In stilte besloot het Koninklijk Huis, in overleg met de Rijksvoorlichtingsdienst, af te zien van het aanpakken van sites met de beelden van de gestolen Amalia-tapes. En precies deze week plaatste hoogleraar mediarecht Gerard Schuijt het Koninklijk Huis in privacy-perspectief. Mag iedereen ieder ander overal fotograferen en de beelden online zetten?
Op vrijdag 14 mei 2004 berichtte NRC handelsblad onder de kop Stappen prins tegen sites met privé-beelden: "Kroonprins Willem-Alexander en prinses Máxima zullen juridische stappen nemen tegen omroep SBS6 en Nederlandse internetsites die beelden aanbieden die afkomstig zijn van een gestolen digitale camera van prinses Máxima."
De krant maakte gewag van publicatie van de beelden op Liquid-Motion.nl, op home.deds.nl en op Staatsgeheim.com. De laatste meldde al dat hij juridisch advies had ingewonnen en er niets onrechtmatigs aan publicatie was.
Planet Multimedia liet dezelfde middag juristen aan het woord, waaronder John Allen van Nauta Dutilh: "Enerzijds geldt: hoge bomen vangen veel wind, maar daar staan de privacy-belangen tegenover. Leden van het Koninklijk Huis moeten zich publicitair veel laten welgevallen uit hoofde van hun functie. Maar ze zijn niet vogelvrij."
Een dag later was daar nog steeds de dreiging voor de sites, nu verwoord door de Volkskrant: "Volgens een woordvoerder van de RVD beraden juristen van het paar zich ook op stappen tegen de vele Nederlandse websites waarop de beelden te zien zijn. Het publiceren van of 'linken' naar het filmpje en foto's uit de camera, is volgens de RVD een schending van de persoonlijke levenssfeer van de koninklijke familie."
Ook in de Volkskrant zei een van de publicisten dat hij niet onrechtmatig handelde. Woordvoerder Roth van Retecool.com: 'Miljoenen Argentijnen hebben het filmpje gezien. Waarom zou ik er dan niet naar mogen verwijzen?"
De bron aanpakken
Een uitkomst van het onderzoek naar eventuele stappen tegen de websites is nooit meer bekend geworden, wel dat de ouders van prinses Amalia de Zuid-Amerikaanse site en tv-zender van America TV in Argentinië, SBS6 en Privé achter de vodden zit wegen publicatie van de beelden.
Waarom gaan de websites vrijuit? RVD-directeur Chris Breedveld: "Er is besloten om op de eerste plaats de bron aan te spreken, de Argentijnse website en tv-zender. Er is aangifte gedaan om tot strafrechtelijke vervolging te komen en een civiele procedure begonnen tegen deze maatschappij." Kurt Stöpetie van Stibbe trad daarbij als advocaat op.
De Zuid-Amerikaanse site was voor de Nederlandse publicaties de bron van het kwaad, SBS6 vertoonde daar beelden van en Privé foto's. De laatste twee kregen het aanbod om vervolging af te kopen met een storting voor een goed doel en erkenning van onrechtmatigheid, alsmede de toezegging dat in de toekomst die beelden niet meer zouden worden vertoond. Dit zou als chantage uitgelegd kunnen worden, waar deze media niet voor wilden zwichten. Dan maar voorkomen.
Vrees in stand houden
Breedveld: "Door de aard van internet treedt een olievlekwerking op met verspreiding van beelden op steeds meer sites en met daarheen weer links op steeds meer sites. Praktisch gezien is het dan adequater om de bron van het kwaad aan te pakken."
Maar Breedveld houdt nog een klein schrikeffect achter de hand: "Voorlopig laten we het daarbij." Wellicht dat de RVD daarmee hoopt te voorkomen dat in de toekomst internet een vrijplaats voor gewraakte publicaties wordt.
Was de wens tot het instandhouden van deze onzekerheid en angst bij het publiek ook de reden dat we wekenlang geen antwoord van de RVD kregen op onze vraag naar vervolging inzake de Amalia-tapes? Dat niet, zegt Breedveld, hij verwarde Netkwesties met een andere beller met commerciële bedoelingen.
Maar het nalaten van actie tegen websites betekent dat individuele partijen op internet impliciet niet geroepen zijn om de 'olievlekwerking' van ongewenste publicaties een halt toe te roepen. Zolang ze maar niet de originele bron zijn. En hoe eenvoudig is het om een 'originele bron' in Verweggistan te creëren om vervolgens de olievlek zijn werk te laten doen?. Daar zal wellicht nog eens een zaak over komen.
|
De olievlekwerking van internet
De Rijksvoorlichtingsdienst vat het idee op om internet als medium te bestempelen om actief berichten uit de media met vermeende feitelijke onjuistheden recht te zetten. Vooralsnog is er geen eigen plek voor en vindt dat wat onhandig plaats onder het kopje Veel gestelde vragen op Koninklijkhuis.nl (tik in 'huis' bij Google.com). Daar staan nu twee rechtzettingen. De eerste is die van de claim die Beatrix zou leggen op het Wilhelmus. "De Koningin heeft nooit gezegd dat het Wilhelmus van haar is. En dat vindt zij ook niet. Het citaat van de Koningin: 'Het Wilhelmus is van mij' in de Volkskrant van 5 juni jl. suggereert dat de Volkskrant de Koningin hierover heeft gesproken. Dat is niet het geval. De RVD heeft de Volkskrant hierop aangesproken." Uit dit geval blijkt hoe broos een waarheidsclaim vaak is. De Volkskrant ging in de fout met het letterlijk citaat, zegt directeur Chris Breedveld van de RVD: "De krant suggereert de koningin hierover gesproken te hebben. Dat is onjuist. We hebben de journalist [Jan Hoedeman, een goedgekeurde royaltyverslaggever, red] daarop aangesproken, maar hij heeft niet gerectificeerd. Dan bewandelen we de weg van de eigen rechtzetting." Een tweede geval betreft een column in HP/De Tijd, waarvoor de RVD een uitgebreide uitleg verschaft. Is de RVD van plan om elke publicatie zo uitvoerig en intens te bestrijden? Breedveld: "We maken in ieder geval onderscheid tussen serieuze media en de roddelpers. De roddelbladen staan bol van de feitelijke onjuistheden, waar we maar niet op ingaan. In HP/De Tijd worden infame beschuldigingen gedaan aan het adres van enkele leden van het Koninklijk Huis. HP/De Tijd weigerde keer op keer feitelijke onjuistheden recht te zetten." De RVD zal het er druk mee krijgen en dan een aparte rubriek moeten verzinnen - rectificaties vallen immers niet onder 'veel gestelde vragen'. Internet is op zich wel een geschikt medium voor rectificaties, want het is het enige medium met een openbaar geheugen, wat van historische waarde is. Anderzijds neemt het hele volk kennis van de recht te zetten beschuldigingen die anders tot de lezers en kijkers van het betreffende medium beperkt zouden blijven. De RVD zal toch steeds enige uitleg moeten geven waar het om gaat en trekt dan dus aandacht. Is zwijgen dan niet te verkiezen boven tegenspreken? Breedveld: "Dat kan een punt van overweging zijn, wat we dan van geval tot geval moeten beoordelen." |
Vrije nieuwsgaring en privacy
Maar die 'olievlekwerking' als precedent op internet kan juist de traditionele media ertoe nopen om over die olievlek te berichten. Zo kunnen media hun perpetuum mobile opzetten en zich beroepen op de niet te stoppen olievlek. Wat nu?
We gingen te rade bij Vissers collega bij de Universiteit van Leiden, Gerard Schuijt: "Ik heb de uitzending van SBS niet gezien. SBS zal, denk ik, beroep doen op de 'nieuwsexceptie': 'wij hebben willen laten zien dat het op het internet staat'. Dat maakt in principe wel kans als argument in een zitting, maar het is de vraag of ze slechts erover berichtten en kortstondig een vluchtig beeld lieten zien dat weinig onthullend was of verder gingen."
Maar er is nog een vraag: in de Nederlandse jurisprudentie is ook het linken naar illegaal materiaal verboden. In dan ook linken naar de Argentijnse site met de video al een overtreding? Schuijt: "Als het gaat om beelden uit de gestolen camera, dan is openbaarmaking ongeoorloofd - alleen al auteursrechtelijk - en ik denk dus ook doorlinken naar zo'n ongeoorloofde openbaarmaking civielrechtelijk onrechtmatig is. Of het ook een misdrijf of overtreding is, is een strafrechttechnische kwestie."
Wassenaars toilet
Gerard Schuijt nam wel het Koninklijk Huis, maar niet internet op de korrel met zijn afscheidscollege afgelopen dinsdag. Onder de titel 'inzoomen op De Eikenhorst' - de woning van prinses Máxima c.s. waarvan interieurfoto's zijn gepubliceerd - legde Schuijt de nadruk niet op publicatie maar op nieuwsgaring. In zijn slotrede zei Schuijt dat deze beide aspecten van de informatievrijheid worden verward. Zo bepalen rechters en overheden volgens Schuijt nog te vaak of publicatie voor media van voldoende belang is. "Dat is een afweging voor die media zelf", vindt Schuijt, zich beroepend op rechtspraak van het Europese Hof voor de Rechten van de Mens. "Rechters moeten beoordelen of het maken van beelden rechtmatig is, en vervolgens of publicatie dat is. Die staan los van elkaar."
Zo kan publicatie van rechtmatig gemaakte beelden onrechtmatig zijn. Dat is wellicht het geval met de beelden die de kroonprins van zijn dochter maakte. Ze zijn volkomen legaal tot stand gekomen, maar publicatie druist in tegen de jurisprudentie op dit vlak.
Die komt er op neer dat eigen huis en tuin privé-terrein zijn en alles daarbuiten tot het jachtterrein van de paparazzi behoort. Als bekende personen zich in het openbaar begeven, hebben zij in beginsel draaiende en klikkende camera's te aanvaarden. Schuijt leidde dit onder meer af uit een vonnis aangaande foto's van de zoon van tv-presentator Paul de Leeuw. Het schieten van de fietsende vader met kind was toegestaan, maar van de zoon achter het raam niet. De grootste inbreuk op de privacy bestond echter in het journalistiek stalken van De Leeuw - ook al was de foto van de cabaretier met zijn zoontje achter het venster op zichzelf onschuldig.
Helemaal uitgewerkt is dit nog niet, want er loopt nog een belangrijke zaak bij het Europese Hof van prinses Carolina van Hannover. Zij eist het recht om ook in de openbare ruimte met rust te worden gelaten door paparazzi, een recht dat een Duitse rechtbank niet toekende.
Iedereen verslaggever
Wat heeft deze vrijheid van nieuwsgaring met internet van doen? Ogenschijnlijk niet veel, want kennelijk zien getroffenen al af van vervolging van sites terwijl ze andere media wel aanpakken? Maar mag iedereen ieder ander overal fotograferen en de beelden online zetten? Want dat is de netkwestie.
Een deel van het antwoord gaf Schuijt afgelopen dinsdag in Leiden al impliciet. Eerst zei hij dat vrijheid van garing niet beperkt is tot enkel 'nieuws' maar informatie in het algemeen. Verder is die niet beperkt tot de pers, maar in feite een recht van eenieder: "Alleen, de media maken er bij uitstek gebruik van, maar niet exclusief."
Schuijt zegt dat het vergaren van informatie niet in Artikel 7 van onze Grondwet is opgenomen, noch in het Artikel 10 van het EVRM. De eerste spreekt enkel van het openbaren, niet eens het verspreiden. De EVRM noemt ook het verspreiden en ontvangen als grondrechten, maar niet het vergaren. Europees gezien is er echter afdoende jurisprudentie om (nieuws)garing tot een grondrecht te bestempelen, maar in Nederland niet. De regering vond aparte vermelding van 'garing' onjuist. Ook de Commissie-Franken, die over Grondrechten in het digitale tijdperk, vond het wederom niet nodig om het verzamelen van informatie - waaronder het maken van beelden valt - apart als recht expliciet te maken.
In feite kun je in één adem stellen dat vrijwel alle jurisprudentie over het garen en publiceren voor journalisten ook zou moeten gelden voor 'elke burger'. Immers, zegt Schuijt, het is niet aan de rechter om te bepalen of het maken van de beelden en publicatie (journalistiek) voldoende relevant zijn.
Dus niet toegestaan is fotograferen in een privé-ruimte tegen de wens van de persoon in kwestie, noch het stalken van mensen in de openbare ruimte.
En tot welke verhevenheden dat leidt, is te zien op Vipspotting.nl, hoewel de berichten met foto's daar nog in de minderheid zijn.
[Peter Olsthoorn, 17 juni 2004]
Warning: include() [function.include]: open_basedir restriction in effect. File(/home/sites/www.netkwesties.nl/web/templates/artikel_kolomscheider.php) is not within the allowed path(s): (/home/netkwestie/:/tmp:/usr/local/lib/php/) in /home/netkwestie/domains/netkwesties.nl/public_html/editie100/artikel2.php on line 102
Warning: include(/home/sites/www.netkwesties.nl/web/templates/artikel_kolomscheider.php) [function.include]: failed to open stream: Operation not permitted in /home/netkwestie/domains/netkwesties.nl/public_html/editie100/artikel2.php on line 102
Warning: include() [function.include]: Failed opening '/home/sites/www.netkwesties.nl/web/templates/artikel_kolomscheider.php' for inclusion (include_path='.:/usr/local/lib/php') in /home/netkwestie/domains/netkwesties.nl/public_html/editie100/artikel2.php on line 102