Een jointje kopen moet in Nederland mogelijk blijven, als de buren het maar niet zien. Coffeeshops worden gedoogd, maar de vraag is of dat ook moet gelden voor hun uithangborden op het web. "O, ik dacht dat ze alleen de ramen en gevel van de zaak bedoelden. Dat het ook voor internet geldt wist ik niet."
De Opiumwet is vrij duidelijk: "Elke openbaarmaking, welke er kennelijk op is gericht de verkoop, aflevering of verstrekking van een middel (..) te bevorderen, is verboden." Dat houdt zoveel in dat coffeeshops, ook al worden ze gedoogd, geen reclame voor zichzelf mogen maken. Het 'afficheringsverbod' heet dat in ambtelijk jargon: elke promotie "die meer inhoudt dan een summiere aanduiding" is verboden. Zelfs een uithangbord, lichtbak of een poster op het raam zijn taboe.
Dat het 'afficheringsverbod', één van de vijf criteria voor het gedogen van coffeeshops, gevolgen heeft voor de inhoud van hun websites is helder. Maar hoe justitie de regels in de praktijk toepast op internet, dat lijkt minder vast te staan.
In het rapport Coffeeshops in Nederland 2002, dat onlangs naar de Tweede Kamer werd gestuurd, staat letterlijk dat het voor gemeenten "onduidelijk is hoe moet worden opgetreden tegen affichering via internetsites". "De landelijke regelgeving hieromtrent is niet bekend. Met name in de grensstreken zouden buitenlandse toeristen worden 'gelokt' via advertenties van gedoogde coffeeshops op internet."
Verder hebben gemeenten blijkens het rapport het toezicht op coffeeshops redelijk onder controle. Resteert nog het probleem van het online adverteren en promoten door coffeeshops. Wie anders dan de Staatkundig Gereformeerde Partij (SGP) stelde hierover vragen aan minister van justitie Piet Hein Donner. Drie jaar geleden diende de SGP over hetzelfde onderwerp al een motie in.
Minister Donner antwoordde 30 oktober schriftelijk met: "Internet heeft mijn aandacht". De bewindsman merkt op dat coffeeshops in een aantal gevallen "evident" de regels voor het adverteren op internet overtreden. Maar in andere gevallen was het "minder of in het geheel niet duidelijk of er sprake was van overtreding van de OM-richtlijnen op dit gebied", aldus Donner.
Geen prioriteit Justitie
Eerder liet het ministerie van Justitie al voor precies 22.689 euro een 'quick scan' uitvoeren over het thema 'internet en drugs'. Het turfde 103 coffeeshops online. En ook toen al luidde de conclusie: "De reikwijdte van het afficheringsverbod op internet laat zich moeilijk definiëren. Met het OM wordt overlegd in hoeverre de richtlijnen van het Openbaar Ministerie verder op de op het internet aangetroffen situaties dienen te worden toegespitst."
Dat is dus bijna precies hetzelfde als wat minister Donner meer dan een jaar later aan de Tweede Kamer schrijft. Woordvoerder Menno de Bruyne van de Tweede Kamer-fractie van de SGP is daar niet tevreden mee: "Je ziet net als bij andere onderwerpen die met internet te maken hebben, zoals kinderporno, dat justitie te weinig mankracht heeft op er echt iets aan te doen. De minister spreekt wel intenties uit, maar dit is niet de taal die je verwacht."
Wim Kok, zegsman bij Justitie, belooft dat coffeeshops strikter zullen worden aangepakt: "Nog dit jaar verschijnt hierover een nota. Ik wil daar niet op vooruitlopen." De Bruyne van de SGP: "Dit zijn de typische vooruitschuifprocedures die we nu wel kennen in de politiek."
Handhaving wassen neus
Vanwege het overleg tussen het ministerie van Justitie en het Openbaar Ministerie wil de persofficier van het generaal parket niet verder op de zaak ingaan. Hij verwijst naar de afzonderlijke arrondissementsparketten. Uit de verklaringen van woordvoerders van drie parketten tegenover Netkwesties - die in Breda, Roermond en Amsterdam - blijkt dat er tot op heden niet of nauwelijks coffeeshops strafrechtelijk zijn aangepakt vanwege de inhoud van hun websites.
Persofficier Robert Meulenbroek van het Amsterdamse parket: "Er wordt op dit punt wel degelijk gehandhaafd. Maar we zijn nog bezig met het komen tot afspraken met de politie en het stadsbestuur."
Woordvoerster Nicole Hermes van het parket in Breda laat weten dat ze "er zeker van is" dat het reclameverbod voor coffeeshops ook digitaal geldt: "Maar voor zover ik weet zijn er geen coffeeshops vervolgd vanwege hun website. Dat is ook lastig te bepalen, want we registreren de overtredingen op internet niet apart."
Ook in Roermond zijn de opmerkingen van de minister in Den Haag doorgedrongen. Zegsvrouw Kristel Mauwen houdt het daarom kort: "Op dit moment is over dit onderwerp nog een politieke discussie gaande. Het woord is dus aan de minister." Wel wil Mauwen kwijt dat in Venlo, waar Duitsers sinds jaar en dag massaal hun verdovende middelen inslaan, alle vijf de gedoogde coffeeshop zich 'netjes' aan de voorwaarden houden.
Drie jaar geleden of zo
Voorbeelden van ingrijpen in websites van coffeeshops kennen geen van de parketwoordvoerders uit het hoofd. Dat herinnert zich de Amsterdamse coffeeshophouder Michael Veling van de Bond voor Cannabis Detaillisten (BCD) zich wél. "Een collega heeft al eens een boete van 450 gulden gekregen vanwege onder andere reclame op zijn website. Maar dat is al weer drie jaar geleden of zo."
Veling zegt dat de BCD in januari 2002 alle leden een brief heeft gestuurd waarin het hen dringend adviseerde te stoppen met hun websites of anders de webpagina's "geheel te ontdoen van alles wat te maken heeft met cannabis", zoals plaatjes van wietplanten. "Zeventien jaar geleden moesten gedoogde coffeeshops al posters met wietbladeren van hun ramen afhalen, dat deden ze ook. Dit ligt in het verlengde daarvan, de Opiumwet laat op dit punt weinig ruimte: je mag gewoon geen reclame maken."
Veel leden van de BCD reageerden door inderdaad hun sites offline te halen. De website van Velings eigen coffeeshop, 420cafe.com, opent tegenwoordig met een Engelstalige aanklacht over de internetregels. "In een poging de autoriteiten te plezieren kopen we nu maar een nieuwe domeinnaam zonder het woord cannabis erin, te weten: analsexwithfarmwyardanimals.com. Zie je wel, nergens iets over cannabis."
Veling is streng voor zijn branche: "Er zijn nog voldoende mensen die het afficheringsverbod via internet overtreden. Dat moeten ze vooral doen als ze hun vergunning willen kwijtraken."
Voor strafrechtelijke vervolging zijn de meesten volgens hem niet zo bang, dat betekent meestal 'slechts' een boete. Sancties van gemeenten kunnen zwaarder uitpakken. "Hier in Amsterdam geldt: bij de derde overtreding volgt sluiting van de zaak", aldus Veling. "Recent is nog een coffeeshop gesloten enkel en alleen vanwege een afbeelding van een wietblaadje op de aanstekers. Zo klooit de politie haar statistieken op."
Prijslijsten gewoon online
Een van de gevallen op basis waarvan het Openbaar Ministerie overgaat tot het strafrechtelijk vervolgen van coffeeshops is het publiceren van prijslijsten van softdrugs op internet.
Dat is exact wat Coffeeshop International in Deventer doet op haar site. Zonder te weten dat het verboden is. "Ik heb geen idee of dat mag. Echt geen flauw idee. O ja, die prijzen kloppen niet meer, die pagina staat er al anderhalf jaar", aldus een verbaasde bedrijfsleider tegenover Netkwesties.
Drie Haarlemse coffeeshops van Nol van Schaik, die eerder de eerste Britse coffeeshop wilde openen, hebben op hun website, Hemp City, uitgebreide foto's van achter de toonbank met de zakjes handelswaar en de prijzen erbij.
Van Schaik vertoeft tegenwoordig in Spanje. Bedrijfsleider van Marcel Dekker van een van de zaken, Willie Wortels Sinsemilla, maakt zich niet zo druk om de site. "Ik zou het niet weten of het mag. Maar ach, ze doen hier in Haarlem gelukkig niet zo moeilijk over coffeeshops", zegt hij laconiek.
"Heineken mag toch ook adverteren? De Tweede Kamer kan zich beter met kinderporno bezig houden. Ze verzinnen toch telkens wel weer iets anders om coffeeshops een hak te zetten."
Dekker denkt dat er ook via internetsites wiet wordt verkocht. "Ik weet van een site waar je wiet kon bestellen dat ze met een taxi kwamen brengen." Ook Veling noemde hetzelfde voorbeeld, echter beiden zonder dat ze zich de URL konden herinneren, of wilden noemen.
Perfect geperst, knetterhard
Ook de Rotterdamse coffeeshopketen Out of Time heeft op haar flitsende website een prijslijst met foto's. De Turkse hasj wordt daarop zo aangeprijsd: "Perfect geperst, knetterhard. Is lekker vet en heeft een mild aroma met weinig smaak. Het effect is krachtig en komt direct aan. Deze hasj bevat veel THC."
Out of Time-eigenaar Dick Romijn is niet op de hoogte van de regels over internet. "O, ik dacht dat ze met 'affichering' alleen de ramen en gevel van de zaak bedoelden. Dat het ook voor internet geldt wist ik niet. Als het verboden zou zijn, dan had ik het niet geplaatst. Die prijslijst is geen reclame zoals Albert Heijn dat maakt in haar folders, het is ook bedoeld om buitenlanders te laten zien hoe het er hier in Nederland met softdrugs aan toe gaat."
SGP-fractiemedewerker Menno de Bruyne ziet dat toch echt anders: "Met deze websites proberen ze toch mensen warm te krijgen voor het gebruik van softdrugs. Het mag duidelijk zijn dat wij als SGP dit liever niet zien."
Maar zelfs hardnekkige tegenstanders van softdrugs zien in dat op internet moeilijk is tegen te gaan dat coffeeshops zich toch etaleren. Immers: een min of meer anonieme website in een ver land is snel gemaakt. Dat weet De Bruyne ook. "Internet is een heel moeilijk grijpbaar fenomeen. Drempels en regels laten zich gemakkelijk omzeilen. Toch blijven we erop hameren dat dit moet worden aangepakt. Anders vervallen we in een nog grotere anarchie."
[Tonie van Ringelestijn, 30 oktober 2003]
Warning: include() [function.include]: open_basedir restriction in effect. File(/home/sites/www.netkwesties.nl/web/templates/artikel_kolomscheider.php) is not within the allowed path(s): (/home/netkwestie/:/tmp:/usr/local/lib/php/) in /home/netkwestie/domains/netkwesties.nl/public_html/editie72/artikel4.php on line 84
Warning: include(/home/sites/www.netkwesties.nl/web/templates/artikel_kolomscheider.php) [function.include]: failed to open stream: Operation not permitted in /home/netkwestie/domains/netkwesties.nl/public_html/editie72/artikel4.php on line 84
Warning: include() [function.include]: Failed opening '/home/sites/www.netkwesties.nl/web/templates/artikel_kolomscheider.php' for inclusion (include_path='.:/usr/local/lib/php') in /home/netkwestie/domains/netkwesties.nl/public_html/editie72/artikel4.php on line 84