Amsterdam vraagt vandaag in Economist belangstellende telecombedrijven in de wereld om te komen investeren in haar glasvezelnet. TV-kabelexploitant UPC siddert, en politici gniffelen daar om. Er ligt een financieringsplan met ING en verder onbekende partijen als partner. "Groot geld houdt niet van rumoer".
De belofte van glasvezel weerklinkt al jaren in Amsterdam met 'De Glazen Stad' als metafoor. Amsterdam heeft wat goed te maken: op de rijksoverheid gezien het verlies van het Kenniswijkproject aan Eindhoven en op UPC, de tv-kabelaar waar Amsterdam zich te afhankelijk van voelt. Met het advies van de Commissie Andriessen in de hand is de aanzet tot een hoofdstedelijk glasvezelnet gegeven.
De gemeente Amsterdam deed onlangs een openbare oproep aan bedrijven om mee te doen aan Citynet. In eerste instantie gaat het om de aanleg van een glasvezelinfrastructuur naar alle 450 duizend woningen in de hoofdstad.
In 2010 moeten er 450 duizend aansluitingen zijn gerealiseerd. Citynet kost per aansluiting meer dan 1.500 euro. In totaal kost het project dan bijna 800 miljoen. Maar dat geld moet voornamelijk worden opgebracht door particuliere investeerders.
De gemeente zal maar ongeveer dertig procent aandeelhouder zal zijn van het bedrijf Citynet, dat zich alleen met de onderliggende infrastructuur, de eerste laag, bezighoudt. Het is de bedoeling dat de uitgave van de gemeente beperkt blijven tot enkele tientallen miljoenen. Bij de eerste 'tranche' betaalt de gemeente 20 procent van de kosten van de aansluiting van de eerste 40.000 woningen. Dat kost ongeveer vijf miljoen euro. In de loop van het project zouden commerciële bedrijven de aanleg ook helemaal kunnen overnemen. De 'passieve laag' van het glasvezelnet wordt aangelegd door een werkmaatschappij, waarin woningbouwcorporaties, de gemeente en risicokapitalisten samenwerken. Citynet wordt als zelfstandig bedrijf eigen naar van die infrastructuur, maar tot de formele oprichting blijven de touwtjes in handen van het Ontwikkelingsbedrijf Amsterdam.
De aanbestedingsprocedure voor de actieve laag en de diensten is begin juli gestart, met een advertentie in Het Financieele Dagblad om gegadigden op te roepen, en vandaag in Economist. Is dat laatste niet typisch Amsterdamse bluf. "Helemaal niet", zegt projectmanager Dirk van der Woude van de Gemeente Amsterdam. Hij kaatste even cynisch terug: "het gaat erom wereldwijd de belangstelling te wekken. kandidaten melden zich heus niet op Citynet.nl. We hanteren, overigens onverplicht, uit oogpunt van transparantie de Europese aanbestedingsregels en bovendien moet je de inschrijving wijd bekendmaken. "
Ondanks dat de openbare aanbesteding is gestart moet de gemeenteraad het glasvezelplan nog goedkeuren. Dat zal na de zomervakantie gebeuren. Uit een belronde langs de drie grootste politieke fracties in Amsterdam blijkt dat de meerderheid van de raad op dit moment voor het glasvezelnet is.
Politiek
het belangrijkste is de steun van de VVD. Weliswaar telt de PvdA 15 van de 40 zetels in de Amsterdamse raad, maar juist de 9 zetels van de VVD brengen een meerderheid. Al zegt ook GroenLinks (6 zetels) in principe niet tegen te zijn, te meer daar telecom de groei van autokilometers kan indammen.
Herman Marres, ICT-woordvoerder van de Amsterdamse PvdA-fractie, toonde zich een enthousiast voorstander van het glasvezelnet. De sociaal-democraten zijn sowieso warme voorstanders van glasvezel. Ook in Den Haag voert de PvdA actie voor glas, onder meer met een actieplan van Kamerlid Martijn van Dam.
Marris (PvdA): "Ik zie dat in de IT al tientallen jaren, vanaf de opkomst van de pc, alles altijd en ook snel veroudert. Dat geldt ook voor telecommunicatie, nu met de koperen en coax infrastructuur en op een bepaald moment ook weer met glasvezel. De kwestie is op welk moment moet je de stap naar een volgende technologie maken."
De overheid moet investeren in economisch zwakke tijden, vindt Marres. Dit is een oud sociaal-democratisch principe, dat echter nu wordt gedeeld door de VVD blijkens de woorden van Robert Flos: "Als liberalen doen we mee daar er bij de aanleg van nieuwe infrastructuur sprake is van marktfalen. Dat was ook de conclusie van Jacobs van de ING. aanleg van glasvezel is op zichzelf niet rendabel genoeg voor het bedrijfsleven."
En daarmee is de spil genoemd in de strategie om tot glas in Amsterdam te komen. Is ex-minister van Economische Zaken Koos Andriessen (CDA) de grote pleitbezorger van glasaanleg, hij heeft zich in de hoek van de visionairs gemanoeuvreerd, geen voordelige positie in deze tijden van realisme. Maar Aad Jacobs, die ING opstootte in de vaart der volkeren en de juiste balans kent tussen risico nemen en doordacht financieren, draagt ieders vertrouwen weg.
"Jacobs schreef hoofdstuk 5 van het rapport van Andriessen voor glas in Amsterdam. Hij wist weinig van glasvezel, zei hij zelf, maar alles van geld. zijn bevindingen vormen nog steeds het uitgangspunt", aldus Van der Woude.
En met Jacobs kun je aankomen bij internationale investeerders. Die hebben zich al gemeld. Maar de gemeente zwijgt. "Groot geld houdt niet van rumoer", heeft Van der Woude geleerd.
Met Jacobs krijgt de Amsterdamse bluf het nodige Rotterdamse tegenwicht. Opvallend is ook dat Rotterdam als voorbeeld geldt voor van der Woude cs. als we hem vertellen dat het rapport Andriessen voor Amsterdam niet uitblonk als gedegen analyse: "Het was zijn eerste rapport, inmiddels heeft hij ook voor Den Haag en Rotterdam gerapporteerd. Vooral zijn rapport voor Rotterdam is zeer aan te bevelen."
en dus treffen op de site van Citynet ook een verwijzing aan naar Rotterdamse project. Van der Woude: "Daar zijn ze toch gewend om zich eerst af te vragen wat het oplevert."
Maar Amsterdammers moeten het ophoesten. en dat gaat wel lukken, zegt de gemeente op grond van een enquête onder de bewoners van het toch niet al te rijke stadsdeel Zeeburg: ongeveer de helft van de Amsterdammers is bereid is vijftig euro te betalen voor een glasvezelabonnement met tv, telefonie en internet in een pakket.
Maar overvloedig in hoofden aanwezig geld denkbeeldig uitgeven in een enquête is iets gemakkelijker dan van de rekening waarop maandelijks een beperkt loon komt. Dat weet ook UPC. De woordvoerder kondigt aan: "Citynet moet 40 procent van de burgers als abonnee binnenhalen, dus moeten ze van ons marktaandeel afsnoepen. We zullen natuurlijk alles proberen om klanten te behouden, onder meer met verlaging van tarieven."
KPN, zo blijkt uit het informatieve verslag van een expertmeeting, lijkt bereid om mee te doen. KPN kan daarmee een belangrijke partner van de gemeente en ING worden, al is KPN's huisbankier ABN Amro, hoewel ook Amsterdams, nog niet aan het glasvezelfront gesignaleerd.
Vage nieuwe diensten
UPC vindt dat een netwerk naast kabel en ADSL concurrentievervalsing is, zeker als er geen maatschappelijke behoefte is. Dit is niet de plek om voor de honderdste keer de kip-ei discussie te voeren. Feit is immers dat Amsterdam een ei breekt om er een glasvezelkip uit de laten komen. Opvallend is wel dat Flos (VVD) op de vraag naar nieuwe diensten even geen woorden heeft en Marres, daarentegen met een curieus voorbeeld komt: "Open contact met de zorgverleners. Ik ben een zware man en krijg misschien binnen twintig jaar hartproblemen en ik wil dan thuis aan de hartmonitor kunnen liggen."
De kabelbranche vindt glasvezel nog helemaal niet nodig, want ze kan met de combinatie van steeds meer capaciteit op de coax-kabel en steeds betere compressietechnologie een toenemende hoeveelheid data over de kabels pompen.
Van der Woude kijkt naar de exponentiële groei van datatransport en noemt een nieuw element: het exploderen van de markt voor lcd-televisies de komende jaren, de platte schermen aan de wand. "Dat vereis HDTV beeldkwaliteit, dat zijn stromen van 37 Mb/s. met compressie heb je misschien het vierde gedeelte daarvoor nodig, maar dan nog heb je binnen een huishouden meestal meer kijkers. Je zag het ook met de telefoon: die ging van de vaste lijn in de gang naar draadloos gebruik in huiskamer en keuken en u mobiel in het hele huis. Je ziet zoiets met internet en in de meeste woningen staan meer televisies."
Bovendien vindt Amsterdam dat ze met 1 op 7 werkenden in de ICT- en mediasector ook economisch baat zal hebben bij een eigen glasnet: "Je kunt het glasnet vanuit die optiek ook zien als een stadsdekkend local area network dat straks veel zakelijk verkeer zal dragen."
Voor UPC klinkt dit alles allerminst overtuigend. Namens UPC stuurde de kabelbranchevereniging VECAI donderdag meteen een lijst vragen naar de gemeente over Citynet. UPC wil onder meer ook toegang tot het glasvezelnet met gebruikmaking van haar eigen platform.
Spannende periode
Sceptische geluiden te over in Amsterdam, zoals gisteren nog met een opening van Het Parool. Van der Woude stuurt een document met 18 door hem vastgestelde fouten in het stukje tekst.
Met name de zin laakt de gemeenteambtenaar: "Eerder dit jaar hielden banken en andere investeerders het voor gezien, omdat zij het glasvezelproject te riskant vinden." Van der Woude: "Dit artikel is duidelijk ingestoken door de tv-kabelbranche."
Maar Het Parool weet wel dat uit experimenten in Enschede en Almere blijkt dat een abonnement ten minste 85 euro moet kosten, veel meer dan de door Amsterdam en Jacobs genoemde 50 euro. Van der Woude: "Schaalgrootte is king, en bepaalt de verdeling tussen variabele en vaste lasten. De beoogde 1e tranche in Amsterdam is een factor 15 ... 20 groter dan genoemde projecten, met positieve gevolgen voor de door abonnees te betalen tarieven. Maar in het begin kan het inderdaad moeilijk worden maar daarvoor moet je financiering hebben."
En niet op de laatste plaats ziet de ADSL-markt dat abonnees massaal 'downgraden' en overgaan op de goedkopere en tragere 'Lite'-abonnementen, iets waar de kabelaars met abonnementen voor 15 tot 20 euro per maand op reageerden. Hoezo groei van de behoefte aan capaciteit?
De steun van de gemeenteraad is wellicht niet unaniem. Zo schreef PvdA-raadslid Michael van der Vlis vorige maand in een column op de Amsterdamse PvdA-site:
"Je zult maar 1 van die 40 raadsleden zijn die straks mee moeten beslissen over ´glasvezelaansluitingen naar alle woningen en bedrijven´ maar niet zelf woordvoerder over dit onderwerp is. Dan denk je ´ik ben geen woordvoerder, maar dit gaat over ontzettend veel geld, we hebben net de Noord-Zuidlijn langs zien komen, ik wil toch wel begrijpen waar dit over gaat, voor ik de gemeentelijke bestedingsruimte voor doelen in de zorg weg geef´.
Van der Vlis geeft ook een inkijkje in de sympathieën die ook meespelen bij het bepleiten van het glasvezelnet: de lokale politici in Amsterdam zijn UPC helemaal beu. Volgens PvdA'er Van der Vlis is UPC "erg bedreven in zowel zijn aandeelhouders als zijn klanten een oor aan naaien".
"De politieke vraag is dus of wij een onbelemmerd kapitalistische firma als UPC, die zijn sporen alleen op het terrein van klantONvriendelijkheid heeft verdiend, de ruimte geven om nieuwe diensten in zorg en onderwijs te blijven belemmeren, om de burgers een poot uit te draaien, om de creatievelingen in ons bedrijfsleven het leven moeilijk te maken."
Vooral de hoge tv-tarieven die UPC in Amsterdam rekent in verhouding tot sommige andere steden stuitten Amsterdamse raadsleden al eerder tegen de borst.
Niet alle Amsterdammers zijn natuurlijk voor. Zo is mediaprominent Luc Sala, van vakblad Dealer Info voor computerverkopers, fel tegen. Sala, die een eigen tv-programma op het Amsterdamse amateurkanaal Salto Tv heeft, vindt dat de kabel voorlopig genoeg ruimte biedt.
"ADSL kost minimaal 20 euro per maand en meestal meer, dan gaat toch niemand 10 Mb/s aanbieden voor minder? Bovendien is glas nog geen doorgifte van TV en radio. Ik ben zeker geen fan van UPC, zoals bekend, maar dit is onderbuikpolitiek."
Volgens Sala is de gemeente deloyaal bezig ten opzichte van UPC door de concurrentie te steunen. Hij vermoedt dat dat contractbreuk zou kunnen zijn. "Dat gaat nog wel een rechtszaak worden," voorspelt Sala, ooit initiatiefnemer voor een referendum tegen de verkoop van het gemeentelijke kabelnet aan A2000, de voorloper van UPC, in de jaren 90.
De deadline voor geïnteresseerde bedrijven is 27 augustus 2004. Op 22 juli, aanstaande donderdag, houdt de gemeente een openbare informatiebijeenkomst over het glasvezelnetwerk. Het gaat erom spannen of Amsterdam kan en mag innoveren of nog tot in lengte van jaren achterhoedegevechten zal moeten voeren over het maatschappelijk belang van een betere prijs/kwaliteit verhouding van UPC versus de eisen voor rendement van haar eigenaren, de 'cowboys uit Denver'...
[Tonie van Ringelestijn, Peter Olsthoorn, 16 juli 2004]
Warning: include() [function.include]: open_basedir restriction in effect. File(/home/sites/www.netkwesties.nl/web/templates/artikel_kolomscheider.php) is not within the allowed path(s): (/home/netkwestie/:/tmp:/usr/local/lib/php/) in /home/netkwestie/domains/netkwesties.nl/public_html/editie104/artikel2.php on line 97
Warning: include(/home/sites/www.netkwesties.nl/web/templates/artikel_kolomscheider.php) [function.include]: failed to open stream: Operation not permitted in /home/netkwestie/domains/netkwesties.nl/public_html/editie104/artikel2.php on line 97
Warning: include() [function.include]: Failed opening '/home/sites/www.netkwesties.nl/web/templates/artikel_kolomscheider.php' for inclusion (include_path='.:/usr/local/lib/php') in /home/netkwestie/domains/netkwesties.nl/public_html/editie104/artikel2.php on line 97