Een nieuwe nagel aan de doodskist van de muziekindustrie komt uit Rusland. Geen nieuwe peer-to-peer-dienst, geen netwerk van illegale servers, maar een schijnbaar legitieme webdienst met een groot muziekaanbod. De dienst Allofmp3.com biedt de mogelijkheid muziek te downloaden tegen een fractie van de prijs van diensten als iTunes en Download.nl. En zonder de spyware, vervuilde bestanden en virussen die de gebruiker van Kazaa bij z'n 'gratis' muziek krijgt. Te mooi om waar te zijn?
Wie Allofmp3.com bezoekt, ziet een degelijk gebouwde site met een duidelijke uitleg in het Engels van de functies van het systeem. Wie optimaal van de mogelijkheden gebruik wil maken, moet wel zijn creditcard tevoorschijn halen. Bij de gedachte aan creditcardfraude in Rusland zullen veel potentiële gebruikers hier al afhaken, maar de vraag is of dat terecht is. Betalingen worden afgehandeld via een derde partij (Cyberplat), vergelijkbaar met het Nederlandse Bibit. Bovendien is een betaling via het bekende PayPal mogelijk. In geen van beide gevallen krijgt Allofmp3.com zelf beschikking over de creditcardgegevens van de gebruiker.
Wie durft, en met een creditcard voor 5 dollar of een veelvoud daarvan aan 'downloadtegoed' koopt, krijgt toegang tot een forse catalogus van Westerse en Russische popmuziek. Daarnaast is een beperkte selectie jazz en klassieke muziek beschikbaar. Wie door de catalogus bladert, komt overigens ook Nederlandse artiesten tegen. Bovendien beschikt de site over muziek waarvoor in het westen geen licenties voor online beschikbaarstelling zijn afgegeven, zoals van de Beatles.
In veel opzichten is Allofmp3.com geavanceerder dan z'n soortgenoten. De gebruiker kan namelijk zelf kiezen in welk audioformaat en in welke kwaliteit hij zijn muziek wil downloaden. Hij betaalt altijd per megabyte, afhankelijk van het type download 1 of 2 dollarcent. Sommige muziek is gratis. Wie genoegen neemt met mp3-kwaliteit op 128 kbps is zo'n 4 cent per nummer kwijt. Dat is 1/25 van wat een nummer bij iTunes doorgaans kost.
Daarnaast is onder meer het Windows Media Audio-formaat beschikbaar. Bij een gedeelte van de catalogus is het zelfs mogelijk om een nummer in 'lossless'-compressieformaat te downloaden. Dit betekent dat door het uitpakken van het bestand de oorspronkelijke cd-kwaliteit kan worden bereikt, zonder enig kwaliteitsverlies. Omdat bestanden in lossless-compressieformaten meer ruimte in beslag nemen, en voor deze dienst het hogere tarief van 2 cent per megabyte moet worden betaald, kost deze methode wel meer per gedownload nummer.
Auteursrechten
Hoe staat het met de auteursrechtelijke implicaties van Allofmp3.com? Om die vraag te kunnen beantwoorden, moeten we de relevante wetgeving van twee landen bekijken: Rusland en Nederland. Te beginnen bij de bron: mag de dienst Allofmp3.com via internet liedjes beschikbaar stellen aan het publiek? In artikelen over Allofmp3.com op internet wordt de schijn gewekt dat met name één wetsartikel de legaliteit van de dienst bepaalt: volgens artikel 39 van de Russische wet op auteursrecht en naburige rechten mogen fonogrammen (bijvoorbeeld cd's) zonder voorafgaande toestemming van de fonogramproducenten en uitvoerende kunstenaars worden gebruikt voor onder meer uitzendingen via de ether en de kabel.
Deze bepaling uit de Russische wet betreft echter slechts de zogenaamde naburige rechten, en laat onverlet dat Allofmp3.com toestemming nodig heeft van de auteursrechthebbenden om muziek te exploiteren. Die toestemming zou vastgelegd moeten zijn in de licentie die allofmp3.com heeft verkregen van de Russische Organisatie voor Multimedia & Digitale Systemen (ROMS). Deze licentie kan pas een wereldwijd repertoire omvatten als ROMS met alle nationale rechtenorganisaties wederkerigheidsovereenkomsten heeft afgesloten. Volgens de Nederlandse rechtenorganisatie Buma/Stemra heeft ROMS in ieder geval niet een dergelijke overeenkomst met Buma/Stemra.
Uit het bovenstaande mogen we voorzichtig concluderen dat Allofmp3.com niet over alle benodigde rechten beschikt en de muziekwerken die niet binnen de reikwijdte van ROMS vallen, illegaal aanbiedt. De Russische Auteurs Organisatie (RAO) heeft haar samenwerking met ROMS per 1 januari 2004 verbroken, en voert nu zelf licentie-onderhandelingen met Allofmp3.com. De RAO heeft wereldwijd met zusterorganisaties, waaronder Buma/Stemra, wél wederkerigheidsovereenkomsten gesloten. De verwachting is dus dat allofmp3.com in de nabije toekomst op basis van de juiste licentie kan gaan opereren.
De binnenkort in te voeren wetswijziging op de Nederlandse Auteurswet (Aw) en de Wet naburige rechten (Wnr)* houdt met name aanpassingen in die verband houden met het digitale domein. Artikel 7 Wnr is vergelijkbaar met artikel 39 van de Russische auteurswet. In het nieuwe artikel 7 Wnr wordt expliciet bepaald dat fonogrammen niet zonder toestemming van de rechthebbenden beschikbaargesteld mogen worden. Beschikbaarstelling houdt hier in: 'interactief online verspreiden'. De toegezegde wijziging van de Russische auteurswet, die de veranderde omstandigheden door de komst van internet zou moeten incorporeren, laat vooralsnog echter op zich wachten. Daarmee verkeert Allofmp3.com op dit punt vooralsnog niet in de gevarenzone.
Maakt degene die in Nederland downloadt bij Allofmp3.com inbreuk op de Auteurswet en de Wet naburige rechten? Nee, niet als hij dat strikt voor eigen gebruik doet. Dit kopiëren valt namelijk onder het nieuwe artikel 16c Aw. Dat artikel stelt dat een werk voor eigen gebruik verveelvoudigd mag worden. En dat is precies wat gebeurt wanneer iemand een bestand downloadt, bijvoorbeeld vanuit Rusland. In Nederland is het niet van belang of het origineel waarvan de gebruiker een kopie maakt, legaal of illegaal is. In die zin is de legaliteit van Allofmp3.com voor Nederlandse gebruikers niet van belang.
Toch is er nog een specifieke eigenschap van het downloadproces, die wellicht problemen zou kunnen opleveren voor de Nederlandse gebruiker. Allofmp3 genereert bij bijna elk downloadverzoek een speciaal gecomprimeerde versie van de audiogegevens die het bedrijf heeft opgeslagen. De gebruiker kan daardoor kiezen tussen verschillende compressiealgoritmen en verschillende bitrates. Zo kan hij bijvoorbeeld kiezen voor 128 kbps mp3-formaat. In enkele gevallen kan hij ook de brongegevens bepalen, waarbij hij de keuze heeft tussen een gecomprimeerde en een ongecomprimeerde versie van een liedje. Daaruit wordt dan het te downloaden bestand gegenereerd.
In de Auteurswet wordt in artikel 16c lid 1 impliciet uitgesloten dat een gebruiker iemand anders opdracht mag geven om een kopie voor eigen gebruik te maken. Artikel 13a staat weliswaar tijdelijke reproductie toe van voorbijgaande of incidentele aard, maar deze reproductie moet dan een integraal en essentieel onderdeel vormen van een technisch procédé met als doel de doorgifte in een netwerk of een rechtmatig gebruik. Bovendien mag de reproductie geen zelfstandige economische waarde hebben.
In het geval van Allofmp3.com wordt niet aan al deze vereisten voldaan. Dat wil zeggen: de reproductie heeft in dit geval wel degelijk zelfstandige economische waarde, en maakt ook geen integraal en essentieel onderdeel uit van een downloadprocedure. De dienst had ook zonder deze speciale conversiestap kunnen werken. Belangrijker echter is de vraag of de kopie in opdracht van de Nederlandse gebruiker wordt gemaakt. Hij stuurt tenslotte het proces aan door een bepaald verzoek in te dienen, maar Allofmp3.com voert de benodigde technische handelingen uit. Door de onderzekerheid over de vraag of het om een 'kopie in opdracht' gaat, kan de rechtmatigheid van het gebruik van Allofmp3.com door een Nederlandse gebruiker niet zonder voorbehoud worden vastgesteld.
Voor wie deze juridische scherpslijperij een zorg zal zijn, en voor weinig geld muziek wil downloaden, is Allofmp3.com een handige dienst. Voor de toorn van Nederlandse rechtenorganisaties zoals Brein hoeft de Allofmp3-gebruiker vermoedelijk niet te vrezen. Brein zal zich vanaf eind dit jaar of begin volgend jaar weliswaar actief gaan bezighouden met het opsporen van 'muziekpiraten', maar het gaat dan vooral om mensen die muziek beschikbaar stellen. Hoewel de mogelijkheid bestaat om albums te uploaden als bijdrage aan de dienst, zal de gewone Allofmp3.com-gebruiker hier doorgaans niet aan beginnen.
Laurens Mommers en Irvette van Hunen zijn beiden werkzaam als universitair docent bij eLaw@Leiden, centrum voor recht in de informatiemaatschappij. Eerstgenoemde is daarnaast werkzaam bij Legal Intelligence in Papendrecht.
*De Auteurswet wordt binnenkort gewijzigd. Het wetsvoorstel dat zorgt voor implementatie van Richtlijn 2001/29 EG is op 5 juli jl. door de Eerste Kamer aangenomen.
[22 juli 2004]
Warning: include() [function.include]: open_basedir restriction in effect. File(/home/sites/www.netkwesties.nl/web/templates/column_kolomscheider.php) is not within the allowed path(s): (/home/netkwestie/:/tmp:/usr/local/lib/php/) in /home/netkwestie/domains/netkwesties.nl/public_html/editie105/column1.php on line 61
Warning: include(/home/sites/www.netkwesties.nl/web/templates/column_kolomscheider.php) [function.include]: failed to open stream: Operation not permitted in /home/netkwestie/domains/netkwesties.nl/public_html/editie105/column1.php on line 61
Warning: include() [function.include]: Failed opening '/home/sites/www.netkwesties.nl/web/templates/column_kolomscheider.php' for inclusion (include_path='.:/usr/local/lib/php') in /home/netkwestie/domains/netkwesties.nl/public_html/editie105/column1.php on line 61