'BESCHERMING AUTEURSRECHT KAN DOORSCHIETEN'
Met de komst van Digital Rights Managementtechnologie is het voor de media-industrie mogelijk om het gebruik van digitale content te controleren. Europese en Nederlandse wetgeving laat de industrie daarbij de vrije hand, aldus Kamiel Koelman in zijn proefschrift 'Auteursrecht en technische voorzieningen', geschreven aan de Universiteit van Amsterdam. Een interview.
Wat is het centrale vraagstuk als het gaat om de bescherming van auteursrechten met Digital Rights Management (DRM)-technieken?
"De huidige stand van de digitale techniek maakt het enerzijds mogelijk om goedkoop perfecte kopieën van informatieproducten (muziek, boeken, films, software) te maken. Via internet is ook de distributie ervan veel gemakkelijker en goedkoper dan ooit tevoren. Anderzijds worden , als reactie daarop, DRM-technieken ontwikkeld die volledige controle op verspreiding en gebruik van informatieproducten mogelijk kunnen maken.
Aanhangige wetgeving, die een implementatie is van een Europese richtlijn die op zijn beurt weer een uitvloeisel is van een WIPO-verdrag, beschermt niet alleen het auteursrecht. Ze verbiedt ook het omzeilen van de technische voorzieningen die producenten gebruiken om hun auteursrecht te beschermen.
Het omzeilen niet alleen is verboden als het gebeurt om inbreuk te maken op auteursrecht, maar zal altijd onder de wet vallen. Dus kan de auteursrechthebbende op grond van de wet meer handelingen verbieden dan voorheen. Dat betekent dat vaker zijn toestemming nodig is om een werk rechtmatig te kunnen gebruiken. Hij kan in meer gevallen een vergoeding bedingen. Daardoor wordt als het ware het auteursrecht uitgebreid."
Welke partijen staan tegenover de producenten?
"Allereerst de hardwaremakers, zoals Philips, die zonder toestemming geen technologie op de markt mogen brengen waarmee DRM-systemen kunnen worden omzeild, bijvoorbeeld kopieerapparatuur.
En verder natuurlijk de gebruikers, variërend van bibliotheken tot de doorsnee consument. Ook deze kunnen onrechtmatig handelen als ze voor eigen gebruik een back-up of een archiefkopie van een cd of dvd willen maken. Bovendien kan informatiegebruik duurder worden, omdat daarvoor vaker moet worden betaald.
Overigens heeft de Nederlandse regering zich in het aanhangige wetsvoorstel het recht voorbehouden om middels een Algemene Maatregel van Bestuur (AMVB) in bijzondere gevallen aan rechthebbenden de plicht op te leggen om technisch geblokkeerd gebruik toch mogelijk te maken. Omdat de wet nog niet is aangenomen heeft ze daarvan uiteraard nog geen gebruik gemaakt.
In Duitsland ligt het anders. De daar aanhangige wijzigingen van de auteurswet stellen dat een gebruiker bij de rechter kan afdwingen dat een auteursrechthebbende aan hem de middelen levert waarmee bijvoorbeeld een privé-kopie kan worden gemaakt."
De Nederlandse consumentenorganisaties laten het er bij zitten?
"Ja, in Nederland leeft het blijkbaar niet zo. Pas sinds kort is de Consumentenbond gaan inzien dat er consumentenbelangen in het geding zijn en zich met deze materie gaan bemoeien."
Philips heeft vrij lang gestaan voor vrijheid in elektronicaproductie, en kwam in conflict met de eigen platenmaatschappij Polygram, die ze toen heeft verkocht. Sony heeft dat intern conflict nog steeds. Hoe stelt de industrie zich op ten opzichte van wetgevers?
"De elektronica-industrie wil zoveel mogelijk de vrije hand houden, zo weinig mogelijk regulering."
Marktwerking
De huidige wetgeving legt producenten van informatieproducten geen strobreed in de weg. Is de wetgever niet bang dat gebruikers te veel gaan betalen?
"Europa kiest duidelijk voor de markt. Het gaat ervan uit dat door marktwerking, onderhandelingen tussen aanbieder en afnemer, een optimale prijs ontstaat. Internet zou het onderhandelen moeten vergemakkelijken.
Hoe die prijs precies tot stand zal komen is nog niet duidelijk. Er zullen nieuwe afrekentechnieken en modellen ontstaan. Je kunt je voorstellen dat je met je mobieltje een muzieknummer downloadt, dat je voor een zeer gering bedrag eenmaal mag beluisteren. Wil je het vaker horen, dan moet je opnieuw betalen. Hoeveel? Dat blijft de vraag."
Volgens sommigen, ook in de muziekindustrie zelf, is de kurk van de fles door Kazaa en is het kopiëren en uitwisselen domweg niet meer te stoppen met DRM. Hoe ziet u dat?
"In theorie is het mogelijk om handhaving van het auteursrecht vergaand te automatiseren en daardoor zeer goedkoop te maken, zelfs m.b.t. peer-to-peer systemen. Het is gemakkelijk om in te zien dat het vinden van onrechtmatige aanbieders met zoekmachines kan gebeuren en het van het internet verwijderen van het materiaal kan wellicht ook worden geautomatiseerd. Niemand weet of deze ontwikkeling inderdaad zal plaatsvinden en wat de voortschrijdende techniek nog voor ons in petto heeft, maar het is denkbaar dat peer-to-peer verspreiding de kop kan worden ingedrukt."
Hoe meer er gratis wordt gekopieerd, des te hoger wordt de prijs voor degenen die wel betalen, of niet?
"Dit is niet noodzakelijk het geval. De prijs die een auteursrechthebbende kan bedingen hangt voor een groot deel af van de mate van concurrentie op de markt. Het is goed mogelijk dat een hogere prijs zou worden bedongen, wanneer de 'concurrentie' van piraterij helemaal zou wegvallen. Volgens sommige economen houdt deze concurrentie de informatie-industrie en de prijzen die deze industrie hanteert, scherp."
Deelt u het vertrouwen van de wetgever in de marktwerking?
"Nee. Er is een economische theorie die stelt dat sterke eigendomsrechten op een bepaald goed - ruime wettelijke mogelijkheden om gebruik ervan te controleren - de welvaart dienen. Maar die theorie is ontwikkeld met het oog op schaarse goederen. Het is in de economie echter algemeen aanvaard dat informatieproducten in bepaalde opzichten en hoedanigheden geen schaarse goederen zijn, maar zogenaamde 'publieke' goederen en dat de marktwerking bij zulke goederen geen optimaal resultaat kan hebben.
De huidige wetgeving geeft de producenten en uitgevers mijns inziens te veel controle. De EG heeft een sprong in het duister gemaakt en het is volstrekt onduidelijk hoe dat op termijn gaat uitpakken. De gevolgen zouden heel goed ongewenst kunnen zijn, vanuit juridisch en economische perspectief gezien."
Van het proefschrift van Kamiel Koelman, Auteursrecht en technische voorzieningen, is een handelseditie verschenen die in de boekhandel te verkrijgen is.
[BK, 6 maart 2003]
