatieve stem op te leggen. Eind oktober 2004 komen volksvertegenwoordigers bijeen met de ministeries van Justitie en Binnenlandse Zaken om Nederlands positie te bespreken.
Marijke Vos, volksvertegenwoordiger voor Groen Links, toonde zich tijdens de Xs4all/Ivir-workshop evenwel niet optimistisch: "Ik vrees dat je het op principiële argumenten niet kunt winnen in de politiek. We zullen het dus moeten spelen op de technische onuitvoerbaarheid, onhaalbaarheid en de hoge kosten maar daarbij niet vergeten de principiële kant te benadrukken..."
Zie ook
* Samenvatting van de consultatieronde voor de Europese Commissie (Edri.org)
* Ivir-dossier verkeersgegevens
* Regels voor internet: nieuwe bezems? (Netkwesties, september 2004)
* Onderzoek Justitie naar opslag verkeersgegevens (Netkwesties, oktober 2002)
[Erwin Boogert, 25 september 2004]
|
