In tegenstelling tot vier jaar geleden is internet nu een onmisbare factor in de verkiezingsstrijd gebleken, meer nog in de uitvoering dan in de campagne. Vooral online fundraising is een succes. De gemiddelde e-donor geeft veel meer dan ouderwetse contribuanten met bankcheques en bovendien krijgen de kandidaten dat geld ook sneller. Vrijwilligers werven is ook veel gemakkelijker via internet: Al Gore ronselde in korte tijd duizend vrijwilligers via e-mail om campagne te voeren in de staat Minnesota.

Via de website van George Bush konden kiezers zelf uitrekenen hoeveel geld het belastingplan van Bush hen had kunnen besparen. En kandidaat John McCain kon nog lang in de strijd blijven door handig gebruik van het net. In enkele dagen verzamelde hij een paar miljoen dollar om een campagne te bekostigen. Duizenden kiezers die online geld hadden gegeven aan McCain kregen een e-mail met tien telefoonnummers van McCain-aanhangers zonder e-mail. Of ze die maar op wilden bellen en aanmanen om alsnog te betalen. Met succes.

Internet in het stemhokje

Tijdens het stemmen blinkt internet nog steeds uit door afwezigheid. In sommige staten, met name Californië, is de verwachting dat bij de volgende verkiezingen in 2004 wel via het net kan worden gestemd. Dit jaar konden kiezers alleen bij de voorverkiezingen in Arizona online hun stem uitbrengen. Leden van Arizona Democratic Party konden via internet medebepalen wie de partij zou gaan vertegenwoordigen in de landelijke verkiezingsstrijd. De Democraten hadden daartoe een overeenkomst gesloten met Election.com, een bedrijf dat allerlei diensten met betrekking tot elektronische verkiezingen aanbiedt. De verkiezing was succesvol: van de 86.970 stemmers bracht 45 procent haar stem via internet uit.

Vooral technologiebedrijven pleiten voor e-voting. De volgende presidentsverkiezingen zullen al via internet worden gehouden, beweerde Raj Sharma, directeur van HydraWeb Technologies, tegenover USA Today. Wachtwoorden zouden voldoende zijn om alle risico's te bezweren. En als het toch een keertje misgaat? Erger dan nu in Florida is nauwelijks mogelijk, menen andere voorstanders.

Ook de Amerikaanse politiek is wakker geworden, zelfs al vóór de huidige verkiezingen. Vorige maand organiseerde Clinton een workshop om de haalbaarheid van elektronisch stemmen te onderzoeken. Met name zaken als beveiliging, betrouwbaarheid, privacy en authenticiteit kwamen daarbij aan de orde.

Beveiligingsrisico's

E-voting brengt aanzienlijke beveiligingsproblemen met zich mee. Allereerst moeten kiezers vooraf een persoonlijke code aanvragen, die ze gebruiken bij het uitbrengen van hun online stem. Het stemverkeer via internet moet extra worden beveiligd om te voorkomen dat hackers stemmen ongeldig maken door berichten te verminken. En de server waar alle stemmen verzameld worden dient voortdurend bereikbaar te zijn. Geen gemakkelijke opgave, want openbare netwerken, zoals internet, zijn kwetsbaar. Vandalen kunnen een server overbelasten, waardoor burgers hun stem niet kunnen uitbrengen.

Om deze redenen waarschuwen de Amerikaanse privacydeskundigen Lauren Weinstein and Peter G. Neumann voor het al te snel invoeren van e-voting. Ze wijzen nadrukkelijk op de risico's: 'We zullen zorgvuldig moeten kijken naar het verkiezingsproces en sceptisch zijn om de roep naar radicale veranderingen. Belangrijk redenen voor deze scepsis zijn dat de privacy van de stemmer risico's loopt, controlemogelijkheden ontbreken en hertellingen onmogelijk zijn zodra de integriteit van het verkiezingsproces in het geding komt."

Alexander Knapp, senior medewerker van International Foundation for Election Systems, zet eveneens vraagtekens bij het cyberstemmen: 'Elk systeem - handmatig of op internet - moet zichtbare controlemogelijkheden hebben.' Een volledig online stemsysteem acht hij bij voorbaat uitgesloten. 'Je zult altijd post en papier nodig blijven hebben.' Jim Cannavino van beveiligingsbedrijf CyberSafe denkt zelfs dat e-voting niet voor 2050 zal worden gerealiseerd.

Europa

Het Ierse bedrijf Baltimore Technologies denkt dat de risico's van e-voting niet opwegen tegen de voordelen. 'Het stemmen tellen gaat niet alleen sneller, maar het resultaat is ook veel betrouwbaarder', aldus een woordvoerder. 'Online stemmen helpt vooral ook oude, zieke en gehandicapte mensen.'

In Nederland maakte het Platform Elektronisch Stemmen (Pels) zich vorig jaar sterk voor e-voting. Het platform is een samenwerkingsverband tussen Electronic-highway Platform Nederland (EPN), Binnenlands Bestuur, Instituut voor Publiek en Politiek (IPP), KPN Telecom en Media Plaza. De lobby lijkt inmiddels aangeslagen bij de politiek: eerder dit jaar verscheen de nota Contract met de toekomst van minister Van Boxtel. In deze nota kondigde de minister experimenten aan met elektronische stemmen.

Van Boxtel wil uiteindelijk komen tot een systeem van elektronische stemmen via de telefoon of via het internet. Inmiddels bereidt hij samen met minister De Vries twee proeven voor, in Amsterdam Oud-Zuid en Groningen. Voor deze experimenten stellen de ministers 18 miljoen gulden beschikbaar. Over de beveiliging zijn ze wel erg optimistisch, met de bekende slag om de arm: 'Inzetten van nieuwe technologieën is nimmer geheel zonder risico'.

De plannen van De Vries en Van Boxtel zijn opmerkelijk, want het gebeurt niet vaak dat de politiek vooruitloopt op de technologie. Bekende Nederlandse leveranciers van stemsystemen, zoals NEDAP Groenendaal en Sdu/VUGA zijn nog niet zover. Ze richten zich nu vooral op systemen in het stemlokaal, (nog) niet op de infrastructuur om e-voting mogelijk te maken. NEDAP is fabrikant van integrale stemmachines, Sdu/VUGA ontwikkelt verkiezingssoftware voor pc's.

Toekomstperspectief

Dat het gemak de mens dient en stemmen via internet bijdraagt aan dit gemak, is inmiddels wel duidelijk. Maar wordt de democratie er ook beter van? Dick Morris, een vroegere pr-adviseur van Clinton, heeft er een boek over geschreven: Vote.com. Uiteraard breekt hij een lans voor internet als medium voor het politieke proces en voorspelt hij een bloeiende internet-democratie. Maar opmerkelijk genoeg verwacht hij ook dat aan die cyberdemocratie ook weer een einde zal komen: 'We zullen tot de conclusie komen dat het volk te veel macht heeft.' De Amerikanen zijn dus nog lang niet van het systeem van kiesmannen af, als we Morris mogen geloven.

Meer achtergronden

WebWijzer Elektronisch Stemmen van het Instituut voor Publiek en Politiek:
www.publiek-politiek.nl/e-stemmen/wwe-stemmen.html.